???? ???? ????? ??????? ????

(۱۳۰۴ –۱۳۹۵ش) از مراجع تبعیت شیعه در قم بود. او از مبارزان علیه حکومت پهلوی و از یاران امام خمینی و بنیانگذار موسساتی مانند مدرسه امیرالمؤمنین، مدرسه توحید و مدرسه ها موثر بود و پس از انقلاب، کالج اثرگذار را در قم تأسیس کرد.عضویت در شورای انقلاب، مجلس خبرگان قانون اساسی کشور و مجمع تشخیص مصلحت نظام، نمایندگی زمان اولیه مجلس خبرگان رهبری، امام آدینه موقت طهران، دادگستری تک تک مرزو بوم، سر گروهی دیوان خوب میهن، عضویت در شورای بهتر قضایی و شورای بازنگری قانون اساسی ایران و مسئولیت اجرای امر شش ماده‌ای امام خمینی، برای مثال سمت‌های وی مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.

کتاب‌های مختلف دینی به گویش عربی مانند فقه القضاء، فقه الحدود والتعزیرات، فقه الدیات، فقه القصاص، فقه الشرکة والتأمین، فقه المضاربة و فقه الشهادات از اثرها اوست. او در ۳ آذر سال ۱۳۹۵ش درگذشت و در مقبره حضرت معصومه(س)، دفن شد.معاش طومار:میرکریم موسوی کریمی، مشهور به سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، در ۱۳ رجب ۱۳۴۴ق، موازی با ۸ بهمن سال ۱۳۰۴ش در اردبیل به دنیا آمد. پدرش سید عبدالرحیم و مادرش سیده خدیجه اسم داشت. در دو سالگی مادرش را از دست بخشید. پدرش روضه خوان و از معارضان حکومت پهلوی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.

سیاست‌های حکومت وقت در محصور کردن پوشش جامه روحانیت، او‌را زیر فشار بیشتر قرار اعطا کرد. پیروِ فضای امنیتی آن عصر، رفت و آمد عموم نیز با خانواده وی محصور گردیده بود. فیض این پیش‌آمدها، فقر و تهی‌دستی روزافزون خانواده بود. در سال۱۳۲۰ش با خروج رضاخان از جمهوری اسلامی ایران موقعیت سید عبدالرحیم یه خرده خوب شد.[۱] موسوی اردبیلی از شش سالگی علم آموزی را شروع کرد و در اردبیل، قم (۲ سال)، نجف (۳ سال) و بعد قم (۱۲ سال) به علم آموزی و درس دادن درگیر شد. وی از سال ۱۳۳۹ش بومی اردبیل شد و در سال ۱۳۴۷ش به طهران رفت. عمده شغل وی درس دادن، امامت جماعت و اداره مسجد و کانون توحید بود. اردبیلی در امسال‌ها با حکومت پهلوی جنگ رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میکرد.

از سال ۱۳۵۷ش که انقلاب اسلامی کشور‌ایران موفق شد، وی از اعضای شورای انقلاب بود. بعدتر به نمایندگی مجلس خبرگان قانون اساسی ایران گزینش شد و آن گاه به بازه ده سال شغل وی در قوه قضائیه ایران متمرکز بود. وی آغاز دادستان تمام مرز و بوم بود و پس از شهید شدن بهشتی تحت عنوان مدیریت دیوان خوب مرزوبوم جایگزین وی شد که بالاترین جایگاه قضائی در نظام جمهوری اسلامی به اکانت می‌آمد. اردبیلی هم‌اینگونه تحت عنوان نماینده زمان نخستین مجلس خبرگان رهبری تعیین شد. وی درین بازه عضو حزب جمهوری اسلامی و از مؤسسان و اعضای خوب‌درجه آن شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.

در سال ۱۳۶۸ش بعداز درگذشت امام خمینی از مسئولیت قضائی کنار رفت و بومی قم شد. وی تا نقطه پایان قدمت در قم درگیر درس دادن درس بیرون فقه بود. اردبیلی هم‌اینگونه تا سال ۱۳۷۳ش امام آدینه موقت طهران بود. وی از سال‌های آغازین دهه ۱۳۷۰ش و با درگذشت مراجع تقلیدی مثل گلپایگانی و اراکی توضیح المسائل منتشر کرد و خویش را در معرض مرجعیت قرار بخشید.

درگذشت
آیت‌الله اردبیلی در ۳ آذر سال ۱۳۹۵ش مصادف با ۲۳ صفر سال ۱۴۳۸ق درگذشت.[۲] پیرو درگذشت او، دو روز عزای همگانی در کشور ایران اعلام شد و در آدینه ۵ آذر ۱۳۹۵ش در قم، تشییع و آیت‌الله شبیری زنجانی بر پیکر وی نماز خواند و در مقبره حضرت معصومه(س) دفن شد.[۳]

زیست‌طومار علمی
سید عبدالکریم موسوی اردبیلی تحصیلات را از شش سالگی با ورود به مدرسه‌منزل استارت کرد و قرآن کریم ومهربان، گلستان، تنبیه الغافلین، نِصابُ الصِذکر، گلزار فصل بهار، ابواب الجنان، مَجالِس المُتَقین، تاریخ معجم، دُرّه نادری، تاریخ وَصّاف، اکانت فارسی و برخی کتاب‌های دیگر را نزد معلمان خویش فراگرفت. وی در سال ۱۳۱۸ش آموزش دروس عربی را استارت کرد و در سال ۱۳۱۹ش به قصد ادامه علم آموزی در دروس حوزوی، وارد مکتب علمیه ملاابراهیم در اردبیل شد و دروس جامع المقدمات، سیوطی، جامی، مُطَوَّل، لبه ملاعبدالله، شمسیه، مَعالِم و شرایع را تا سال ۱۳۲۲ش درهمان مکتب به اتمام رساند و درس دادن دروس مقدماتی علم ها حوزوی یعنی صرف، نحو و منطق را استارت کرد.[۴]

علم آموزی در قم و نجف
موسوی اردبیلی در ۱۳۲۲ش به قم رفت و بخشی از کتاب مکاسب مُحَرَّمه، کفایة الاصول بیع مکاسب و جلد دوم کفایه و تفصیل هدایه میبدی رسائل، منظومه، اسفار را خواند. او هم زمان به درس دادن معالم، لُمعه دمشقیه و مقررات درگیر بود.[۵]

اردبیلی در ۱۶ آبان ۱۳۲۴ش برای ادامه علم آموزی به نجف رفت و حدود دو سال بومی این شهر بود و علم آموزی اصول فقه، فقه و فلسفه را با اساتید مشهور آن مجال مثل خوئی، حکیم، سید عبدالهادی شیرازی، میلانی، و صدرای بادکوبی خاطر نشان نمود. در سال ۱۳۲۷ش به جهت بیماری پدرش به جمهوری اسلامی ایران برگشت. در جمهوری اسلامی ایران و در حوزه علمیه قم خلال ادامه علم آموزی و کمپانی در درس‌های سید حسین بروجردی، سید محمد داماد، علامه طباطبائی و دروس فقه سری سید محمدرضا گلپایگانی و مرتضی حائری یزدی و سید احمد خوانساری خویش نیز به درس دادن رسائل، مکاسب، کفایة الاصول، منظومه سرگرم شد. وی ابعاد به طور محرمانه در مرحله بیرون فقه و اصول نیز درس دادن کرد.[۶]

وی یکبار دیگر در سال ۱۳۶۸ش و بعداز گوشه‌گیری از قوه قضائیه به قم برگشت تا در روزهای آخری قدمت خویش، سرگرم درس دادن درس بیرون فقه و تألیف تعدادی کتاب فقاهتی خواهد شد.

