???? ???? ????? ??????? ????

عملکرد منافقان در مدینه
بعداز آنکه حضرت پیامبر قصد خویش را از نزاع با رومیان آشکار کرد، بعضی از اصحاب و به‌ویژه منافقان مدینه از حضور در سپاه رمز گشوده زدند یا این که کوشیدند در دل مسلمان ها از فیض پیکار با روم واهمه مسجد النبی کوهسنگی مشهد بیفکنند.

[۸] جَدّ بن قیس مثلا کسانی بود که به درحال حاضر تمسخر بیان کرد: «علاقمند به زنان هستم و می‌هراسم در شرایطی‌که به روم بیایم و زنان قشنگ را ببینم، به فتنه در گیر نحس.» آیه ۴۹ سوره توبه نازل شد که خدا می فرماید: مطلع باش که اینان به فتنه در افتادند و همانا جهنم به کافران اشراف آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد دارااست.[۹]

تأکید نبی اسلام برای رفتن بدین مسافرت جنگی را، بیشتراز شم خطر از جانب رومیان، به سبب ساز مسائلی دانسته‌اند که در مدینه وجود داشت و این مهاجرت بعضا از آن‌ها را آشکار کرد. تبلیغات کبیر منافقان مدینه برای دور از رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد هم کردن

مسلمان‌ها و صف‌آرایی نیروهای عبدالله بن اُبَی در قبال سپاه فرستاده و بعد از آن برگشت منافقان به مدینه[۱۰] و سازه بر روایتی، سوء تصمیم به جان نبی اکرم به هنگام برگشت از تبوک[۱۱] مؤیدهایی بر این لحاظ شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

دشواری‌های تجهیز سپاه
فرستاده در مهیا سازی سپاه فرمان به عجله فرموده بود، ولی دشواری‌هایی مانند گرمای مشقت بار و غربت رویکرد و فقر مالیِ بعضی اصحاب وجود داشت،[۱۲] چندانکه این سپاه را «جَیش العُراز» خواندند.[۱۳] از این رو درین غزوه برخلاف غزوات دیگر، رسول مقصود خویش را به روشنی برای عموم اعلام کرد تا برای جنگ فراهم شوند. فرستاده در آغاز در ثَنیّة الوداع در حوالی مدینه اردو زد و آن‌گاه با سپاهی بالغ بر سی هزار بدن به سوی شمال مدینه و مرزهای روم به راه و روش به‌زمین‌خورد.[۱۴]

علی(ع) جانشین رسول در مدینه
رسول اکرم(ص) قبل از شروع مسافرت، علی علیه‌السلام را برای جانشینی خویش در مدینه برجای بنیان.[۱۵] بعضا که با تیتر منافقان از آن ها خاطر میشود قصد آشوب داشتند؛ البته وجود علی(ع) را بازدارنده اجرای نقشه‌های خویش می‌دیدند، به همین ادله استارت به جوسازی علیه او نموده و شایع کردند که نبی از وجود علی میان مجاهدان ناخشنود بوده و به همین برهان اورا با خویش نبرده میباشد. این جوسازی تا آنجا تاثیر گذاشت که امام برای خنثی کردن آن در جُرْفْ (جایی در حوالی مدینه)، نزد فرستاده رفت و فرستاده اکرم گزاره‌ای را به آن حضرت فرمود که طبق آن نسبت علی بن ابی طالب به رسول مانند نسبت هارون به موسی میباشد جز اینکه نبوت با حضرت محمد خاتمه یافته میباشد.[۱۶] این حدیث، که بعد ها حدیث رده اسم گرفت، تحت عنوان یک کدام از مهمترین مناقب علی(ع)، در اثرها روایی به راه‌های متعدد قصه شوید[۱۷] و شیعه‌ها آن را تحت عنوان یکی عامل نص بر خلافت بلافصل آن حضرت مطرح ساختند.

به گفته تاریخ‌نویسان، اسماعیل دوم پایین تأثیر میرمخدوم، خیر‌صرفا کوشید تا ترسیم تبرایی را از قزوین براندازد، که کوشید تا سنیانی را که هنوز بر مذهب باقی‌مانده بودند، پیدا کرده، به آنها یاری دهد. میرمخدوم، مسئول یافتن این قبیل اشخاص و تفحص به ادعای آنها شد و فهرستی از آنها را مهیا کرد و مبلغی فی مابین آن‌ها تقسیم مسجد النبی کوهسنگی مشهد نمود.[۱۹]

درباره نفوذ میرمخدوم نوشته‌اند که وی از اینکه شیعه‌ها با اظهار لعن، او‌را ریشخند می‌کردند، به اسماعیل دوم گلایه کرد. وی هم قورچیان را ارسال کرد و هنگامی درضمن سخن مخدوم، پیری اینگونه ذکر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرد:

معاندان علی را همیشه لعنت باد
علی و آل علی را زجان و دل صلوات
قورچیان بر راز آن پیر ریختند و رمز و صورتش را زخمی کردند.[۲۰]

خروش عالمان آئین
اسماعیل دوم از حضور مقتدرانه عالمان شیعه ناخشنود بود و در سود، با رفتاری نامناسب و یار با تحقیر، با وی واکنش میکرد. وی با برکنار آن ها از مناصبشان، فضای جدیدی را در مرزوبوم ساخت نمود. او با تجدید حیث در طرز فقاهتی شاهان گذشته، علما را رنجاند و آنها نیز با دقت به سنی‌گرایی وی و همینطور سماجت او بر محو مظاهر شیعی، رأی بر ضعف نظریه سلطان به تشیع و تمایلش به تسنن دادند و از او روی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد برگرداندند.[۲۱]

عالمان شیعی همینطور با پیش‌به دست آوردن سیاست تبری و بیزاری از معاندان اهل‌بیت(ع)، هواخواهی و حفاظت خویش را از تبراییان ادامه دادند. سید حسین کرکی، روضه خوان الاسلام قسم تهماسب، از افرادی بود که تبراییان را پایین چتر حمایتی خویش قرار بخشید و به هشدارهای اسماعیل شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد دوم وقعی ننهاد.

