آیا مبارزههای امام علی در قبال مسلمانها مشروع بود؟
از لحاظ شیعه ها که به معصومبودن امامان اعتقاد و باور داراهستند، در مشروعیت پیکارهای امام علی(ع) در قبال معارضان مسلمان، تردیدی نیست.[۱۶] البته بعضا صحابه که به قاعدین آوازه یافتند، به جهت تقابل دو دسته مسلمان درین پیکارها، در مشروعیت آن شک و تردید کرده و از جانبداری هرمورد از طرفین دوری نمودهاند.[۱۷] شیعه ها برای ثابت مشروعیت این پیکارها به موردها پایین استناد مسجد النبی کوهسنگی مشهد مینمایند:
احادیث نبوی؛ مبتنی بر روایات زیادی که در منابع شیعه[۱۸] و سنی[۱۹] از نبی(ص) اورده شده، امام علی(ع) معیاری برای شناختن حق از فسخ قرار داده گردیدهاست؛ ازاینرو سپاهیان علی(ع) بر حق، و دشمنانش در مقابل حق آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد خواهند بود.[۲۰]
مشروعیت مبارزه با باغیان؛ پیکارهای امام علی مصداق رویارویی با باغی و مُحارِب میباشد که از دید فقاهتی مشروع به شمار می آید.[۲۱] به نقل از عبدالرئوف المَناوی، از نویسندگان اهلسنت، صاحب و مالک، شافعی و ابوحَنیفه، از امامان مذهبها چهارگانه اهلسنت، بر حقانیت علی(ع) و باغیبودن مخالفانش رخداد رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد لحاظ داراهستند.[۲۲]
داده ها کلی از مبارزهها
گاهشمار نبردهای امام علی(ع)
سال ۳۶ قمری
۱۰ جمادی الاولی یا این که ۱۰ جمادی الثانی خروج امام علی(ع) از مدینه برای مبارزه جمل[۲۳]
۱۵ جمادیالثانی پیکار جمل[۲۴]
۵ شوال تکان سپاه امام علی(ع) به سوی شام برای نبرد صفین[۲۵]
اواخر سال۳۶ق رویا رویی سپاه مقدم معاویه با سپاه مقدم امام علی(ع) شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد و عقبنشینی سپاه شام[۲۶]
سال ۳۷ قمری
۱ صفر شروع قانونی نزاع صفین[۲۷]
۱۷ صفر نقطه پايان نزاع صفین و گزینش مجال و جای برای حکمیت[۲۸]
بعداز ماجرای حَکَمیّت استارت سلسله تهاجم ها سپاهیان معاویه موسوم به غارات[۲۹]
سال ۳۸ قمری
۹ صفر نزاع نهروان و ناکامی خوارج[۳۰]
نبو
نوشتهیعلمیهای اساسی: نزاع جمل، نبرد صفین، پیکار نهروان، و غارات
در حکومت امام علی، مبارزههای جَمَل، صفّین، نَهرَوان و غارات معاویه فیس اعطا کرد. نبرد جمل، اولین پیکار زمانه حکومت امام علی(ع)[۳۱] و اولیه پیکار در میان دو تیم مسلمان بود که به جهت قولشکنی و اقتدارخواهیِ اصحاب جمل (طلحه، زبیر و عایشه) شکل گرفت.[۳۲] این نزاع در حوالی بصره شروع شد[۳۳] و با ناکامی اصحاب جمل نقطه نهایی یافت.[۳۴] معاویة بن ابیسفیان نیز که اصحاب جمل را به نبرد تحریک کرده بود،[۳۵] خویش را خونخواه عُثمان، و علی(ع) را تقصیرکار قتل وی معرفی می کرد.[۳۶] امام علی میخواست معاویه را از حکومت شام برکنار نماید؛[۳۷] البته شیوههای مسالمتآمیز علی(ع) برای برکناری معاویه سودای نداشت و دو طرف مهیا جنگ شدند و پیکار صفین درگرفت.[۳۸] بعد از تضارب شدیدی که میان دو سپاه فیس بخشید، معاویه و عَمرو بن عاص که ناکامی سپاهشان را مجاورت میدیدند، قرآنها را بر نیزه کرده، سپاه مقابل را به حَکَمیّت فرا خواندند.[۳۹] این کارشکنی کارساز به زمین خورد و پیکار صفین فارغ از سود خاتمه پیدا کرد.[۴۰]