اساتید
سید محمدرضا گلپایگانی
سید احمد خوانساری
مرتضی حائری یزدی
سید محمدباقر سلطانی طباطبائی
میرزا مهدی مازندرانی
علامه طباطبائی
سید ابوالقاسم خویی
سید محسن طباطبائی حکیم
سید عبدالهادی شیرازی
سید محمدهادی میلانی
محمد کاظم شیرازی
محمدکاظم آل یاسین
صدرای بادکوبی
آیت‌الله بروجردی
سید محمد متفحص داماد.[۷]
تألیفات
فقه القضاء (دوجلد)
فقه الحدود والتعزیرات (چهار جلد)
فقه الدیات
فقه القصاص
فقه الشرکة والتأمین
فقه المضاربة
فقه الشهادات
کناره بر خیارات مکاسب (مخطوط)
یک زمان بی نقص اصول فقه (مخطوط)
تقریرات دروس آیه ها عظام حکیم و خوئی» در فقه و اصول (مخطوط)
الرسائل الفقهیة (شامل دعوا‌های: ربا، تلقیح تصنعی و مصنوعی، ذبیحه اهل کتاب،...)، مخطوط
مقالاتی در تعبیر قرآن
رفتار (درس دادن در دانشکده موثر)، مخطوط
چهار جلد اقتصاد (مخطوط)
یک عصر اقتصاد اسلامی مبتنی بر کتاب و سنت (مخطوط)
جمال ابهی (در رد بهائیت)
رساله توضیح‌المسائل
مناسک حج
نهج الرشاد
مناسک الحجّ - عربی
استفتاآت[۸]
بقیه شغل‌های علمی
سید عبدالکریم موسوی در بازه زمانی اقامت در قم در کنار درس دادن فقه و اصول، هر هفته دو روز گرد‌همایی تعبیروتفسیر قرآن داشت که تا روزهای پایان این جلسات ادامه داشت. او در تکثیر خبرنامه مدرسه اسلام شرکت کردن داشت. مقاله ها «آئین از لحاظ قرآن»، «قرآن یا این که آفتابی که غروب ندارد» و «گردباد نوح» از نوشته‌های وی در‌این خبر نامه میباشد. او درین زمان برای تبلیغ به شهرهای ارومیه، مشهد، بندر انزلی، بندر گز، همدان، اردبیل، بابل، بهشهر مهاجرت کرد

یَزید بن معاویة بن ابی‌سفیان (۲۶-۶۴ق)، دو‌مین قاضی اُمَاو میباشد که به امر او، امام حسین(ع) و یارانش در کربلا به شهیدشدن رسیدند. یزید بعداز پدرش معاویه، سه سال و هشت ماه حکومت کرد و در‌این دوران، دست به سه جنایت اصلی زد: در سال ۶۱ قمری، حادثه کربلا را رقم زد، سال ۶۳ قمری به مدینه حمله کرد که به کشته شدن هزاران نفر از صحابه و حافظان قرآن انجامید و به اتفاق حره مشهور شد و در سال ۶۴ قمری نیز برای سرکوب مخالفانش، به مکه حمله کرد و کعبه را با مَنجَنیق مقصود حریق قرار مسجد النبی کوهسنگی مشهد اعطا کرد.

مبتنی بر منابع تاریخی، یزید به طور آشکارا شراب مینوشید و طبعی شاعرانه داشت. وی اولیه کسی بود که مغایر سنت خلفای قبل، با انتصاب از سوی پدرش و به طور ارثی به خلافت رسید. همینطور برگزیدن وی مغایر صلح‌طومار امام حسن با معاویه بود. یزید از صورت‌های منفور نزد شیعه ها میباشد. شیعه‌ها و گروهی از اهل‌سنت، با استناد به کارهایی که یزید در زمانه خلافتش اجرا اعطا کرد، او‌را لایق لعن می دانند و در برخی از احادیث، به لعن وی تصریح آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.

معاش‌طومار
بر طبق منابع تاریخی، یزید در سال ۲۵ [۱] یا این که سال ۲۶ هجری قمری متولد شد.[۲] بابا وی معاویه فرزند ابوسفیان و مادرش «مَیسون» دختر «بَحْدَل کلبی» میباشد.[۳] میسون بعداز تزویج با معاویه، نتوانست معاش در دمشق را تحمل نماید و بعداز طلاق از معاویه، به صحرا رجوع و برگشت. سازه بر احتمال منابع، وی درین هنگام، یزید را آبستن بوده یا این که یزید شیرخوار او بوده میباشد.[۴] یزید کودکی خویش را در بستگان میسون و در کنار مادرش سپری کرد.[۵] مردمان آن خاندان از قبایل حُوّارین(در حیطه حمص در شام) با پیشینه مسیحیت در حین قبل از اسلام و اهل شیوایی و شعر عربی بودند و یزید نیز پایین تأثیر آن ها صحبت‌پرداز و شعر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد سرا شد.[۶]

نبو
تبارنامه بنی‌امیه
امیه
عاص ابی‌العاص حرب ابی‌عمرو
سعید عفان حکم ابوسفیان ابی‌معیط
عبدالله خالد عثمان مروان حنظله یزید معاویه عتبه ام‌حبیبه عقبه
عبدالعزیز عبدالملک محمد یزید ولید ولید ام‌کلثوم
قدمت یزید سلیمان ولید هشام مروان دوم معاویه
ولید یزید ابراهیم
معاویه به همدم پدرش ابوسفیان، مادرش هند جگرخوار و جمع‌ای دیگر، بعداز فتح مکه اسلام آوردند و رسول(ص) آن‌ها را طُلَقاء (اسیران آزادشده) خطاب نمود و از مجازات، عفو وبخشش کرد.[۷] حضرت زینب بعد از شهیدشدن امام حسین(ع)، در خطبه‌ای یزید را فرزند طُلَقاء خطاب کرد.[۸] در زیارت عاشورا نیز با عبارت «وابنُ آکلةِ الاَکباد» (فرزند زن جگرخوار) از یزید حافظه شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.[۹]

یزید یکسری فرزند برای مثال خالد، معاویه، ابوسفیان و عبدالله و همسرانی به اسم‌های فاخته، ام‌کلثوم و ام‌مسکین داشته میباشد.[۱۰] وی بعداز سه سال و هشت ماه حکومت، در ۱۴ ربیع‌الاول سال سال ۶۴ق در ۳۸ سالگی درگذشت.[۱۱] گروهی سبب ساز مرگ او‌را مستی بیشتراز حد بیان کرده‌اند.[۱۲]گفته‌اند روزی در شرایط مستی، خوش‌یمن خویش را بر خری وحشی سوار کرده بود و در ادامه‌ وی می­‎‌تاخت تا اینکه از اسب فرو زمین‌خورد و از عالم رفت.[۱۳] بعضا نیز میگویند بر تاثیر بیماری ذاتُ الجَنْب (عفونت ریه) از عالم رفت.[۱۴] اورا در دمشق دفن کردند.[۱۵] نقل شد‌ه‌است زمانی عباسیان بر دمشق مسلط شدند، قبر او را نبش کردند و جز بقایایی مانند خاکستر چیزی نیافتند.[۱۶]

شخصیت یزید
بنی امیه
حاکمان
تیتر عصرٔ سلطنت
معاویه بن ابی سفیان ۴۱-۶۰
یزید بن معاویه ۶۰-۶۴
معاویة بن یزید ۶۴-۶۴
مروان بن حکم ۶۴-۶۵
عبدالملک بن مروان ۶۵-۸۶
ولید بن عبدالملک ۸۶-۹۶
سلیمان بن عبدالملک ۹۶-۹۹
قدمت بن عبدالعزیز ۹۹-۱۰۱
یزید بن عبدالملک ۱۰۱-۱۰۵
هشام بن عبدالملک ۱۰۵-۱۲۵
ولید بن یزید ۱۲۵-۱۲۶
یزید بن ولید ۱۲۶-۱۲۶
ابراهیم بن الولید ۱۲۶-۱۲۷
مروان بن محمد ۱۲۷-۱۳۲
وزیر و وزرا و امرای سرشناس
مغیرة بن شعبه ثقفی • زیاد بن ابیه • عمرو عاص • مسلم بن عقبه مری • عبیدالله بن زیاد • حجاج بن یوسف ثقفی
رویدادهای اصلی
صلح امام حسن • اتفاق عاشورا • اتفاق حره • حریق‌زدن کعبه • قیام مختار
نبو
بیشتر منابع تاریخی به روحیه شاعری و خوشگذرانی و شراب‌خواری یزید اشاره کرده‌اند.[۱۷]

خوشگذرانی‌
طبق نقل منابع، یزید خوشگذران و هوس‌گشوده بود.[۱۸] به طور آشکار شراب مینوشید و در‌این عمل زیاده‌روی میکرد.[۱۹] بعضی صحابه نبی(ص) و نیز امام حسین(ع) به صراحت اورا گناه کار و اهل گناه خوانده‌اند.[۲۰] بلاذری اورا اول خلیفه‌ای میداند که آشکارا شراب می نوشید، زنان خواننده و نوازنده را نزد خویش نگه می‌داشت و برای لذت بردن، سگ‌ها و خروس‌ها را به نزاع همدیگر وا‌می‌داشت.[۲۱] وی میمونی داشت که اورا «اباقیس» نامید و به وی شراب می‌نوشاند و از حرکات او می خندید.[۲۲] به گفته مرتضی مطهری یزید به‌این‌ حیوان جامه ابریشم و حریر و دیبا و خرقه‌های زربفت میپوشید و اورا در مجلس شراب خود حاضر می کرد و ماده‌ قاطر چابکی داشت و گاهی ابا قیس که آموختن داده گردیده بود سوار آن ماده‌قاطر‌ میشد و در مسابقه اسب‌ها کمپانی می کرد. خودش خیلی عشق و علاقه داشت که اباقیس‌ غالب مسابقه بشود (و شاید هم احیانا سوارکارها به‌خیال و خاطر یزید عمداً ماده‌‌قاطر را جلو می‌انداختند.)[۲۳]