علما در واکنشی دیگر، از حذف اسم امامان شیعه از روی سکه دوری کردند. در‌این دربین، سیدحسین کرکی در قبال این مبادرت اسماعیل دوم ایستاد. بالاخره سلطان عهده دار شد تا این بیت خودساخته پایین را روی سکه‌ها ضرب نمایند:

زمشرق تا به مغرب گر امام میباشد
علی و آل وی مارا آحاد میباشد[۲۲]

اخلاق و رفتار پادشاه اسماعیل دوم، احساسات همگانی و به‌شدت مذهبی ایرانیان را برانگیخت و اذهان همگانی با رهبری روحانیت شیعه، در اعتراض به اقدامات ضدشیعی فرمانروا به خروش آمد. اسکندربیک می‌نویسد:

گمان عموم درباره اسماعیل میرزا بیشتر از پیشتر شد و این اظهار‌کرد‌وگو در بین خلایق به‌زمین‌خورد، باطنا لهجه تشنیع دراز کردند.[۲۳]
دامنه اعتراضات به نیروهای قزلباش که طاقت فرسا به مذهب تشیع گرایش داشتند، نیز کشیده شد. روملو می گوید:

(اسماعیل دوم) عزم داشت که عموم را به مذهب شافعی درآرد. بنابر آن لشکر قزلباش از او متنفر شدند.[۲۴]
آخر و عاقبت سلطان اسماعیل در قبال هجوم همگانی عموم، ناچار به عقب‌نشینی شد و از اقدامات خویش دست کشید. فشار شیعه ها سبب ساز شد تا میرمخدوم از دربار طرد شد و به مرزوبوم عثمانی رفت و در آنجا کتاب نواقض الروافض را بر ضد شیعه نوشت.

اسماعیل دوم در رمضان ۹۸۵ قمری در سن ۴۲ سالگی، بعد از یک‌سال و شش ماه سلطنت درگذشت.[۲۵] اورا که بر تاثیر مسمومیت و یا این که به نقلی در افراط به کارگیری افیون، در منزل حسن بیک مرده یافتند. برخی نوشته اند حسن بیک حلواچی اوغلی با دشمنانش هم‌روایت شد، مغز فیل به خوردش دادند و خفه‌اش کردند. نیز می گویند: «زیرا به افراط تریاق که معجونی افیون‌دار بود، می خورد، مسموم شد.»[۲۶]

ابراهیم بن مَهْزیار اهوازی، راوی شیعه قرن سوم قمری، از اصحاب امام جواد(ع) و نقل‌کننده روایاتی از امام هادی(ع) و مسجد النبی کوهسنگی مشهد امام عسکری(ع).

در منابع روایی شیعه، احادیثی از ابراهیم بن مهزیار نقل گردیده‌است. به‌گفته آیت‌الله خویی، اسم وی در گواهی بیشتراز ۵۰ ماجرا آمده میباشد. رجالیان شیعه درباره دارای اعتبار بودن احادیث ابراهیم بن مهزیار اختلاف‌حیث دارا‌هستند. برای ثابت وثاقت وی، به قرار دریافت کردن نامش در گواهی برخی از احادیث کتاب بدون نقص الزیارات دلیل آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.

معاش‌طومار
ابراهیم، اهل دَوْرَق خوزستان بوده میباشد.[۱] به‌گفته نجاشی، پدرش مسیحی بوده و به اسلام گرویده میباشد.[۲] از تاریخ ولادت و درگذشت ابراهیم بن مهزیار، استحضار دقیقی در مشت وجود ندارد؛ با این هم اکنون برخی از محققان با استناد به دلایلی، زمان معاش او را فی مابین ۱۹۵-۲۶۵ق تقریب زده‌اند.[۳] این دلایل عبارتند از اینکه او از یاران امام جواد(ع) (شهیدشدن ۲۲۰ق) بوده[۴] و بعد از شهید شدن امام حسن عسکری(ع) (شهید شدن ۲۶۰ق) زنده بوده[۵] و نیز آنکه در روایتی، از اصحاب امام مهدی(ع) دانسته رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.[۶]

علی و محمد، پسران ابراهیم مهزیار بوده‌اند؛ محمد از اصحاب امام یازدهم بوده[۷] و سازه بر نقلی، امام فرصت(ع) را ملاقات نموده است.[۸] به گفته علی‌اکبر غفاری، اسم علی در کتاب ها رجالی نیامده شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۹]

در برخی از منابع رجالی و روایی شیعه، لقب وی ابواسحاق مذکور میباشد.[۱۰]

صحابی ائمه
روضه خوان طوسی، ابراهیم بن مهزیار را از اصحاب امام جواد(ع)،[۱۱] و امام هادی(ع)[۱۲] به شمار آورده میباشد. بر محور روایتی که در کتاب الکافی از محمد بن ابراهیم بن مهزیار اورده شده، پدرش، ابراهیم بن مهزیار، نماینده قانونی امام یازدهم شیعه ها بوده میباشد.[۱۳] آیت الله خویی این قصه را ضعیف دانسته میباشد.[۱۴]

ملاقات با امام فرصت(عج)
بر مبنا روایتی که روضه خوان صدوق نقل کرده، ابراهیم بن مهزیار در مکه با امام فرصت(عج) ملاقات نموده است.[۱۵] آیت الله خویی، در اعتبار این داستان تشکیک نموده است.[۱۶] همینطور در روایتی، به رابطه وی با وکیلان امام مهدی(عج) اشاره گردیده[۱۷] و ادب بن حسن طبرسی، اورا از سفیران حضرت مهدی دانسته میباشد.[۱۸] علامه حلی این داستان را ضعیف دانسته میباشد.[۱۹]

منزلت رجالی
به‌گفته آیت‌الله خویی رجالیان شیعه درباره ابراهیم بن مهزیار اختلاف‌لحاظ دارا هستند؛ علامه مجلسی اورا ثقه[۲۰] و ابن داود حلی، اورا ممدوح[۲۱] دانسته‌[۲۲] و عبدالنبی جزائری در دربردارنده الاقوال، او‌را در قسمت رجال ضعیف آورده میباشد.[۲۳]