خوارج که امام علی(ع) را به تایید حکمیت وادار کرده بودند، با به فیض نرسیدن حکمیت، از علی(ع) خواستند توبه کرده، تفاهم نامه حکمیت را رها نماید.[۴۱] زمانی که خوارج با مخالفت علی(ع) مواجه شدند، جنایات اکثری مرتکب شدند.[۴۲] وقتی که خبرها این جنایات به علی(ع) رسید، وی لشکر خویش را از اردوی پیکار با معاویه به نزاع نهروان هدایت کرد.[۴۳] با استارت پیکار، تختگاز همه خوارج کشته و یا این که زخمی شدند.[۴۴] بعداز پیکار نهروان، معاویة بن ابیسفیان به بخش ها ذیل حکومت امام علی، حملههای زیادی (غارات) را ترتیب اعطا کرد و در آن به قتل و غارت عموم و علاقه مندان امام علی(ع) پرداختند.[۴۵] غارات به سیرتکاملای پیاده سازی گردیده بود که متفرق و ناگهانی باشد و حتی عکسالعمل سریع سپاهیان امام علی(ع) نیز کارساز نباشد.[۴۶]
با دقت به نقل ازهای متعدد تاریخی، استخراج به داده های عددی ظریف کشتهشدگان در نبردهای امام علی، نا ممکن و داده های عددی تقریبی آن به طور تقریب ۱۵۰ هزار کشته دانسته گردیدهاست.[۴۷] با این درحال حاضر بعضی دانشمندان بر این باورند که داده های عددی ارائه گردیده در کتابهای تاریخی با شرح گزارشهای مرتبط با نزاعها مطابقت و همخوانی نداشته و مبالغهآمیز میکند.[۴۸]
آیا مبارزههای امام علی در قبال مسلمانها مشروع بود؟
از لحاظ شیعه ها که به معصومبودن امامان اعتقاد و باور داراهستند، در مشروعیت پیکارهای امام علی(ع) در قبال معارضان مسلمان، تردیدی نیست.[۱۶] البته بعضا صحابه که به قاعدین آوازه یافتند، به جهت تقابل دو دسته مسلمان درین پیکارها، در مشروعیت آن شک و تردید کرده و از جانبداری هرمورد از طرفین دوری نمودهاند.[۱۷] شیعه ها برای ثابت مشروعیت این پیکارها به موردها پایین استناد مسجد النبی کوهسنگی مشهد مینمایند:
احادیث نبوی؛ مبتنی بر روایات زیادی که در منابع شیعه[۱۸] و سنی[۱۹] از نبی(ص) اورده شده، امام علی(ع) معیاری برای شناختن حق از فسخ قرار داده گردیدهاست؛ ازاینرو سپاهیان علی(ع) بر حق، و دشمنانش در مقابل حق آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد خواهند بود.[۲۰]
مشروعیت مبارزه با باغیان؛ پیکارهای امام علی مصداق رویارویی با باغی و مُحارِب میباشد که از دید فقاهتی مشروع به شمار می آید.[۲۱] به نقل از عبدالرئوف المَناوی، از نویسندگان اهلسنت، صاحب و مالک، شافعی و ابوحَنیفه، از امامان مذهبها چهارگانه اهلسنت، بر حقانیت علی(ع) و باغیبودن مخالفانش رخداد رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد لحاظ داراهستند.[۲۲]
داده ها کلی از مبارزهها
گاهشمار نبردهای امام علی(ع)
سال ۳۶ قمری
۱۰ جمادی الاولی یا این که ۱۰ جمادی الثانی خروج امام علی(ع) از مدینه برای مبارزه جمل[۲۳]
۱۵ جمادیالثانی پیکار جمل[۲۴]