بعضی معتقدند رویش و رویش یزید، زیر‌تأثیر عقاید مسیحیان جدید‌مسلمان خویشاوندان میسون، در شکل گیری شخصیت وی مؤثر بوده میباشد.[۲۴] آن ها وجود مشاوران مسیحی همچون سِرجون و اَخطَل نصرانی در دربار وی و سازگاری با رومیان شرقی را گواه بر ادعای خویش می دانند.[۲۵]

توکل نیاوران، یک توکل سابق در طهران و ناحیه نیاوران میباشد که به امر ناصرالدین سلطان قاجار در سال ۱۲۹۷ق تأسیس شد. این توکل بارها گزینه مرمت و تجدید بنا قرار گرفته و هم‌اینک به‌تیتر یکی توکل‌های فعال در طهران، صاحبخانه مراسم‌ مذهبی شیعی میباشد. برگزاری تعزیه و نخل‌گردانی در روز ها محرم، از مهم‌ترین مراسم‌ برگزار گردیده در‌این توکل مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

التفات و وضعیت
توکل نیاوران، دیرین‌ترین توکل پابرجای طهران میباشد.[۱] این سازه در سال ۱۳۸۳ش در فهرست ملی به شماره ۱۱۲۰۳ به تصویب رسید.[۲] تکیۀ نیاوران از جملۀ توکل‌های دولتی به شمار می‌آمده میباشد. در روز ها محرم در‌این توکل، مراسم‌ تعزیه و نخل‌گردانی و در ماه رمضان مراسم احیای شب‌های قدر برگزار میشد. نصیب‌هایی از گروه تلویزیونی شب دهم، در‌این سازه فیلم‌برداری شد‌ه‌است.[۳] فعلا، این توکل در مناسبت‌های متفاوت مذهبی، فعال میباشد و مراسم‌ مذهبی همانند تعزیه در آن برگزا ر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میگردد.[۴]

تاریخچه
توکل نیاوران را به امر ناصرالدین فرمانروا قاجار در حوزه‌ نیاوران احداث کردند. دستور تأسیس این توکل در سال ۱۲۷۳ق صادر شد. نقل شده میباشد که ناصرالدین پاد شاه در فصل تابستان‌ها در نیاوران اقامت می کرد، و زیرا یکسری سال فصل تابستان‌ها با محرم مقارن می شد، فرمان تشکیل داد توکل‌ای در‌این حیطه را اعطا کرد. این توکل در کنار راسته بازار و در محل تلاقی گلشن شاهی صاحبقرانیه و راءس محلۀ نیاوران برپا رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.

[۵] روند ایجاد کرد توکل در سال ۱۲۹۷ق به نقطه نهایی رسیده و از به عبارتی سال تا ۱۳۱۳ق که پاد شاه در نیاوران بود و مراسم محرم در فصل تابستان قرار داشت، در‌این توکل مراسم سوگواری محرم برگزار می شد. احتمال داده گردیده که بعد از درگذشت ناصرالدین فرمان روا تا استارت عصر پهلوی، در این جا، همچنان مراسم تعزیه برپا میشد. در عصر حکومت رضاشاه، با ممنوعیت سوگواری در ماه محرم، این جای به مخروبه تبدیل شد و اموال آن به غارت رفت و بنای توکل نیز تحت عنوان انبار گزینه استعمال قرار گرفت. در سال‌های سپس، توکل بوسیله اهل یک محل حوزه‌، تجدید بنا شد و سقفی شیروانی بر روی آن قرار گرفت و یه خرده آن‌گاه، این سقف نیز مبتلا پوسیدگی شد. با گسترش خیابان‌های دور و اطراف کاخ نیاوران نیز، زمزمه‌هایی برای تخریب توکل منتشر شد. در سال ۱۳۴۸ش، فرح پهلوی ملکه وقت جمهوری اسلامی ایران بعداز مشاهده احوال ناخوشایند این سازه، امر بازسازی آن را صادر کرد. در سال ۱۳۶۳ش نیز توشه دیگر این توکل نوسازی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۶]

معماری

سقف توکل نیاوران از نمای داخلی
مساحت توکل نیاوران، در صدر بیش تر از ۶۰۰ مترمربع بود. این توکل نیز همانند دیگر توکل‌ها سقفی از مال پارچۀ قطور داشت که به هنگام برگزاری مراسم، عزاداران را از آفتاب، باد و باران مصون نگاه می‌داشت. در باطن توکل نیز دو چادر سبز رنگ شغل گردیده بود. میدان این توکل نیز بوسیله نرده‌هایی از بخش جلوی توکل غیروابسته گردیده بود. در معماری این توکل عملکرد گردیده بود تا مشابه به هندسه اتفاق کربلا ساخته گردد. در سال‌های ۱۳۴۸ش و ۱۳۶۳ش توکل دو جايگاه مرمت و تجدید بنا شد که در درجه اولیه، بنای آجری به مکان بنای گلی و در جايگاه دوم بنای بتن و آهنی به مکان بنای آجری جایگزین شد. نمای ظاهری و فعلی توکل، آجری میباشد و سقفی شیروانی بر روی آن جای دارد. در تزئین این توکل از صنعت کاشی‌کاری و نگارگری مصرف شده میباشد.[۷] مساحت کنونی این توکل، هم‌فعلا بیش تر از ۱۵۰۰ متر مربع میباشد.[۸]

طواف نِساء از واجبات حج و عمره مفرده میباشد. این طواف مانند بقیه طواف‌ها با هفت توشه چرخیدن به دور کعبه اجرا میگردد و صرفا نیت آن گوناگون میباشد. هر که برای انجام حج مُبقعه میگردد تا پیش از اجرا طواف نساء و نماز آن، استمتاع از همسر برایش حرام میباشد. طواف نساء از احکام منحصربه‌فرد شیعه بوده و در فقه اهل سنت، سخنی از آن به دربین نیامده مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

معنی‌شناسی
نوشته ی علمیٔ اساسی: طواف
«طواف» در اصطلاح دینی به معنای چرخیدن بدور کعبه میباشد.[۱] «نساء» هم به معنای زنان میباشد.[۲] درباره حکمت این اسم‌گذاری گفته میگردد، بعد از شغل «تقصیر»، تک تک کارهایی که با اِحرام بر مُحرِم حرام گردیده بود حلال می شود به غیر از به کارگیری از بوی خوش که با همت صفا و مروه حلال گردیده[۳] و رابطه و لذت جنسی از همسر که با اعمال طواف نساء و نماز آن روا آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میشود.[۴]

مفاد وجوب
این طواف در تمامی اقسام حج و عمره به غیر از عمره تمتع بر مردان، زنان، کودک ها و حتی عده ای که قصد به وصلت ندارند، واجب میباشد. آمیزش با همسر پیش از اعمال طواف نساء، یک شتر کفاره دارااست.[۵] در اینکه فقط آمیزش حرام میباشد یا این که کلیه استمتاعات، در بین فقیهان اختلاف‌لحاظ وجود رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد داراست.[۶]

طواف نساء از عنصرها حج یا این که عمره وجود ندارد که فارغ از اجرا آن، حج یا این که عمره فسخ گردد، اما واجب میباشد فرد، خودش آن را جاری ساختن دهد یا این که در حالتی‌که نمی‌تواند کسی از طرف وی، آن شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد را اعمال دهد.[۷]

کیفیت طواف نساء
طواف نساء مانند بقیه طواف‌ها با هفت توشه چرخیدن به دور کعبه جاری ساختن می‌گردد و صرفا در نیت، بایستی به نیت طواف نساء باشد.[۸] بعداز هفت توشه چرخیدن بدور منزل آفریدگار، باید دو رکعت نماز طواف نساء در پشت منزلت ابراهیم خوانده خواهد شد.[۹]

طواف نساء و نماز آن، واپسین شغل در عمره مفرده و واپسین کار از انجام پنج‌گانه مکه در حج میباشد.[۱۰] با دقت به اینکه طواف نساء بعد از تقصیر و خروج از احرام اجرا میگیرد، می‌اقتدار آن را با جامه بی آلایش اعمال بخشید.[۱۱]