مامقانی و برخی دیگر، برای وثاقت و مدح ابراهیم بن مهزیار، به دلایلی اعتماد کرده‌اند؛ برای مثال وصی بودن از طرف علی بن مهزیار، و سفیر بودن وی برای حضرت مهدی(ع).[۲۴] سید ابوالقاسم خویی، تالیف کننده دسته ۲۳ جلدی معجم رجال الحدیث، دلالت این مورد ها بر مدح و توثیق او‌را ضعیف دانسته و خویش برای وثاقت ابراهیم بن مهزیار به قرار تصاحب کردن نامش در مدرک احادیث کتاب بدون نقص الزیارات[۲۵] برهان نموده است.[۲۶] بعضی از پژوهشگران معاصر، نقل از راوی در کتاب بدون نقص الزیارات را از توثیقات عام دانسته‌اند؛[۲۷] به دلیل آنکه ابن قولویه در پیشگفتار بدون نقص الزیارات، گفته میباشد که در‌این کتاب تنها از راویان ثقه نقل نموده است.[۲۸]

اعتراضات خوارج تا شش ماه بعداز صفین ادامه داشت و به همین جهت علی(ع)، عبدالله بن عباس و صعصعة بن صوحان را برای گفت‌و‌گو نزد آنان ارسال کرد. آن ها تسلیم مراد این دو نفر برای بازگشتن به جماعت نشدند. بعداز آن امام علی(ع) از آن‌ها خواست تا دوازده نفر را معلوم کرده و خویش نیز همین تعداد را جداگانه کرده و با آن ها به گفتمان مسجد النبی کوهسنگی مشهد جلسه.

[۱۶۱] علی(ع) طومار‌ای نیز به سران خوارج نوشت و از آن‌ها دعوت کرد که به سوی عموم بازگردند البته عبدالله بن وهب با یاد‌آوری حادثه ها صفین، تأکید کرد که علی(ع) از آئین بیرون گردیده و می بایست توبه کند. امام بعد از این نیز بارها به وسیله اشخاصی همانند قیس بن سعد و ابو ایوب انصاری خوارج را به‌سمت خویش فراخواند و به آنان تامین آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بخشید،

[۱۶۲] البته بعد از آنکه از تسلیم خوارج ناامید شد، سپاه ۱۴ هزار نفری خویش را در مقابل آنان قرار بخشید. علی(ع) تاکید کرد که سپاه او آغازگر نزاع نباشند و عاقبت نهروانیان مبارزه را آغاز کردند.[۱۶۳] با شروع نبرد، به‌سرعت همه خوارج کشته و یا این که زخمی شدند. زخمی‌ها به تعداد چهارصد نفر، به خانواده‌هایشان تحویل رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد داده شدند،

و در مقابل، از سپاه علی(ع) چند کمتر از ده نفر کشته شدند. از اجتماع خوارج در نهروان، کمتر از ۱۰ نفر فرار و گریز کردند که یکی آن ها عبدالرحمن بن ملجم مرادی، قتل کننده امام علی(ع) بود.[۱۶۴] ابن ملجم مرادی، در سحرگاه ۱۹ رمضان سال ۴۰ق در مسجد کوفه، علی(ع) را با ضربه چاقو خویش زخمی تشکیل داد، و دو روز سپس در ۲۱ رمضان، امام علی(ع) در ۶۳ سالگی به شهیدشدن رسید و مخفیانه دفن شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۱۶۵]

همسران و فرزندان
تزویج با فاطمه زهرا (س)
نوشته ی علمیٔ اساسی: وصلت علی(ع) و فاطمه(س)
اول همسر امام علی(ع)، فاطمه زهرا(س)، دختر رسول(ص) بود.[۱۶۶] قبل از علی(ع) اشخاصی مانند ابوبکر و قدمت بن خطاب و عبدالرحمن بن عوف، تزویج با فاطمه را از نبی درخواست کرده بودند، ولی فرستاده(ص)، خویش را دراین باره تابع فرمان خدا دانست و به آن‌ها جواب منفی بخشید.[۱۶۷] بعضا منابع، تزویج علی(ع) و فاطمه(س) را اولیه ذی الحجه سال دوم هجری،[۱۶۸] بعضی آن را در ماه شوال و گروهی ۲۱ ماه محرم دانسته‌اند.[۱۶۹] امام علی و فاطمه، پنج فرزند داشته‌اند؛ حسن، حسین، زینب و ام کلثوم[۱۷۰] و محسن که قبل از ولادت سقط شد.[۱۷۱][۱۷۲]

حکومت ادریسیان او‌لین حکومت اسلامی مراکش که برخی آن را اولیه حکومت شیعی دنیا هم دانسته‌اند. این حکومت در اواخر قرن دوم هجری قمری، به‌دست یک کدام از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) به اسم ادریس بن عبدالله تأسیس مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.

حکومت ادریسیان بر مراکش و نصیب‌هایی از الجزایر کنونی سیطره داشت و قریب به دو قرن به حیات خویش خاطر نشان نمود و عاقبت، در سال ۳۷۵ق با قتل حکم کننده ادریسی به وسیله اُمویان اندلس هلاک آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.

مقام ادریسیان را در توسعه اسلام، شکوفایی فرهنگ مغرب، توسعه و گسترشٔ عدل و داد و ساخت و ساز رونق اقتصادی پر رنگ دانسته‌اند. در عصر ادریسیان، دانش گاه قَرَوییّن سازه گردیده است؛ دانشگاهی که از آن به‌تیتر اول مؤسسهٔ فراگیری بهتر عالم حافظه می شود و همچنان فعال رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

گفته می شود به‌عامل آماده‌نبودن موقعیت، آنان در راستای تبلیغ تشیع بین عموم مغرب اقدامی اعمال نداده‌اند. نحوه حکمرانی آنان شورایی بود و رجال و بزرگان در تصمیمات دولتی دارنده نقش بودند. به همین جهت، سیاست ادریسیان را مجاورت‌ترین نظام به نظام سیاست اسلام شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد قلمداد کرده‌اند میباشد.

استعداد آنها در ادارهٔ کارها و انتسابشان به رسول اکرم(ص) سبب ساز مقبولیتی همگانی برای آنان گردیده بود. آنان برای به‌دست‌آوردن اقتدار یا این که تثیبت آن، جاری ساختن تحمیل نکردند.