۵ شوال تکان سپاه امام علی(ع) به سوی شام برای نبرد صفین[۲۵]
اواخر سال۳۶ق رویا رویی سپاه مقدم معاویه با سپاه مقدم امام علی(ع) شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد و عقبنشینی سپاه شام[۲۶]
سال ۳۷ قمری
۱ صفر شروع قانونی نزاع صفین[۲۷]
۱۷ صفر نقطه پايان نزاع صفین و گزینش مجال و جای برای حکمیت[۲۸]
بعداز ماجرای حَکَمیّت استارت سلسله تهاجم ها سپاهیان معاویه موسوم به غارات[۲۹]
سال ۳۸ قمری
۹ صفر نزاع نهروان و ناکامی خوارج[۳۰]
نبو
نوشتهیعلمیهای اساسی: نزاع جمل، نبرد صفین، پیکار نهروان، و غارات
در حکومت امام علی، مبارزههای جَمَل، صفّین، نَهرَوان و غارات معاویه فیس اعطا کرد. نبرد جمل، اولین پیکار زمانه حکومت امام علی(ع)[۳۱] و اولیه پیکار در میان دو تیم مسلمان بود که به جهت قولشکنی و اقتدارخواهیِ اصحاب جمل (طلحه، زبیر و عایشه) شکل گرفت.[۳۲] این نزاع در حوالی بصره شروع شد[۳۳] و با ناکامی اصحاب جمل نقطه نهایی یافت.[۳۴] معاویة بن ابیسفیان نیز که اصحاب جمل را به نبرد تحریک کرده بود،[۳۵] خویش را خونخواه عُثمان، و علی(ع) را تقصیرکار قتل وی معرفی می کرد.[۳۶] امام علی میخواست معاویه را از حکومت شام برکنار نماید؛[۳۷] البته شیوههای مسالمتآمیز علی(ع) برای برکناری معاویه سودای نداشت و دو طرف مهیا جنگ شدند و پیکار صفین درگرفت.[۳۸] بعد از تضارب شدیدی که میان دو سپاه فیس بخشید، معاویه و عَمرو بن عاص که ناکامی سپاهشان را مجاورت میدیدند، قرآنها را بر نیزه کرده، سپاه مقابل را به حَکَمیّت فرا خواندند.[۳۹] این کارشکنی کارساز به زمین خورد و پیکار صفین فارغ از سود خاتمه پیدا کرد.[۴۰]
خوارج که امام علی(ع) را به تایید حکمیت وادار کرده بودند، با به فیض نرسیدن حکمیت، از علی(ع) خواستند توبه کرده، تفاهم نامه حکمیت را رها نماید.[۴۱] زمانی که خوارج با مخالفت علی(ع) مواجه شدند، جنایات اکثری مرتکب شدند.[۴۲] وقتی که خبرها این جنایات به علی(ع) رسید، وی لشکر خویش را از اردوی پیکار با معاویه به نزاع نهروان هدایت کرد.[۴۳] با استارت پیکار، تختگاز همه خوارج کشته و یا این که زخمی شدند.[۴۴] بعداز پیکار نهروان، معاویة بن ابیسفیان به بخش ها ذیل حکومت امام علی، حملههای زیادی (غارات) را ترتیب اعطا کرد و در آن به قتل و غارت عموم و علاقه مندان امام علی(ع) پرداختند.[۴۵] غارات به سیرتکاملای پیاده سازی گردیده بود که متفرق و ناگهانی باشد و حتی عکسالعمل سریع سپاهیان امام علی(ع) نیز کارساز نباشد.[۴۶]
با دقت به نقل ازهای متعدد تاریخی، استخراج به داده های عددی ظریف کشتهشدگان در نبردهای امام علی، نا ممکن و داده های عددی تقریبی آن به طور تقریب ۱۵۰ هزار کشته دانسته گردیدهاست.[۴۷] با این درحال حاضر بعضی دانشمندان بر این باورند که داده های عددی ارائه گردیده در کتابهای تاریخی با شرح گزارشهای مرتبط با نزاعها مطابقت و همخوانی نداشته و مبالغهآمیز میکند.[۴۸]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز فرهنگی و اجتماعی محله