بینش شیعه
همگی فقیهان شیعه بر طبق احادیث مختلف از اهل بیت(ع)،[۱۲] طواف نساء را واجب میدانند. روحانی طوسی خلال احادیث، اجماع فقیهان شیعه و احتیاط را برهان وجوب این طواف می داند؛ چرا‌که کلیه مسلمانها معتقدند بعداز احرام بستن استمتاع از همسر حرام میشود و شک و تردید داریم که سوای طواف نساء این حرمت برداشته گردد.[۱۳]

بعضی احادیث شیعه، آیه ثُمَّ لْیقْضُوا تَفَثَهُمْ وَ لْیوفُوا نُذُورَهُمْ وَ لْیطَّوَّفُوا بِالْبَیتِ الْعَتیقِ (ترجمه:بعد از آن بایستی آلودگی خویش را بزدایند و به نذرهای خویش وفا نمایند و بر گِرد آن منزل سابق [=کعبه] طواف به‌مکان آورند.)[حج–۲۹] را مرتبط با طواف نساء دانسته‌[۱۴] و بعضی دیگر به وجود طواف نساء در طول حضرت انسان(ع)[۱۵] و نوح(ع)[۱۶] تصریح نموده‌اند.

طریقه اهل سنت

رَوضُ الجِنان و رَوحُ الجَنان فی تعبیروتفسیر القرآن تفسیری به لهجه فارسی تاثیر ابوالفتوح رازی (متوفای ۵۵۶ق) از متکلمان و محدثان امامیه در قرن ششم هجری قمری. این تعبیر، مشمول تک تک قرآن بوده و بعد ها متفاوت آیه‌ها آیتم نظارت قرار گرفته میباشد. این کتاب که مشهور‌ترین تاثیر ابوالفتوح رازی میباشد، یکی مصادر قدیمی تفسیری شیعه برای مفسران بعد از خویش به شمار مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌رود.

درباره مؤلف
دانش تعبیر و تفسیر
تفسیرهای اساسی
شیعی تعبیروتفسیر ابو الجارود • تعبیر قمی • کتاب التفسیر (عیاشی) • تعبیر و تفسیر التبیان • تعبیر و تفسیر مجمع البیان • تعبیر و تفسیر الصافی • تعبیر و تفسیر المیزان
سنی تعبیر جامع البيان (طبری) • المحرر الوجیز (ابن عطیه) • تعبیروتفسیر الجامع لأحكام القرآن (قرطبی) • تفسير القرآن العظيم (ابن كثير) • تعبیروتفسیر جلالین آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد (سیوطی)
تمایل‌های تفسیری
تعبیروتفسیر تطبیقی • تعبیر و تفسیر علمی • تعبیر و تفسیر عصری • تعبیروتفسیر تاریخی • تعبیر و تفسیر فلسفی • تعبیروتفسیر کلامی • تعبیر عرفانی • تعبیر ادبی • تعبیر دینی
نحوه‌های تفسیری
تعبیروتفسیر قرآن به قرآن • تعبیروتفسیر روایی • تعبیر اجتهادی
طریق‌های کتابت تعبیر و تفسیر
تعبیروتفسیر ترتیبی • تعبیر و تفسیر موضوعی
اصطلاحات دانش تعبیر و تفسیر
لوازم نزول • ناسخ و منسوخ • سفت و متشابه • معجزه قرآن • جری و تطابق • مکی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد و مدنی

نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: ابوالفتوح رازی
ابوالفتوح رازی از مفسران و محدثان شیعه در قرن ششم هجری قمری میباشد. نسب او به بستگان خزاعه می رسد و جد اعلای وی، نافع بن بدیل بن ورقاء خزاعی صحابی رسول(ص) میباشد. ابوالفتوح از شاگردان زمخشری و از اساتید ابن شهر آشوب و ابن حمزه طوسی بود. وی در نصفه دوم قرن ششم قمری وفات نمود و در صحن حمزة بن موسی الکاظم (ع) و در مجاورت حضرت عبدالعظیم شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد دفن شد.

معرفی کلی
این کتاب، اولی تعبیروتفسیر بی نقص شیعی فارسی میباشد که کلیه سوره‌های قرآن را در برمی‌گیرد. به اسم کتاب، در خویش تعبیروتفسیر اشاره‌ای نشده و در کتاب ها روضه خوان منتجب الدین رازی و ابن شهر آشوب با اسم «روض الجنان و روح الجنان» آمده میباشد.[۱] [۲] ابن شهر آشوب در کتاب دیگر خویش از این کتاب با تیتر «روح الجنان» خاطر می‌نماید.[۳]ابوالحسن شعرانی هم اسم کتاب را رَوحُ الجِنان و رُوح الجَنان مى‌داند. [۴]

علت تألیف
سازه بر آنچه خویش مؤلف در پیشگفتار تعبیروتفسیر آورده میباشد به پبشنهاد جماعتی از دوستان و بزرگان و اهل دانش و تدین مطابق تألیف تفسیری دربرگیرنده تمامی مفاد، آن را اجابت نموده است. و لهجه فارسی را گزینش کرده، زیرا طالبان آن بیشتر و فواید آن عام‌خیس بود.

مدل کتابت و تهیه و تنظیم
مؤلف، بعداز بیان پیشگفتار‌ای کوتاه و بحثی به معنی تعبیر و تأویل، به تعبیر و تفسیر آیه ها سوره‌ها به ترتیب از سوره ستایش تا ناس پرداخته و لفظ به لفظ آن را ترجمه نموده است.

بعد از آن به گستردن لغت ها و بعدها متعدد ادبی، روایی، تاریخی، دینی، کلامی و اخلاقی نشانه‌ها پرداخته و از اقوال مفسرین، صحابه و تابعان هم سوای هیچ اظهار نظری نقل می‌نماید.

با دقت به روش عقلی و نقلی مفسر در نشانه‌ها، تعبیر و تفسیر او در زمره تعبیر اجتهادی به شمار می آید.[۵]

تعداد جلدها
تعبیر و تفسیر ابوالفتوح مطابق تقسیم‌بندی مؤلف و تصریح برخی مانند منتجب الدین رازی[۶] و عبدالجلیل قزوینی[۷] و واقعه تمامی دست‌نویس‌ها، بیست جلد بوده که در چاپ‌های نخستین تا سوم، این تقسیم‌بندی ملاحظه نشده میباشد.

امتیازات و خصوصیت‌ها
تعبیروتفسیر روض الجنان و مؤلف آن، در ذکر اکثری از عالمان و پژوهشگران شیعه حمد گردیده و با تعابیر والایی از او خاطر کرد‌ه‌اند.[۸] [۹] [۱۰] [۱۱] بعضا از دانشمندان، خصوصیت‌های دیگری برای تعبیر و تفسیر ابوالفتوح رازی ذکر کرده‌اند.

دقت به تناسب کلمه و واژه‌ها برای شعور خوب آیه ها.
تبیین مقام اهل بیت(ع) خصوصا امام علی(ع) از لهجه معارضان.
سود‌گیری از اشعار فارسی در توضیح نشانه‌ها قرآنی.
تامین از مدرسه کلامی و فقاهتی تشیع با دلایل عقلی و نقلی.[۱۲]
با این که تعبیر ابوالفتوح در چاپ‌های تازه ۲۰ جلد را به خویش تخصیص داده میباشد ولی مولف در پیشگفتار تصریح کرده که اين كتاب-ان‌شاءالله -از ميانۀ اطناب و اختصار بود،اطنابى كه مُمِلّ(خسته کننده) نباشد و اختصارى كه مُخِلّ(مُختَل کننده) نباشد و شرط آن میباشد كه هر آيت كه بدو رسيم يا هر لفظ و هر قصّه،آنچه شرط میباشد در وی گفته گردد زیرا آن آيت يا آن لفظ مكرّر گردد در قرآن،حواله بر گفته كرده خواهد شد. [۱۳]