امروزه، ادریسیان با تیتر تسلط شناخته می گردند و همچنان نزد عموم مغرب دارنده احترام می‌باشند. احاطه جُوطی، مَشیشی، عَلَمی و وزانی به عنوان مثال قوم و قبیله‌های ادریسی شناخته‌گردیدهٔ مو جود میباشند.

مداقه حکومت ادریسیان
حکومت ادریسیان را اولیه حکومتی شیعی در عالم اسلام، و او‌لین حکومت اسلامی مراکش دانسته[۱] و گفته‌اند نقش مهمی در توسعه و گسترش اسلام بدین حوزه‌ داشته‌ میباشد.[۲] همینطور این حکومت را از تاثیرگذارترین دولت‌های غرب عالم اسلام شمرده‌اند[۳] که توانسته بعدازظهر درخشانی را اخلاق نماید.[۴]

جَلاءُ العُیون کتابی به گویش فارسی نوشته محمد باقر مجلسی(۱۰۳۷ق - ۱۱۱۰ق) درباره تاریخ معاش چهارده معصوم میباشد. این کتاب در چهارده باب نگاشته گردیده که هر باب دربرگیرنده فصول زیادی میباشد. جلاء العیون با دقت به دیدگاه مؤلف آن کتابی اعتقادی - کلامی نیز قلمداد مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌شود.

درباره مؤلف
نوشته‌علمیٔ مهم: علامه مجلسی
محمد باقر بن محمد تقی بن المقصود علی المجلسی پر اسم و رسم به علامه مجلسی یا این که مجلسی دوم میباشد. او از فقهای بنام، محدثان معروف و مالک منصبان با نفوذ شیعه در بعد از ظهر صفویه و مالک کتاب جامع حدیثی بحارالانوار آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

تاریخ تألیف و انگیزه اسم‌گذاری
تاریخ کتابت کتاب، محرم ۱۰۸۹ق نقل شده میباشد.[۱]

آن‌چه علامه مجلسی درین تاثیر می آورد، مصائب اهل بیت و اجر فغان و تأکید بر قسمت تاریخ شهید شدن آن‌ها میباشد. از این ‌رو بیان می‌نماید که زیرا اشک‌ریختن در مصائب پیشوایان آیین، موجب جلای چشم‌های ظواهر و داخل مؤمنان می گردد، آن را «جلاء العیون» رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد نامیده میباشد.[۲]

علت تألیف
مؤلف در پیشگفتار کتاب می گوید که در بحار الانوار به گستردن به زندگانی چهارده معصوم پرداخته و در حیاة القلوب نیز به اختصار مطالبی آورده میباشد؛ البته زیرا کتاب اولیه برای مردم اثر گذار وجود ندارد و کتاب دوم هم دسترس خلا با وجود اشتغالات فراوان به اثری نو که تمامی عموم بتوانند از آن برخوردار گردند در تاریخ چهارده معصوم دست زده که به لهجه فارسی و منحصر به فرد در ذکر تولد و شهید شدن نبی(ص) و ائمه(ع) باشد از این رو ابواب چهارده‌گانه این تاثیر - جز باب امام حسین(ع) که دربرگیرنده ۲۳ فصل میباشد - مشمول دو تا یکسری فصل در تولد، شهید شدن و ذکر ستم‌هایی میباشد که بر هر امام رفته شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۳]

مدل و شیوه کتابت
مجلسی منابع خویش را با حذف سلسله اوراق آورده و پژوهشگر کتاب آن‌ها را از دستیابی کرده و در پاورقی تصویب کرده است. او در پیشگفتار تأکید کرده که تفاوت این تاثیر با دیگر اثراتی که در تاریخ ائمه مندرج آن میباشد که فقط از روایات دارای اعتبار و کتاب ها امامیه نقل می‌نماید.[۴]

محتوای کتاب
پیشگفتار: اجر گریستن بر مصائب
باب اولیه: در ذکر تولد و وفات ابوالقاسم محمد مصطفی(ص) و برخی از حال و روز کریمه و مناقب آن حضرت این باب مشمول ۶ فصل میباشد:
فصل نخستین: اسم و نَسَب حضرت نبی(ص)

فصل دوم: اولِ روشنایی فرستاده پروردگار(ص)

فصل سوم: به دنیاآمدن با به روزی آن حضرت

فصل چهارم: وصایای حضرت فرستاده(ص)

فصل پنجم: وفات حضرت نبی(ص)

فصل ششم: غرائب(رویدادها تعجب آور) بعداز دفن آن حضرت

باب دوم: در ذکر تاریخ تولد با خوشبختی و وفات و برخی از اوضاع کریمه و مناقب فاطمه زهرا(س)، مشمول ۸ فصل میباشد:
فصل اولیه: به دنیاآمدن حضرت فاطمه(س)

فصل دوم: فضیلت ها حضرت فاطمه(س)

فصل سوم: فضائل و مناقب و معجزات فاطمه(س)

فصل چهارم: در سیره و مکارم رفتار فاطمه(س)

فصل پنجم: در ازدواج امیرالمومنین(ع) و زهرا(س)

فصل ششم: در معاشرت امیر المومنین(ع) و فاطمه(س)

فصل هفتم: در شهید شدن و ستم‌هائی که به فاطمه(س) شد

فصل هشتم: در تَظَلُّم(دادخواهی) حضرت فاطمه(س)

باب سوم: در ذکر تاریخ به دنیا آمدن و شهیدشدن علی بن ابی طالب(ع) این فصل دربرگیرنده ۵ فصل میباشد:
فصل اولیه: در میلاد حضرت علی(ع)

فصل دوم: در مخابره کردن شهیدشدن امیر المومنین(ع)

فصل سوم: در چگونگی شهیدشدن حضرت حضرت امیر المومنین(ع)

فصل چهارم: در چگونگی کفن و دفن و غسل امیر المومنین(ع)

فصل پنجم: در وضع و اوضاع قتل کننده امیر المومنین(ع)

باب چهارم: در ذکر تاریخ به دنیاآمدن و شهیدشدن امام حسن مجتبی(ع)، این فصل دربرگیرنده ۶ فصل میباشد:
فصل اولیه: به دنیا آمدن و نام و کنیه آن حضرت

