همسر رسول اکرم(ص) و از راویان روایات نبوی میباشد. نامش رَمَله و در بعضی منابع هند نام برده میباشد. او از اول زنانی بود که هنگام مهاجرت مسلمان ها به حبشه، به آنجا رفت. ام حبیبه، بعد از کشته شدن عثمان، تیشرت آغشته به خون او را نزد اخوی خویش معاویه، به دمشق ارسال کرد. وی در ۴۴ق در ۷۴ سالگی در مدینه درگذشت و به عبارتیجا نیز مدفون مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.
میلاد، تاریخ به دنیاآمدن امحبیبه دختر ابوسفیان را ۱۷ سال قبل از بعثت (ح ۵۹۳م) حافظه کردهاند.[۱] کهاین تاریخ با روایاتی که سن اورا در سال ۷ق، سی و تعدادی ساله دانستهاند، توافق داراست.[۲]امحبیبه آغاز همسر عبیدالله بن جحش اسدی بود.[۳] و از او مالک دختری شد که اورا حبیبه نامیدند و کنیۀ امحبیبه نیز از همینجا نشأت گرفته میباشد.[۴] او از اولیه بانوانی بود که هنگام مسافرت مسلمانها به حبشه، یاروهمدم همسر خویش به آن دیار آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد رفت.[۵]
تزویج با فرستاده اسلام(ص)، بعد از درگذشت عبیدالله در حبشه، نبی(ص) در سال ۶ یا این که ۷ق، عمرو بن امیه ضمری را نزد نجاشی ارسال کرد و به وی وکالت بخشید تا امحبیبه را به همسری آن حضرت درآورد و هم پا دیگر مسلمانها به مدینه بیاورد.[۶] نجاشی نیز امحبیبه را یاور با دیگر مهاجران یا این که اندکی زودتر از آنها، با هدایایی روانه مدینه رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرد.[۷]
از آن جا که ابوسفیان در زمره معاندان اسلام بود، ابن عباس نزول آیه «عَسَی الله أَن یجْعَل بَینَنادر وَ بَین الَّذین عادَیتُم مِنْهُم مَوَدَّةً وَاللَّهُ قَدِیرٌ ۚ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ»[۸] ترجمه "امیدداریم که پروردگار بین شما و بین افرادی از آنها که [وی را] معاند داشتید، دوستی برقرار نماید، و پروردگار تواناست، و آفریدگار آمرزنده کریم و مهربان میباشد" را با تزویج رسول(ص) و ام حبیبه دختر ابوسفیان، مرتبط دانسته شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۹]
بعداز فتح مکه، ابوسفیان برای تجدید صلح حدیبیه به مدینه آمد، البته زیرا نزد دخترش ام حبیبه رفت، وی پدرش را مشرک و چرک خواند و اذن نداد که او بر مکان پیامبر خداوند(ص) بنشیند.[۱۰]
ام حبیبه، بعداز کشتهشدن عثمان، بلوز آغشته به خون او را یاور نعمان بن بشیر نزد اخوی خویش معاویه، به دمشق ارسال کرد.[۱۱]
او همینطور بعد از شهید شدن محمد بن ابیدیده نشده، از فرط خوشحالی گوسفندی کباب کرد و برای عایشه که خواهر محمد بود ارسال کرد، بیان شده عایشه از این شغل ام حبیبه، غمگین شد و اورا نفرین کرد.[۱۲] [۱۳][یادداشت ۱]
نقل حدیث از رسول(ص)
ام حبیبه، احادیثی از فرستاده(ص) نقل نموده است.[۱۴] برادران او، معاویه و عنبسه و نیز عده ای زیرا انس بن صاحب و مالک، ابوبکر بن سعید ثقفی، ابوجراح قرشی و سایر افراد از وی ماجرا کردهاند
او در ۴۴ق در ۷۴ سالگی درگذشت.[۱۶] و مروان بن حکم بر لاشه وی نماز گزارد.[۱۷] روایتی گفته شده که او به دمشق نیز مسافرت نموده است.[۱۸] حتی بعضی، وفات اورا در همانجا دانستهاند و در کنار آرامستان باب الصغیر نیز مزاری به او نسبت داده شده میباشد.[۱۹] البته چنانکه در بعضی احادیث دارای اعتبار آمده، او در مدینه درگذشت و همانجا نیز (گورستان بقیع)[۲۰] مدفون شد.[۲۱]
پانویس
ابن حجر عسقلانی، الاصابة، ج۴، ص۳۰۵.
ابن سعد، الطبقات الکبیر، ج۸، ص۷۰؛ طبری، المنتخب اینجانب کتاب الذیل المذیل، ص۶۰۷؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق : تراجم النساء، به تلاش سکینه شهابی، ج۱، ص۸۷.
ابن اسحاق، السیر و المغازی، ص۲۵۹؛ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۲۳۸.
ابن اسحاق، السیر و المغازی، ص۲۵۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبیر، ج۸، ص۶۸.
ابن اسحاق، السیر و المغازی، ص۲۵۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبیر، ج۸، ص۶۸؛ طبری، تاریخ، ج۳، ص۱۶۵.
ابن اسحاق، السیر و المغازی، ص۲۵۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبیر، ج۸، ص۷۰؛ ابن حبیب، المحبر، ص۷۶.
ابن سعد، الطبقات الکبیر، ج۸، ص۷۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۴۳۹؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق : تراجم النساء، به سعی سکینه شهابی، ج۱، صص ۷۶، ۷۹، ۸۰.
ممتحنه /۶۰/۷.
ابن سعد، الطبقات الکبیر، ج۸، ص۷۰؛ بیهقی، دلائل النبوة، ج۳، ص۴۵۹.
ابن هشام، السیرة النبویة، ج۴، ص۳۸؛ نیز: ج۳، ص۳۰۶.
مسعودی، مروج الذهب، ج۲، ص۳۵۳.
تذکرة الخواص، ص۱۰۲.
روایات ام المومنین عایشه، ج۱، ص۳۵.
احمد بن حنبل، مسند، ج۶، صص۳۲۸- ۳۲۵، ۴۲۸- ۴۲۵.
بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۴۴۱؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق : تراجم النساء، به تلاش سکینه شهابی، ج۱، صص۷۰، ۷۶.
ابن سعد، الطبقات الکبیر، ج۸، ص۷۱؛ بسوی، المعرفة و التاریخ، ج۳، ص۳۱۸؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۴۴۰.
بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۴۴۰.
ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق : تراجم النساء، به کارایی سکینه شهابی، ج۱، ص۷۰، ۷۶.
ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق : تراجم النساء، به سعی سکینه شهابی، ج۱، ص۷۰؛ ابن بطوطه، رحلة، ص۵۹؛ تنوخی، الاهتداء الی قبر معاویة بن ابی سفیان بدمشق ص۴۶۹؛ احمد رضا، آراء و انباء، قبر معاویة...، ص۲۸۴.
جعفریان، اثرها اسلامی مکه ومدینه، ۱۳۸۱ش، ص۳۴۳.
ابن سعد، الطبقات الکبیر، ج۸، ص۷۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۴۴۰؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق : تراجم النساء، به تلاش سکینه شهابی، ج۱، ص۷۰؛ ابن قدامه، التبیین فی انساب القرشیین، ص۸۲.
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز فرهنگی و اجتماعی محله