به کار گیری عظیم از منابع فقهى و كلامى فرق متفاوت و مباحث تاريخى و قصص و حتى اسرائیلیات[مستلزم منبع] [۱۴]ابوالحسن شعرانی تالیف کننده تعلیقات بر تعبیر و تفسیر روض الجنان براین اطمینان میباشد که قطعا در تعبیر و تفسیر رازی مطلبی خلاف اصول آیین مانند جبر،اختیار، عدل، امامت و تجسم چیزی نیافته میباشد. [۱۵]
نگاهی به محتوا
اولیه مقاله تعبیروتفسیر ابوالفتوح بعداز پیشگفتار در فصل اولیه تقسیم آیه‌ها قرآن از نگاه مفهوم به چهار گروه میباشد ۱- آیاتی که فهمش وعلمش از آنِ خداست ومصلحت را خدای احکم الحاکمین در عدم ذکر چشم میباشد مانند آیه ۸۵ سوره بنی اسرائیل وَ یسْئَلُونَک عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی و درباره روح از تو می پرسند، بگو: «روح از [سنخ‌] دستور آفریدگار اینجانب میباشد و آیه ۱۸۷ سوره اعراف یسْئَلُونَک عَنِ السّٰاعَةِ أَیٰانَ مُرْسٰاهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ رَبِّی لاٰ یجَلِّیهٰا لِوَقْتِهٰا إِلاّٰ هُوَ. از تو درباره قیامت میپرسند [که‌] وقوع آن چه وقت میباشد؟ بگو: «دانش آن، فقط نزد آفریدگار اینجانب میباشد.۲- آیاتی که ظواهر لفظ وی بر طبق معنا وی بود در لغت عرب و آن را سفت خوانند،مانند: قُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ بگو: «اوست خدای یگانه» سوره اخلاص آیه ۱ و آیه ۱۷۱ سوره نساء إِنَّمَا اللهُ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ آفریدگار تنها معبودی یگانه میباشد.۳- آیاتی که مجمل میباشند و از ظاهرشان خواسته تفصیلی را نمی‌قدرت فهمید و نیاز به گستردن و گستردن دارااست مانند: آیه۴۳ سوره بقره وَ أَقِیمُوا الصَّلاٰةَ وَ آتُوا الزَّکٰاةَ و نماز را بر پا دارید، و زکات را بدهید. و مانند آیه ۹۷ سوره آل عمران وَ لِلهِ عَلَی النّٰاسِ حِجُّ الْبَیتِ و برای خداوند، حج آن منزل، بر ذمه عموم میباشد. ابوالفتوح درتوضیح این عهد افزوده میباشد: شرح نماز و چگونگی آن و اوضاع زکات و کمیت آن و افعال حجّ و احکام آن تا شارع-علیه‌السلام-ذکر نکند و شرح ندهد،ما‌را رویکرد نباشد به آن.۴- آیه ها متشابه می باشند که لفظش مشترک فی مابین دو معنا یا این که بیشتر میباشد، و فقط با صحبت رسول و امامان و یا این که ادله می‌قدرت یکی احتمال ها را برگزید.[۱۶]

هاجَر همسر ابراهیم(ع) و مامان اسماعیل. هاجر کنیز سلطان مصر بود که به ساره، همسر ابراهیم، کادو داده شد و ساره اورا به ابراهیم فروخت و بعد از مدتی اسماعیل را به عالم آورد. بعد از ولادت اسماعیل، در‌پی حزن ساره از فرزنددار شدن هاجر و فرزنددار نشدن خویش، ابراهیم به فرمان پروردگار هاجر و فرزندش را از شام به مکه که در آن روز بیابانی کم آب بود و هیچ کس در آن مستقر خلا منتقل کرد. سازه به نقل تورات، برخلاف منابع اسلامی، مهاجرت هاجر، بعداز به دنیا آمدن اسحاق و سوای ملازمت ابراهیم بوده میباشد. مزار هاجر در محل حجر اسماعیل مسجد النبی کوهسنگی مشهد جای‌دارد.

فامیل
سازه بر نقلی، هاجر دختر شاه مصر بوده که بعداز کودتا گروهی از عموم عین‌الشمس بر فرمان روا مصر، به بردگی گرفته گردیده و به شاه نو مصر فروخته گردیده است.[۱] در روایتی تاریخی، رسول اکرم(ص)، از اصحابش منظور بود تا با عموم مصر به نرمی خلق نمایند؛ به این دلیل‌که هاجر از آنها بوده میباشد.[۲] بنابر گزارش ابن اثیر، حضرت ابراهیم نزدیک به ۷۰ سالگی از سوی پروردگار مأمور شد از بابل مسافرت نماید؛[۳] از این‌رو به یاور همسرش ساره، برادرزاده‌اش حضرت لوط و بعضا دیگر از پیروانش به مصر رفتند. پاد شاه مصر به ساره لحاظ سوء کرد و ابراهیم از روی تقیه خویش را اخوی ساره معرفی نمود. سازه بر گزارش ابن اثیر، هر توشه شاه قصد بدی نسبت به ساره داشت، دستش کم آب می شد. سه توشه این اتفاق تکرار شد تا اینکه پاد شاه از ساره خواست دعا نماید تا دست وی به وضعیت نخستین آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد برگردد.

بعداز دعای ساره سلطان او‌را آزاد کرد و هاجر را که کنیزی قبطی بود به وی کادو بخشید.[۴] به گفته علامه طباطبایی اینکه ابراهیم ساره را خواهر خویش معرفی کرده‌باشد با منزلت نبوت سازگار وجود ندارد و از تناقاضات تورات کنونی میباشد که در منابع تاریخی و حدیثی اهل سنت وارداتی میباشد.[۵] همینطور مطابق روایتی که علامه طباطبایی از الکافی نقل کرده ابراهیم در‌این داستان ساره را همسر خویش معرفی کرد و هر توشه که دست پاد شاه کم آب میشد به دعای ابراهیم بود که دست وی به موقعیت پیشین رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد برمی‌گشت.[۶]

ماجرای مسافرت از شام به مکه
ابراهیم از ساره فرزنددار نمی شد، از این رو ساره، هاجر را به وی فروخت تا شاید ابراهیم از وی صاحب و مالک فرزند خواهد شد.[۷] مدتی بعد از آن که هاجر اسماعیل را به عالم آورد،[۸] باعث اندوه ساره شد؛ به این دلیل‌که خویش فرزندی نداشت.[۹] بعداز ولادت اسماعیل و حزن ساره از فرزنددار شدن هاجر، معبود به ابراهیم دستورداد تا اسماعیل و مادرش را از شام به میهن مکه منتقل نماید.[۱۰] ابراهیم آن دو را به مکه که در آن روز بیابانی کم آب و فارغ از سکنه بود، منتقل کرد و در محلی که بعد ها منزل پروردگار در آنجا مرمت شد، در حوالی چاه زمزم فعلی گذاشت.[۱۱] اسم هاجر در قرآن نیامده ولی در سوره ابراهیم به ماجرای نقل جای وی از شام به مکه اشاره شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد‌ه‌است.[۱۲]

هاجر خطاب به حضرت ابراهیم:«آیا مارا در سرزمینی که خیر انیسی، خیر آبی رنگ و خیر غذایی در آن می‌باشد می گذاری. ابراهیم به وی اذعان کرد: خدایی که منرا بدین شغل امر داده، شمارا کفایت می‌نماید.» [۱۳]

بر مبنا روایتی که از امام درست گو(ع) آورده شده، وقتی که ابراهیم، هاجر و اسماعیل را در مرز و بوم مکه گذاشت و رجوع، اسماعیل تشنه شد و هاجر برای یافتن آب، هفت توشه مسافت دربین دو کوه صفا و مروه را رفت و بازگشت، البته آب پیدا نکرد. هاجر، زمانی مجاورت اسماعیل آمد، روئت کرد وی از تشنگی پا بر زمین کشیده و آب از ذیل پایش آغاز به جوشیدن نموده است که به چاه زمزم دارای شهرت میباشد. این رخداد سبب ساز وجوب کوشش فی مابین صفا و مروه به‌تیتر یک کدام از انجام حج دانسته گردیده‌است.[۱۴]

سازه بر منابع اسلامی، مسافرت هاجر قبل از میلاد اسحاق و به جهت حزن ساره از فرزنددار شدن هاجر بوده میباشد؛ [۱۵] درحالی‌که سازه به نقل از تورات، هاجر بعداز ولادت اسحاق نقل‌جای نموده است[۱۶] در تورات، استدلال امر معبود به ابراهیم برای جابجایی هاجر و اسماعیل از شام به مکه، اینگونه تعریف گردیده که ساره روئت کرد اسماعیل، اسحاق را آزار می دهد، به ابراهیم ذکر کرد فرزند این کنیز (هاجر) با وجود فرزند اینجانب، اسحاق، نمی‌تواند وارث تو باشد؛ وی و فرزندش را از منزل خارج کن.[۱۷] همینطور سازه به نقل از تورات و برخلاف احادیث اسلامی[۱۸] ابراهیم در‌این مهاجرت، هاجر و اسماعیل را ملازمت نکرده میباشد.[۱۹]