فصل دوم: فضیلت ها آن حضرت

فصل سوم: در مکارم خلق و خوی آن حضرت

فصل چهارم: در معجزات آن حضرت

فصل پنجم: در احوالات پس از شهیدشدن امام حسن(ع) و انگیزه صلح امام

فصل ششم: در چگونگی شهید شدن

باب پنجم: در ذکر تاریخ به دنیاآمدن و شهید شدن حضرت سید الشهدا و خامس آل عبا، ابا عبدالله الحسین(ع) و بعضا از اوضاع و مناقب و معجزات آن حضرت، این فصل مشمول ۲۳ فصل میباشد و بعضی از آنها عبارتند از:
فصل نخستین: در میلاد آن حضرت

فصل دوم: در فضیلت ها و مناقب آن حضرت

فصل سوم: در مکارم خلق آن حضرت

فصل چهارم: در نص خلافت و امامت و معجزات سید الشهدا(ع)

فصل پنجم: ذکر اجر گریستن بر مصائب حضرت سید الشهدا(ع)

فصل ششم: بیان مصائب امام حسین(ع)

فصل هفتم: اتفاق ها بعداز شهید شدن و …

باب ششم: در ذکر میلاد و شهیدشدن امام چهارم علی بن الحسین زین العابدین(ع) مشمول ۳ فصل میباشد:
فصل اولیه: تولد و شهید شدن امام زین العابدین(ع)

فصل دوم: شداید و اَحزانی که به آن حضرت وارد شد

فصل سوم: جور و ظلمی که بر شیعه‌ها آن حضرت وارد شد

باب هفتم: در ذکر تاریخ به دنیا آمدن و وفات و بعضا از حالات امام پنجم ابی جعفر محمد بن علی باقر(ع) علم ها الاولین والاخرین، این باب مشمول ۲ فصل میباشد:
فصل اولیه: احوالات امام محمد باقر(ع)

فصل دوم: اتفاقات در بین آن حضرت و معارضان

باب هشتم: در ذکر تاریخ به دنیا آمدن و وفات و برخی از حالات امام ششم حضرت ابو عبد و بنده الله جعفر بن محمد الصادق(ع)، این باب دربرگیرنده ۴ فصل میباشد:
فصل اولیه: احوالات امام جعفر درست گو(ع) فصل دوم: جوری که از جابران برآن حضرت وارد شد

فصل سوم: تاریخ شهیدشدن آن بزرگوار

فصل چهارم: ستم‌هایی که در طی آن حضرت به شیعه ها واقع شد

باب نهم: دربیان تاریخ اوضاع امام هفتم ابوالحسن موسی بن جعفر(ع)، این باب دربرگیرنده ۳ فصل میباشد:
فصل اولیه: احوالات امام موسی کاظم(ع)

فصل دوم: تاریخ شهید شدن آن حضرت

فصل سوم: ستم‌هایی که در طول آن حضرت بر قوم و شیعه ها واقع شد

باب دهم: در ذکر تاریخ اوضاع و احوال امام هشتم حضرت ابو الحسن علی بن موسی الرضا(ع)، این باب مشتمل بر ۲ فصل میباشد:
فصل اولیه: احوالات حضرت رضا(ع)

فصل دوم: با خبر کردن اجدادشان از شهید شدن وی

باب یازدهم: در ذکر تاریخ به دنیاآمدن و وفات امام نهم حضرت ابی جعفر محمد بن علی الجواد(ع) و ذکر نام و کنیه و لقب آن جناب، این باب مشمول ۲ فصل میباشد:
فصل نخستین: احوالات امام محمد تقی(ع)

فصل دوم: شهیدشدن و بعضا حال و روز آن حضرت

باب دوازدهم: در ذکر تاریخ به دنیا آمدن امام هادی(ع) ابن باب دربرگیرنده یک فصل میباشد:
احوالات امام علی النقی(ع)

باب سیزدهم: در ذکر تاریخ به دنیاآمدن و نام و کنیه و لقب امام حسن عسکری(ع)، این باب مشتمل بر ۲ فصل میباشد:
فصل اولیه: احوالات امام حسن عسکری(ع)

فصل دوم: تاریخ شهیدشدن آن حضرت

باب چهاردهم: در ذکر تاریخ میلاد حجة بن الحسن(ع) میباشد.

روضه خوان راغب حرب (۱۹۵۲-۱۹۸۴م) شیخ شیعه لبنانی و از رهبران مقاومت اسلامی در لبنان.

راغب حرب در ۱۹۵۲م (سال ۱۳۳۲ش) در روستای جبشیت در جنوب بیروت دیده به جهان گشود. منزل پدرش، محل رفت‌وآمد اشخاص مذهبی به عنوان مثال محمدمهدی شمس‌الدین و سید محمدحسین ادب‌الله بود. راغب زمانه کودکی را در زادگاهش طی کرد. هفت‌سالگی وارد مدرسه ابتدایی در روستای جبشیت شد و از ده‌سالگی برای ادامه علم آموزی به نَبَطیه رفت. وی در سال ۱۳۴۸ش (۱۹۶۹م) عازم بیروت شد و برای علم آموزی علم ها شرعی به مکتب المعهد الشرعی الاسلامی مسجد النبی کوهسنگی مشهد رفت.

راغب حرب برای ادامه تحصیلات حوزوی به نجف رفت. بعد از رجوع به لبنان به زادگاه خویش رجوع و برگشت و کار‌های اجتماعی را شروع کرد. طغیان به فقراء و مستمندان را در شیوه نامه خویش قرار اعطا کرد.[۱] «مَبرة السيدة زينب(س)؛ (خیریه حضرت زینب)» را برای سرویس‌رسانی به فقراء و یتیمان ساخت.[۲] وی همینطور «جمعیة بیت جنس المسلمین» را برای توزیع مطلوب تجهیزات برای حل خطاها عموم تأسیس آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد نمود.[۳]