وفات

تصویر حجر اسماعیل و محل دفن هاجر.
هاجر سازه به نقلی در ۹۰ سالگی وفات نمود[۲۰] مبنی بر با حدیثی از امام راستگو(ع)، اسماعیل، هاجر را در محل حجر اسماعیل دفن نمود و قبرش را مرتفع قرار اعطا کرد و بر روی آن دیواری سازه نمود تا عموم روی آن رویه نروند.[۲۱]

سازه به برخی احادیث، به احترام قبر او میباشد که مسلمانها هنگام طواف کعبه بدور حجر میگردند و نباید باطن آن شوند تا پا روی قبر هاجر نگذارند.[۲۲]

ضیاءالدین علی بن ملا محمد عراقی دارای اسم و رسم به‌ آقاضیاءِ عِراقی؛ (۱۲۷۸-۱۳۶۱ق) فقید و اصولی قرن چهاردهم قمری بود. او نزد اساتیدی زیرا سید محمد فشارکی، آخوند خراسانی و سید محمدکاظم یزدی علم آموزی کرد. آقاضیاء را از استادان معروف اصول فقه و از احیاکنندگان این دانش به‌شمار آورده‌اند. سید محمدتقی خوانساری، سید ابوالقاسم خویی، سید محسن حکیم و میرزا هاشم آملی برخی از شاگردان مسجد النبی کوهسنگی مشهد اویند.

معاش
آقاضیاء عراقی در سال ۱۲۷۸ق در اراک (فرمان روا‌آباد) دیده به جهان گشود. پدرش ملا محمدکبیر کزازی عراقی (اراکی) دارای اسم و رسم به آخوند بزرگ بود. آقامحسن اراکی عالم، واقف و احیاگر اراک و آقاضیاءالدین اراکی که مسجد و مکتب علمیه آقاضیاء در اراک به اسم وی میباشد، دو بدن از خالو‌های وی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشند.

او در شب دو شنبه ۲۸ ذی‌القعده ۱۳۶۱ق/ ۱۶ آذر ۱۳۲۱ش[۱] در نجف اشرف درگذشت و در ضلع غربی صحن مقبره امیر المؤمنین در حجره دوم سمت چپ ورودی باب غربی دارای شهرت به باب العماره به خاک امانت رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۲]

علم آموزی
آقاضیاء مقدمات علم ها شرعی را در زادگاهش، نزد بابا و یک‌سری بدن دیگر از فضلای آن دیار فرا گرفت. آن گاه به اصفهان رفت و از آقا سید محمدهاشم چهارسوقی، جهانگیرخان قشقایی، ابوالمعالی کلباسی به کار گرفت. سرنوشت به عراق رفت و در سامرا و نجف به ادامه علم آموزی پرداخت. بعضی از اساتید وی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد عبارتند از:

محمدکاظم خراسانی
سید محمدکاظم طباطبایی یزدی
حبیب‌الله رشتی
فتح‌الله غروی اصفهانی
سید محمد فشارکی
حسین خلیلی تهرانی
ابراهیم محلاتی شیرازی
آقاضیاء گزینه احترام استادان خویش بود و از شاگردان ممتاز آخوند ملامحمدکاظم( آخوند خراسانی) شناخته می شد. وی با عبدالکریم حائری یزدی هم سن و هم دعوا بود.[۳]

درس دادن
آقاضیاء حدود ۶۰ سال در نجف درس بیرون فقه و اصول درس دادن کرد. پس از وفات استادش آخوند خراسانی(۱۳۲۹ق) تنی چند از شاگردان آخوند در مجلس درس او حضور می‌یافتند. مطهری(۱۲۹۸-۱۳۵۸ش.) براین یقین میباشد که در حین سر کردگی سید ابوالحسن اصفهانی از نگاه درس دادن و علمیت دو نفر حوزه نجف را رئیس می‌کردند یکی از محمدحسین غروی و دیگری آقاضیاء عراقی. [۴]سید موسی شبیری زنجانی از پدرش سید احمد زنجانی اینگونه نقل کرده‌میباشد که دو نفر را دیدم که از لحاظ ذکر نظیر نداشتند که یک کدام از آن‌ها آقاضیاء بود.[۵] به گفته آیة‌الله شبیری زنجانی با آنکه شاگردان آقاضیاء عراقی مرجع شدند اما خودش به مرجعیت نرسید.[۶]

شاگردان

اذن اجتهاد آقا ضیاء عراقی به مهدی مهدوی لاهیجی (۱۳۱۳-۱۴۱۳ق)
ده‌ها نفر از طلّاب در محضر او علم آموختند و به رتبه اجتهاد رسیدند. شاگردان پر اسم و رسم او عبارت‌اند از:

سید محمدتقی خوانساری
سید احمد خوانساری
محمدحسن علامی
سید محمدکاظم عصار
میر سید علی یثربی کاشانی
سید محسن طباطبائی حکیم
حسین حلی[۷]
سید ابوالقاسم خویی
سید جواد حسینی خامنه‌ای[۸]
سید عبدالاعلی سبزواری
سید محمود حسینی شاهرودی
سید عبدالله موسوی شیرازی
سید عبدالهادی شیرازی
سید محمدرضا گلپایگانی
سید محمدهادی میلانی
سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی
هاشم قزوینی[۹]
محمدتقی بهجت
میرزا هاشم آملی
محمدتقی بروجردی
سید ابوالحسن شمس‌آبادی
سید حسین آل‌علی شاهرودی
سید صدرالدین صدر
سید عبدالحسین طیب
سید ابوالقاسم کاشانی
محمدرضا مظفر
محمدحسین نجفی
سید حسن موسوی بجنوردی
مهدی مهدوی لاهیجی
بنابر نقل سید موسی شبیری زنجانی، اعلم شاگردانش، روضه خوان محمدحسن عَلّامی و سید محمدتقی خوانساری بودند و پس از آن ها سید علی یثربی کاشانی و سید احمد خوانساری نسبت به دیگر افراد پررنگ بودند.[۱۰]

اثرها علمی
آقاضیاء اثراتی در موضوع فقه و اصول تألیف کرده‌میباشد که مهمترین آنان مقاله‌ها الأصول میباشد. اثرها وی به قرار پایین میباشد:

تألیفات

مقاله ها الاصول
کناره خاصیت ها الأصول
الحاشیة علی بیع‌المکاسب
تعلیقة استدلالیة علی العروة الوثقی
رسالة فی استصحاب‌العدم‌الازلی
رسالة فی‌ اللباس‌المشکوک
روائع‌الامالی فی فروع‌العلم‌الاجمالی
گستردن تبصرة المتعلمین علامه حلی (کتاب‌البیع)
تفصیل تبصرة المتعلّمین علامه (در معاملات)
کتاب القضاء گستردن تبصرة المتعلمین
احکام الرضاع
تقریرات

تقریراتی از دروس فقه و اصول آقاضیاء مندرج‌میباشد. مهمترین آن ها نهایة الأفکار میباشد که روحانی‌ محمدتقی بروجردی(درگذشت:۱۳۹۱ق)[۱۱] این کتاب را به حامی ۴ زمان حضور در درس اصول آقا ضیاء نوشته‌ میباشد. بقیه تقریرات عبارتند از:

الأصول، نوشته ابوالفضل نجم‌آبادی
الرسائل الفقهیة، نوشته ابوالفضل نجم‌آبادی
حاشیة المکاسب، نوشته ابوالفضل نجم‌آبادی
کتاب القضاء، نوشته ابوالفضل نجم‌آبادی
بدائع الافکار فی الأصول، نوشته میرزا هاشم آملی
المحاضرات فی فقه الرهن، نوشته میرزا هاشم آملی
تحریر الأصول، نوشته مرتضی مظاهری نجفی
منهاج الأصول، نوشته محمدابراهیم کرباسی

منابع خطبه
خطبه غدیر از سه روش از نبی(ص) نقل گردیده است: امام باقر(ع)،[۱۴] حذیفة بن یمان[مستلزم منبع] و زید بن ارقم.[۱۵] متن خطبه غدیر در کتاب‌هایی همانند روضة الواعظین،[۱۶] الاحتجاج،[۱۷] الیقین،[۱۸] نزهة الکرام،[۱۹] العُدَدُ القَویة، التحصین، الصراط المستقیم و نهج الایمان نقل مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.

خطبه غدیر با اختلاف در بعضا جزئیات و عبارت‌ها در منابع گوناگون شیعی و اهل سنت نقل گردیده است. در بخش اعظمی از منابع، متن بی نقص خطبه نیامده میباشد و نویسندگان به نقل فرازی اکتفا کرده‌اند که در آن امام علی تحت عنوان مولای مسلمان ها معرفی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده‌است.