تصویر راغب حرب بر رمز در قبرستانی که در آن مدفون میباشد.
راغب حرب بعداز برگشت به لبنان رهبری جریان مقاومت در جنوب لبنان را به دست گرفت و عموم را برای بیعت با امام خمینی تشویق کرد. وی در ۱۶ فوریه سال ۱۹۸۴م (۲۷ بهمن ۱۳۶۲ش) حین رجوع از مسجد به خانه، با تیراندازی اشخاص متعلق به اسرائیل به شهیدشدن رسید.[۴] سید عباس موسوی دو‌مین دبیرکل حزب‌الله لبنان در ۲۷ بهمن سال ۱۳۷۰ ش (۱۶ فوریه ۱۹۹۲م) بعداز حضور در مراسم سالگرد روضه خوان راغب حرب و در درحال حاضر رجوع به بیروت، آیتم حمله هوایی اسرائیل قرار گرفت و به همدم و فرزند و همسرش به شهید شدن رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد رسید.[۵]

« روضه خوان راغب حرب:
شهید از آن رو زنده میباشد که خون هنگامی بر زمین میفتد، کم آب میگردد، اما خونی که به دست پروردگار می‌ افتد، پرورش می‌نماید و در زمین توسعه و گسترش مییابد.. و از این روست که میبینیم شهید همچنان زنده شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۶] »

سنگ قبر راغب حرب
نبیه بری از سیاستمداران معروف لبنانی گزاره‌ای پیرامون راغب حرب اعلام‌کرد که معروف گشت؛ «لقد تحوّل كلّ راغبٍ بالحرب إلى راغب حرب؛ هر جنگاوری تبدیل به یک راغب حرب گشته میباشد».[۷]

کتاب «پدری از کالا خورشید: نگاهی به سیره روحانی‌الشهدای حزب‌الله شهید روضه خوان راغب حرب»، تاثیر «حوراء راغب حرب» و ترجمه محمدجواد مهدی‌زاده درباره معاش وی درج شده میباشد. ترجمه فارسی این کتاب در سال ۱۳۹۳ش به وسیله مؤسسه قدر ولایت منتشر شد‌ه‌است.[۸]

پانویس
«مستند درباره شهید روحانی راغب حرب از پیشگامان مقاومت لبنان»، آپارات.
«مستند درباره شهید روحانی راغب حرب از پیشگامان مقاومت لبنان»، آپارات.
«مستند درباره شهید روضه خوان راغب حرب از پیشگامان مقاومت لبنان»، آپارات.
فرازهایی از بینش‌ها و موضع‌گیری‌های شهید روضه خوان راغب حرب درباره مسایل سرانجام‌ساز لبنان و دنیا، ۱۳۸۸ش.
«همانندی شهید شدن رهبران شهید حزب‌الله»، خبرگزاری ایرنا.
«مستند درباره شهید روحانی راغب حرب از پیشگامان مقاومت لبنان»

ابورافع، (درگذشته بعد از ۴۰ق) صحابی دارای اسم و رسم، گران قدر خویشان آل ابی‌رافع، آزاد کرده نبی اسلام(ص) بود. در طول خلافت امام علی(ع) در کوفه بانک‌دار مال همه مرد م مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.

اسم
ابورافع، از قبطیان بود[۱] که درباره اسم وی اختلاف‌حیث میباشد بیشتر اسم اورا اسلم دانسته‌اند،[۲] در منابع اسم‌هایی زیرا اَسْلَم، ابراهیم، اثبات، هرمز،[۳] سِنان، قَرَمان، پارسا، یزید، یسار و عبدالرّحمن را برای وی بیان کرده‌اند.[۴] وی فرزندی به اسم رافع داشت و به همین جهت به وی ابورافع می‌گفتند.[۵] علی و عبیدالله بن ابی‌رافع از راویان حدیث فرزندان آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد اویند.[۶]

صحابی نبی
ابورافع در بالا برده عباس بن عبدالمطلب بود. عباس اورا به نبی(ص) اعطا کرد. زیرا ابورافع خبر مسلمان‌شدن عباس‌ را به رسول بخشید، پیامبر اکرم(ص) او‌را به مژدگانی این پیام آزاد کرد.[۷] ابورافع در مکه قبل از مهاجرت مسلمان شد.[۸] ولی تاریخ ظریف اسلام آوردن او مشخص و معلوم وجود ندارد نقل شده زمانی اسلام آورد که هنوز مسلمان ها به سمت مسجدالاقصی، نماز می‌خواندند.[۹] وی برای مثال افرادی بود که برای گریز از ستم کفّار قریش، با جعفر بن ابی‌طالب به حبشه سفر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرد.[۱۰]

پر اسم و رسم میباشد که ابورافع با فرستاده(ص) به مدینه سفر نکرد، بلکه تا نبرد بدر در مکه ماند و بعداز آن در مدینه به فرستاده پیوست.[۱۱] بعداز ورود وی به مدینه، رسول کنیز خویش سَلمی را به وصلت وی درآورد و عبیدالله از وی زاده شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۱۲]

ابورافع بعد از مسافرت به مدینه، در کلیه پیکار‌ها حضور داشت[۱۳] و از اصحاب مجاورت رسول اسلام(ص) به‌شمار میرفت چنان‌که نبی درباره وی گفته میباشد: «هر پیامبری امینی داراست و امین اینجانب ابورافع میباشد».[۱۴]

ملازمت با امام علی(ع)
ابورافع بعد از درگذشت نبی، یار و همدم امام علی(ع) بود و در پیکار‌های عصر خلافت وی کمپانی کرد.[۱۵] زمانی معاویه در شام و طلحه و زبیر در بصره با خلافت امام علی(ع) به مخالفت برخاستند، ابورافع اعلام کرد که رسول اسلام این حادثه را قبلا به وی خبر داده و فرموده بود که علی(ع) بر حق میباشد و معارضان وی بر فسخ‌اند.[۱۶]

مهاجرت به کوفه
ابورافع در ۸۵ سالگی زمین و منزل‌اش را در خیبر و مدینه فروخت و یاور با امام علی(ع) به کوفه سفر کرد.[۱۷] و می‌خاطرنشان کرد «قدردانی خدای را که به منزلتی دست یافتم که هیچ‌کس به آن نرسید؛ چون دو بیعت کردم: عقبه و رضوان و به سوی دو قبله نماز گزاردم و سه‌توشه سفر کردم».[۱۸] وی در کوفه از سوی امام علی(ع) به بانک‌داری بیت‌المال منصوب شد و دو فرزندش عبیدالله و علی‌ نیز کاتب امام علی بودند.[۱۹]

بعداز شهیدشدن امام علی(ع)
براساس روایتی، ابورافع بعداز شهیدشدن علی(ع) یاور امام حسن(ع) به مدینه رجوع. امام حسن(ع) نیمی از منزل امام علی(ع) و یک قطعه زمین در نزدیکی مدینه به وی اعطا کرد.[۲۰] که بعد از مرگ وی، فرزندش عبیدالله آن را به ۱۷۰۰۰۰ (احتمالاً درهم) فروخت.[۲۱]

در خصوص تاریخ درگذشت ابورافع اختلاف میباشد: بعضی تاریخ مرگ اورا در خلافت امام علی(ع) [۲۲] و بعضی دیگر در سال شهیدشدن امام علی(ع) نوشته‌اند.[۲۳] بر مبنا روایتی که نجاشی نقل کرده وی تا مجال خلافت امام حسن(ع) زنده بوده میباشد[۲۴] واقدی نیز مرگ او‌را یه خرده قبل از عثمان یا این که پاره ای بعداز وی دانسته میباشد.[۲۵]

ورود به کشور ایران
تاریخ ظریف ورود وی به کشور ایران مشخص و معلوم وجود ندارد؛ البته احتمالاً در سال‌های پس از ۷۰۵ قمری و به دعوت پاد شاه محمد خدابنده بوده میباشد. محمد خدابنده از پادشاهان سلسله ایلخانیان بود که بر کشور‌ایران حکومت می‌کردند. تاج‌الدین آوجی مورد حضور علامه حلی به دربار اولجایتو را آماده کرد.[۱۰] علامه زمانی وارد جمهوری اسلامی ایران شد در مجلسی به مناظره با محققان مذهب‌ها فقاهتی چهارگانه اهل‌سنت به عنوان مثال خواجه نظام الدین عبدالملک مراغه‌ای پرداخت. او در‌این مناظره توانست ولایت و امامت علی(ع) و حقانیت مذهب شیعه را نزد پاد شاه به ثابت برساند. این رخداد سبب ساز شد پاد شاه مذهب شیعه را بر‌گزیند و اسم خویش را از الجایتو به فرمانروا محمد خدابنده تغییر تحول دهد و تشیع را در کشور ایران ترویج دهد.[۱۱] منابع مختلفی نیز به تأثیر علامه حلی بر تشیع فرمان روا محمد خدابنده اشاره دارا مسجد النبی کوهسنگی مشهد هستند.[۱۲]

نوشته‌ی علمیٔ مهم: فهرست اثر ها علامه حلی
علامه حلی در علم ها مختلفی زیرا فقه، اصول فقه، حرف، حدیث، تعبیروتفسیر، رجال، فلسفه و منطق اثر ها اکثری تألیف نموده است. درباره تعداد این تألیفات اختلاف میباشد. علامه حلی خویش در خلاصة الاقوال ۵۷ تاثیر برای خودش بیان آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌نماید.[۱۴]

سید محسن امین در اعیان الشیعه می‌نویسد: «تالیفات علامه بیشتراز یکصد کتاب میباشد و اینجانب ۹۵ کتاب اورا چشم‌ام که اکثری از آن ها یکسری مجلدند».[۱۵] وی همینطور میگوید کتاب روضات اثر ها علامه را حدود هزار کتاب تحقیقی دانسته میباشد.[۱۶] میرزا محمد علی معلم نیز در ریحانة الادب[۱۷].۱۲۰ تاثیر و کتاب باغ ابرار[۱۸] حدود ۱۱۰ ت رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد اثیر برای علامه مذکور‌اند.
از اثرها دارای شهرت علامه حلی می‌قدرت به متعدد الشیعه و تذکره الفقهاء در دانش فقه، کشف المراد، باب حادی عشر و منهاج الکرامة در دانش حرف، خلاصة الاقوال در دانش رجال و جوهر النضید در دانش منطق اشاره شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نمود.

علامه دو کتاب در اصول عقاید شیعه به اسم‌های نهج الحق و کشف الصدق و نیز منهاج الکرامه را نوشتن نموده و به ترسیم تحفه به پیشگاه اولجایتو پیروزی.[۱۹]

ملاقات با امام فرصت(عج)
دو توشه دیدار علامه حلی با امام مهدی(عج) جزو قصه‌های معروف درباره وی میباشد.

کامل شدن کتاب به وسیله امام
قصه ابتدا مرتبط با نا تمام ماندن کتابی میباشد که علامه حلی از یک کدام از علمای اهل سنت ودیعه گرفته بود تا از آن اسکن نماید. البته آخر شب خواب بازدارنده تایپ کردن میشد در‌این هنگام امام مهدی(عج) وارداتی و از علامه می خواهد که ادامه شغل استنساخ را به وی واگذار نماید. علامه حلی بعد از بیداری می‌بیند که ورژن‌برداری کتاب کل شد‌ه‌است.[۲۰] دیرین‌ترین منبع داستان کتاب مجالس المومنین نوشته حکم دهنده نورالله شوشتری میباشد. شوشتری برای این داستان منبع مکتوبی بیان نکرده و میگوید این روایت در میان مؤمنین معروف میباشد.[۲۱]

دیدار در مسیر کربلا
ماجرای دوم در کتاب قصص العلماء نوشته تنکابنی نقل شد‌ه‌است. و مبنی بر نقل وی در یکی‌از سفرهای علامه حلی به کربلا وی میان خط مش با سیدی یار میشود و بعد از مذاکره با وی متوجه میشود که وی فرد بسیار عالمی میباشد و مسائل خلل علمی خویش را با وی دربین میگذارد و پاسخ می گیرد و درین در میان از وی پرسش می‌نماید که آیا در طول غایب بودن کبری قابلیت ملاقات با امام بعد از ظهر(عج) وجود داراست؟ و به طور همزمان تازیانه از دستش میفتد آن فرد تازیانه را از زمین برداشته به علامه می دهد و پاسخ می دهد که چه‌طور ممکن نباشد در حالی که دست وی هم‌اینک در مشت توست. علامه حلی متوجه میشود که آن فرد خویش امام مهدی(عج)میباشد و خویش را به پای وی می‌اندازد.[۲۲]