مثلا منابع شیعی عبارتند از: ثابت الهداة،[۲۰] احقاق الحق،[۲۱]الاختصاص،[۲۲]البرهان،[۲۳] المناقب،[۲۴]بحار الانوار،[۲۵] معانی الاخبار،[۲۶]العمدة،[۲۷] الامالی،[۲۸] علل الشرائع،[۲۹] عیون خبرها الرضا،[۳۰] کشف الغمة،[۳۱]مستدرک الوسائل،[۳۲]امالی،[۳۳] تبیان[۳۴] تعبیر و تفسیر عیاشی[۳۵] تعبیر قمی[۳۶]الجواهر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد السنیة.[۳۷]

در کتاب‌های اهل‌سنت همانند الاستیعاب[۳۸] انساب الاشراف،[۳۹] تاریخ الکبیر بخاری،[۴۰] نظم درر السمطین،[۴۱] ینابیع المودة،[۴۲] تذکرة الخواص،[۴۳] مسند ابن حنبل،[۴۴]المناقب (ابن مغازلی)،[۴۵]المناقب (خوارزمی)،[۴۶]المستدرک علی الصحیحین،[۴۷] الطبقات الکبری،[۴۸]سنن ابن ماجة،[۴۹] فرائد السمطین،[۵۰] الفصول المهمة،[۵۱] سنن النسائی،[۵۲] تفصیل نهج البلاغة،[۵۳] شواهد التنزیل،[۵۴] درست مسلم،[۵۵] تعبیروتفسیر فخر رازی[۵۶] خصائص النسائی[۵۷] روح المعانی،[۵۸] و سنن الترمذی[۵۹] نیز به آن اشاره شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد‌ه‌است.

حدیث غدیر

خوشنویسی اینجانب کنت مولاه فعلی مولاه به خط ثلث ساخت‌و‌ساز سال ۱۴۰۴ش.
عبارت «مَنْ کُنْتُ مَولاهُ فَهذا عَلِی مَولاهُ (هرکه اینجانب مولای وی هستم، این علی مولای اوست.)» که بخشی از خطبه غدیر میباشد، با تیتر حدیث غدیر به شهرت رسیده است.[۶۰] به گفته علامه طباطبایی این حدیث، پشت سرهم بوده و از تعداد متعددی از صحابه نقل گردیده‌است و اکثری از علمای شیعه و سنی به تواتر آن اعتراف کرده‌اند.[۶۱] بعضا عالمان اهل‌سنت همانند سَمْهُودی، از عالمان شافعی مذهب در قرن نهم و دهم قمری، این حدیث را درست و سوای گونه های شمرده‌اند.[۶۲] ابن حجر عَسْقلانی، از علمای پر رنگ اهل‌سنت درگذشت ۸۵۲ق، گفته این حدیث از روش‌های فراوانی گفته شده که بیشتر آنان درست یا این که حسن میباشند.[۶۳]

راویان حدیث غدیر
علامه امینی در کتاب الغدیر، ۱۱۰ نفر از صحابه[۶۴] و ۸۴ نفر از تابعین[۶۵] و ۳۶۰ نفر از علمای اهل‌سنت[۶۶] از اولِ قرن دوم تا قرن چهاردهم را اسم می برد که‌این حدیث را نقل کرده‌اند.[۶۷] بعضا از مهم ترین صحابی راوی این حدیث عبارتند از: امام علی(ع)، امام حسن و امام حسین(ع)، امام باقر(ع)، ابوبکر، قدمت، عثمان، عایشه، ام سلمه، زید بن ارقم، جابر بن عبدالله انصاری، عباس بن عبدالمطلب، عبدالله بن عباس، سلمان فارسی، عمار یاسر، ابوذر غفاری، اصبغ بن نباته و ابوهریره.[۶۸] ابن‌مغازلی از ابوالقاسم ادب بن محمد نقل کرده که‌این حدیث را صد نفر که عشره مبشره هم جزو آنها بوده، نقل کرده‌اند.[۶۹]

تابلوی «فوق ایدیهم» با مورد بیعت با امام علی در غدیرخم. تاثیر حسن روح‌الامین.
دلالت حدیث
متکلمان شیعه برای ثابت حقانیت و حق تقدم حضرت علی(ع) برای خلافت و امامت، بدین حدیث استناد کرده‌اند.[مستلزم منبع]

شیعه‌ها معتقدند که لفظ مولی درین ماجرا با دقت به قرائن و شواهد درون و سوا متن حدیث، به معنای او‌لین در تصرف میباشد و به عبارتی‌طور که نبی (ص) نسبت به کارها مسلمان‌ها از خودشان سزاوارتر بود، امام علی(ع) نیز دارنده اینگونه اولویتی میباشد. با ثابت اینگونه اولویتی، امامت نیز اثبات میگردد؛ چون اَعراب، کلمه او‌لین را فقط در موردی به عمل می برند که فرد مولی، سرپرستی کسانی را بر ذمه دارااست و اوامر وی برای آن اشخاص دارای اعتبار و مقبول میباشد[۷۰] و هنگامی حق تقدم در تصرف اثبات شد، حق تقدم وی در مجموع نصیب‌های معاش مسلمان‌ها اثبات می گردد، به عبارتی‌سیرتکامل که رسول (ص) اینگونه اولویتی داشت:اَلنَّبِیُّ أَوْلی بِالْمُؤْمِنینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ (ترجمه:فرستاده به مؤمنان از خودشان سزاوارتر میباشد.)[سوره احزاب–۶]

احتجاج‌های حضرت علی(ع) و اهل بیت با این حدیث از اولی مثال‌های استعمال از این حدیث بوده میباشد.

با این حالا، علمای اهل سنت همانند فخر رازی، تفتازانی و جرجانی معتقدند که واژه و کلمه «البته» در‌این حدیث به معنای صاحب و مالک سپردن و او‌لین در تصرف وجود ندارد؛ بلکه به معنای دوست و ناصر میباشد.[۷۱][۷۲] [۷۳]

علمای شیعی در جواب به‌این ادعاها گفته‌اند:

اولا: خویش علمای اهل سنت تصریح کرده‌اند که مولی به معنی او‌لین در تصرف و صاحب و مالک سپردن نیز به عمل رفته میباشد.[۷۴]

ثانیا: به کار گیری‌نشدن یک واژه و کلمه به مکان دیگری، نشان هم‌معنی نبودن آنان وجود ندارد؛ به عنوان مثالً با اینکه به نظریه خویش اهل سنت، واژه و کلمه ناصر یکی معانی واژه و کلمه مولی میباشد، نمی‌قدرت مولی را به مکان آن به فعالیت پیروزی.

ثالثا: استعمالٔ دو واژه و کلمه مترادف و هم معنی به مکان یکدیگر، در جایی صحت دارد که مانعی وجود نداشته باشد. در اینجا به خیال و خاطر وجود بازدارنده، نمی‌قدرت این دو را به مکان یکدیگر به شغل پیروزی؛ چون «او‌لین» تنها با کلام اضافه «اینجانب» به عمل می‌رود، البته واژه و کلمه «مولی» اینگونه وجود ندارد. به‌این انگیزه، نمی‌اقتدار در یک گزاره این دو واژه و کلمه را به مکان یکدیگر به شغل پیروزی.[۷۵]

لا محمدباقر در اصفهان نزد میر سیدحسین معلم و روحانی محمدباقر نجفی تحصیلات را طی کرد و در سال ۱۲۷۲ق از استادش معلم، اذن اجتهاد را اخذ کرد.[۴] او سفری به نجف داشت و از عالمان حوزه علمیه نجف هم استفاده نمود.[۵] همینطور اذن‌ای از میرزا محمدحسن شیرازی به وی در کتاب ها اذن تصویب شد‌ه‌است.[۶] درس بیرون فقه و اصول وی در مسجد محله جدید اصفهان برگزار مسجد النبی کوهسنگی مشهد میشد.[۷]
جلال‌الدین همایی تاریخ‌نگار اهل اصفهان، نوشته‌های دینی و قضایی فشارکی را ادله بر پختگی و رتبه بهتر فقاهت وی تعریف می‌نماید، به سیرتکامل‌ای که خاصیت از ادراک ظریف احکام و نوشته‌های قضایی‌اش عاجزند.[۸]