نقشه محل حرم علامه حلی در مقبره امیرالمومنین
تنکابنی برای این قصه منبعی بیان نکرده و آن را تحت عنوان داستانی که در السنه و افواه (لهجه‌ها و دهن‌ها) معروف میباشد نقل می‌نماید.[۲۳] شاهدی که تنکابنی برای تأیید قصه بیان می‌نماید آن میباشد که در مکالمه دربین علامه و آن فرد،‌ وی نشانی حدیثی در کتاب التهذیب روحانی طوسی را به علامه می دهد که علامه متوجه آن حدیث نبوده میباشد. علامه بعد از برگشت به خانه آن حدیث را یافته و در لبه آن می‌نویسد که امام بعد از ظهر(عج) منرا بدین حدیث ارشادوراهنمایی نموده است. تنکابنی داستان را از فردی به اسم ملا صفرعلی لاهیجی طلبه سید محمد مالک مناهل نقل نموده است. لاهیجی از استادش سید محمد نقل می‌نماید که آن کتاب و آن یادداشت علامه حلی را چشم‌ میباشد.[۲۴]

غزوه حنین
عباس در غزوه حنین که‌اندکی بعداز فتح مکه صورت بخشید، حضور فعال داشت. در‌این پیکار آنگاه که سپاه مسلمان ها در تاثیر شبیخون مشرکان، رسول(ص) را صرفا گذاشتند و فرارو گریز کردند، عباس در سمت راست نبی(ص) و فرزندش فضل و ادب در سمت چپ او و علی(ع) در جلو وی می‌جنگیدند.آن ها آنقدر پایداری کردند، تا آیه شریفه تحت درمورد آنها مسجد النبی کوهسنگی مشهد نازل شد.[۳۴]

«ثمّ أَنزَلَ الله سَکینَتَه عَلَی رَسولِهِ وَ عَلَی المؤمِنین»

به گفته بلاذری در روز مبارزه حنین در حالی که عباس افسار استر نبی(ص) را گرفته بود، گروهی از معاندان قصد جان رسول(ص) را کردند. عباس یکی‌از آنها را که مجاورت گردیده بود در آغوش کشید و به یکی‌از غلامان (موالی) فرستاده(ص) ذکر کرد: «بزن، باکی وجود ندارد که کدام یک از مارا می کشی» غلام معاند را کشت؛ بدین ترتیب ماجرا، عباس با شش بدن دیگر از اشخاص معاند همین شغل را کرد. آن گاه نبی(ص) را بوسید و در حقّ وی دعا آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرد.[۳۵]

وفات

قبر عباس بن عبدالمطلب در کنار مرقد ائمه بقیع بعد از تخریب
عباس بن عبدالمطلب آدینه ۱۲ رجب[۳۶] یا این که ۱۴ رجب سال ۳۲ق پیمان عثمان در سن ۸۸ یا این که ۸۹ سالگی دیده از دنیا فرو بست.[۳۷] علی(ع) و فرزندان عباس، اورا غسل دادند و خلیفه سوم با اذن آن ها در مراسم حضور یافت. افزون بر پیک بنی هاشم، نبی‌های عثمان نیز به روستاها و قبایل رفته و عموم را برای کمپانی در خاکسپاری او فراخواندند و چنان جمعیتی گرد آمد که تا آن فرصت برای هیچ کس گرد نیامده بود و محل ویژه نماز تلاوت بر لاشه‌ها ظرفیت آن را نداشت از این رو در بقیع به امامت عثمان بر لاشه او نماز رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد خوانده شد.
عموم برای دیدن لاشه او چنان هجوم آوردند که عمل دفن نقص‌ شد و بر تاثیر ازدحام جمعیت پارچه روی لاشه وی پاره شد؛ از این رو خلیفه ماموران خویش را ارسال کرد تا عموم را بدور نمایند و بنی هاشم ذمه ‌دار دفن او شوند. به هر هم اکنون پیکر وی با شکوهی معدود نظیر تشییع و در بقیع به خاک ودیعه شد.[۳۸]ام عماره می گوید ما به یار و همدم کلیه زنان انصار و گروهی از زنان مهاجر در خاکسپاری عباس حاضر بودیم و اول عده ای بودیم که بر وی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد گریستیم. [۳۹]

در مراسم دفن عباس، حضرت علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) حضور داشتند و عبدالله و عبیدالله و قُثَم (فرزندان او) وارد قبر شدند.[۴۰] به این دلیل که تنی تناور و اندامی درشت داشت.

بعد ها امام حسن مجتبی علیه‌السلام و امام سجاد(ع) و امام باقر(ع) و امام درست گو(ع) در آرامستان بقیع و مجاورت قبر او به خاک ودیعت شدند. قبر آن‌ها دارنده گنبد و بارگاهی بود که با اشراف وهابیان بر حجاز در اتفاق تخریب بقیع آن را ویران کردند.[۴۱]

انتقادها
در مقابل مطالبی که در کتاب ها تاریخی بعدازظهر عباسیان درباره عباس بن عبدالمطلب وجود دارااست، بعضا ذکر ‌می‌دارا هستند خلفای عباسی به دلیل اینکه مشروعیت خود را به عباس مستند می‌کردند، می‌کوشیدند تا صورت تاریخی عباس و برخی فرزندان و نوادگان اورا با نرم افزار سیاسی خویش هماهنگ نمایند؛ به ویژه اینکه از سابقه رقبای خویش یعنی طالبیان و علویان در بعد از ظهر رسول سود‌ای نداشتند. آن ها ابتدا عملکرد کردند از جنبهٔ منفی حضور عباس در بعضا رویدادها صدر اسلام در مخالفت با رسول بکاهند؛ آنگاه بعضا فضیلت ها را به وی نسبت دهند. به همین جهت، عباسیان کوشیده‌اند که القا نمایند حضور عباس در نبرد بدر[۴۲] در صف مشرکان نرم‌افزار‌ای از رمز بایستگی بوده[۴۳] و به همین سبب ساز بعداز اسارت وی[۴۴]، فرستاده دستورداد تا او‌را نکشند.[۴۵] یا این که گفتند که عباس پنهانی با فرستاده تماس داشته و خبر‌ها مشرکان را به وی می‌رسانده میباشد.[۴۶][۴۷]

پانویس