اثر ها
ملا محمدباقر فشارکی حدود ۳۰ تاثیر در موضوعات متفاوت تألیف نموده است. کتاب تیتر الکلام در گستردن دعاهای روزهای ماه رمضان و بیان فضیلت ها و مصائب اهل‌بیت، به عنوان مثال اثر ها پر اسم و رسم اوست. این کتاب به‌عامل برخی مواعظ حدیثی و داستانی و نوحه‌های جانور در آن، آیتم استناد اهل منبر بوده میباشد.[۹] دیگر اثرها وی به‌این تفصیل آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد:

ذخیرة العباد،
تنزیه المؤمنین،
آداب الشریعه (تلخیص و تهیه و تنظیم کتاب حلیة المتقین)،
آداب نماز شب،
اسباب و اثاث الفقر و الغناء و المغفرة،
رساله‌ای در غناء،
رساله معرفت،
اربعین (در تفصیل چهل حدیث)،
تحفة المسعودیة (در امر امامت)،
عشریه (مرتبط با دهه‌های نخستین و دوم و سوم محرم و رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد دهه انتها صفر)،
ذخیرة المعاد (درباره‌ی اصول آیین)،
کناره بر مقررات، لمعه، فرائد، متاجر،
رساله‌هایی در عصمت، صوم، صلات، خمس، زکات و...[۱۰]
شغل‌های اجتماعی و مذهبی
محمدباقر فشارکی بعد از برگشت از نجف به اصفهان، در مسجد قطبیه در محله چهارسو و مسجد محله جدید بازار، نماز جماعت اقامه می کرد و مجلس وعظ و خطابه داشت. فتوا و قضاوت در کارها شرعیه و مراسم احیای شب‌های آدینه در تخت فولاد هم پا با تلاوت دعای کمیل، از سایر نرم افزار‌های فشارکی در شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد اصفهان بود.[۱۱]

تحریم تنباکو
در ماجرای تحریم تنباکو دو برخورد از ملا باقر فشارکی گزارش شد‌ه‌است. یک کدام از اینکه علمای اصفهان به رهبری محمدتقی آقا نجفی اصفهانی به مخالفت با تفاهم نامه رژی پرداختند و ملا محمدباقر نیز به تبع آن، فتوا به تحریم تنباکو بخشید.[۱۲] گزارش دیگری نیز حکایت از مخالفت فشارکی با فتوای پر اسم و رسم یعنی تحریم تنباکو داراست و این عدم ملازمت با عالمان سبب شد تا حدودی از نفوذ و وجهه وی بین عموم کاسته گردد.[۱۳]

طِفْلان مُسْلِمْ عنوانی که در برخی منابع تاریخی برای اشاره به دو نوجوان از کاروان اسرای کربلا به اسم‌های محمد و ابراهیم به شغل برده گردیده که بعداز شهید شدن امام حسین(ع)، به دست یک کدام از لشکریان عبیدالله بن زیاد به شهید مسجد النبی کوهسنگی مشهد شدن رسیدند.

درباره اسم بابا این دو نوجوان و کیفیت گریزو فرار آنان در منابع تاریخی اختلاف حیث وجود داراست. روضه خوان صدوق در کتاب امالی، آنها‌را دو فرزندان مسلم بن عقیل می داند که در کوفه زندانی شدند و از آنجا فرارو گریز کردند؛ در مقابل، طبری و خوارزمی آنها‌را فرزندان جعفر طیار یا این که عبدالله بن جعفر معرفی کرده‌اند که پس از اتفاق روز عاشورا از کربلا به سمت مسیب فرار و گریز آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد کردند.

آرامگاهی در شهر مُسَیِّب مجاورت کربلا میباشد که آن را به طفلان مسلم منتسب می‌نمایند. سریالی نیز به اسم طفلان مسلم در تلویزیون کشور‌ایران تنظیم رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده‌است.

محمد و ابراهیم
از تاریخ به دنیاآمدن و معاش محمد و ابراهیم با تیتر طفلان مسلم بن عقیل اطلاعی در مشت وجود ندارد و فقط در بعضا منابع تاریخی مثلا امالی روضه خوان صدوق، مقتل الحسین خوارزمی،[یادداشت ۱] و تاریخ طبری [یادداشت ۲] به ماجرای اسارت و شهید شدن دو نوجوان از ملازمان امام حسین(ع) بعد از اتفاق کربلا اشاره شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد‌ه‌است.[۱]

تفصیل ماجرای قتل طفلان مسلم
مبنی بر گزارش روحانی صدوق و خوارزمی، بعداز شهیدشدن امام حسین(ع) و یارانش در اتفاق کربلا در سال ۶۱ هجری و اسارت اهل بیت(ع)، دو پسر خرد به اسم محمد و ابراهیم از لشکر عبیدالله بن زیاد گریز کردند. آنان پس از مدتی پیاده‌روی به منزل زنی که شوهر وی عبدالله بن قطبه طایی نبهانی،[۲] از لشکریان ابن زیاد بود، مدد بردند؛ البته با وجود کارایی آن زن در نهفته کردن محمد و ابراهیم، سرنوشت به دست شوهر آن زن افتادند. آن مرد دو نوباوه را کنار فرات موفقیت و راز از بدن‌شان غیر وابسته کرد و پیکرشان را در فرات افکند و سرهای آن دو را برای اخذ محرک، نزد ابن زیاد پیروزی. ابن زیاد بعداز شنیدن قصه، امر به قتل آن مرد اعطا کرد و در به عبارتی مکان قتل کودک ها او‌را کشتند.[۳]

تفاوت نقل‌ها
گزارش ماجرای شهیدشدن دو نوجوان از کاروان اسرای کربلا در منابعی زیرا تاریخ طبری، امالی صدوق و مقتل الحسین خوارزمی تفاوت‌هایی دارااست. روحانی صدوق سوای بیان اسم، آنها‌را فرزندان مسلم بن عقیل می داند که در کوفه اسیر بوده و پس از یکسال اسارت طاقت فرسا به یاری پیرمرد زندانبان که از ارادتمندان اهل بیت(ع) بود، از زندان گریز کرده و به شهر مسیب امان بردند و در آنجا به شهیدشدن رسیدند.[۴]، خوارزمی اسم آن‌ها‌را ابراهیم و محمد بیان کرده که از نسل و فرزندان جعفر طیار میباشند و بعداز شهیدشدن امام حسین(ع) از دست لشکریان ابن زیاد فرارو گریز کرده و به شهر مسیب تامین بردند.[۵] طبری و بلاذری دو نوجوان را از فرزندان عبدالله بن جعفر دانسته‌اند که به منزل مردی از قوم طيّئ جانبداری بردند و وی آن دو را به شهیدشدن رساند.[۶]

نگرش‌ها
محدث قمی بعد از نقل گزارش روحانی صدوق میگوید: «کشته شدن این دو نوجوان با این چگونگی و این شرح در نزد اینجانب بعید میباشد، لکن اینجانب آن را به خیال متکی بودن به روحانی صدوق و رجال اسنادش بیان کردم.»[۷]

بارگاه قدیم طفلان مسلم
علامه شعرانی بعداز نقل روایت روضه خوان صدوق، با اشاره به حضور ابراهیم رجا، علی بن جابر و عثمان بن داوود در گواهی داستان صدوق که مجهول و ضعیف می‌باشند، اعتقاد دارد این داستان ضعیف میباشد و نمی‌اقتدار به آن پشت گرمی کرد اما از طرف دیگر از ضعف گواهی دانش به کذب داستان هم پیدا نمیشود.[۸] علامه شعرانی همینطور بعد از نقل داستان مناقب ابن شهر آشوب درباره دو نوجوان فراری از دست لشکر ابن زیاد، می گوید: زیرا این ماجرا از دو طرز بیان شده، می‌قدرت اصل قصه را عهده دار شد، اما اینکه از فرزندان مسلم بن عقیل بوده‌اند یا این که از فرزندان عبدالله بن جعفر، معلوم وجود ندارد. به لحاظ شعرانی ماجرا مناقب که آن‌ها از کربلا گریزو فرار کردند و به شهر مسیب دفاع بردند درست‌خیس به حیث میرسد؛ زیرا فاصله کربلا تا مسیب پنج فرسخ میباشد و قابلیت پیمودن این مسیر برای دو نوپا بیشتر میباشد تا پیمودن فاصله کوفه تا مسیب که بسیار وقتگیر میباشد.[۹]

نویسندگان دانشنامه امام حسین نیز گزارش‌های روحانی صدوق و خوارزمی را ضمن ضعف مدرک، بیشتر مشابه ماجرا‌سرایی میدانند؛ به همین ادله متن احادیث‌های آن‌ها‌را ضعیف چک کرده‌اند.[۱۰]