(۹۵۳ق ـ۱۰۳۱ق) متخلص به بهائی و مشهور به روضه خوان بهائی و بهاءالدین عاملی، عالم، محدث، حکیم و ریاضیدان شیعه در بعدازظهر صفوی بود. روحانی بهائی بیش تر از ۱۰۰ کتاب در مسئلههای متفاوت تألیف نموده است. جامع عباسی و اربعین مثلا اثرها اوست. اثراتی نیز در معماری بر مکان گذارده که منارجنبان اصفهان، تقسیم زایندهرود اصفهان، گنبد مسجد امام اصفهان، پیاده سازی صحن و سرای بقعه امام رضا(ع) به طور یک ۶ ضلعی و نقشه حصار نجف، از آن گزاره میباشد. او سفرهای بخش اعظمی به نقاط متفاوت جهان کرد و مسافرت مشهوری نیز همپا پادشاه عباس صفوی با پای پیاده به مشهد مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشته میباشد.
وی منزلت روحانی الاسلامی بالاترین منصب قانونی فقهی در حکومت صفویه را برعهده داشت. اقامه نماز آدینه اصفهان نیز برعهده وی بود.محمدتقی مجلسی، ملاصدرا، سود کاشانی و ملاصالح مازندرانی مثلا شاگردان روحانی بهائی به شمار می روند.معاشطومار ، بهاءالدین عاملی در ۱۷ محرم سال ۹۵۳ق در بعلبک چشم به جهان گشود.[۱] محل معاش او جُبَع یا این که جُباع،[۲] از روستاهای جبل ادله بوده میباشد.[۳] پدرش، عزّالدین حسین بن عبدالصمد حارثی (متوفی ۹۸۴ق)، از شاگردان و دوستان شهید ثانی (متوفی ۹۶۶ق) آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.
نسب او به حارث هَمْدانی (متوفی ۶۵ق) از اصحاب امیرالمؤمنین میرسد؛ از این رو به حارثی هَمْدانی نیز آوازه دارااست. کودکی و جوانی منزل منسوب به روحانی بهایی در اصفهان، یکسال بعداز ولادت وی در بعلبک، خانوادهاش به جبل دلیل رفتند البته بعداز شهیدشدن شهید ثانی و شم عدم امنیت دراین شهر و نیز به دعوت و تشویق فرمان روا طهماسب اولیه و علی بن هلال کرکی دارای اسم و رسم به روضه خوان علی مِنشار، روضه خوان الاسلام اصفهان، از جبل برهان به کشورایران نقل جای و در اصفهان مستقر شدند. خانواده وی از اول علمای شیعه در جبل دلیل بودند که در ادامه استقرار حکومت شیعی صفوی، به کشورایران رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد سفر کردند.[۴]
بنابر ورژنای به خط روضه خوان بهائی که در ۹۶۹ق در قزوین مندرج، وی هنگام ورود به کشورایران ۱۳ ساله بود،[مستلزم منبع] البته بعضا منابع اورا درین فرصت ۷ ساله دانستهاند.[۵] او از هجرتش به جمهوری اسلامی ایران و ورودش یاور با بابا در دستگاه سلاطین صفوی اظهار ناخرسندی نموده است.[۶][یادداشت ۱] بعداز ۳ سال اقامت در اصفهان، پادشاه طهماسب نخستین به پیشنهاد و تأکید روضه خوان علی منشار، عزّالدین حسین را به قزوین دعوت و منصب روحانی الاسلامی شهر را به وی سپرد. روضه خوان بهائی نیز یار پدرش به قزوین رفت و مدتی در آنجا اقامت و به علم آموزی علم ها متفاوت شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد پرداخت
به نوشته روضه خوان بهائی،[۷] او در سال ۹۷۱ق یار و همدم با پدرش در مشهد بوده میباشد.[۸] بعد ها پدرش برای مدتی روضه خوان الاسلام هرات شد، البته او در قزوین ماند و در ۹۷۹ق و ۹۸۱ق اشعاری در شوق واشتیاق به دیدار بابا و شهر هرات برای وی ارسال کرد.[۹] در سال ۹۸۳ق بابا روحانی به قزوین آمد و برای مهاجرت حج از پادشاه اذن خواست، پاد شاه به خویش وی اذن بخشید البته از ملازمت و همراهی بهاءالدین عاملی با بابا بازداشتن و اورا به ماندن در قزوین و درس دادن علم ها موظف کرد.[۱۰]
همسر و فرزندان
همسر روضه خوان بهائی، دختر علی منشار عاملی، زنی دانشمند بود که بعد از درگذشت بابا، کتابخانه گرانبها ۴ هزار جلدی اورا به ارث موفقیت و روضه خوان بهائی آن را در ۱۰۳۰ق وقف کرد. این کتابخانه بعد از وفات روضه خوان بهایی، به سبب ساز اهمال در حفظ نابودشد.[۱۱] بعضا بر این نظریهاند از این که بهائی سی سال از قدمت خویش را به تنهایی در مهاجرت گذرانده، میقدرت پیش بینی زد که فرزندی نداشته میباشد. بیشتر منابع نیز فرزندی برای وی معرفی نکرده و برخی اورا عقیم دانستهاند
بیشتر تحصیلات بهائی، در قزوین بود که آن مجال حوزه علمی فعّالی داشت. بعداز قزوین، در اصفهان به علم آموزی خویش افزود. اولین و مهمترین معلم بهائی، پدرش بود که نزد او تعبیر و حدیث و ادبیات عرب و پاره ای سنجیده خواند واز وی اذن داستان اخذ کرد.[مستلزم منبع]
استادان دیگر بهائی عبارتاند از:
ملاّ عبدالله یزدی؛
ملاّ علی مُذَهَّب؛
ملا علی قائنی؛
ملا محمد باقر یزدی؛
روحانی احمد گچایی؛
روضه خوان عبدالعالی کرکی (درگذشت ۹۹۳ق) فرزند متفحص کرکی؛
محمود دهدار (درگذشت۱۰۱۶ق)؛[۱۳]
محمّد بن محمّدبن ابی اللّطیف مقدسی شافعی.[۱۴]
شاگردان
آوازه علمی و شرایط اجتماعی بهائی موجب شد شاگردان بخش اعظمی داشته باشد. امینی،[۱۵] سید محسن امین در اعیان الشیعه از سید نعمتالله جزایری نقل مینماید که شاگردان روحانی بهایی درایام تعطیل از روضه خوان بیشتر منفعت میبردند چون درین روزها روحانی برایشان از علم ها گوناگون، خبرها کم، اشعار و حکایات برایشان نقل می کرد.[یادداشت ۲] بدون نقصترین گزارش از اسامی شاگردان روحانی و راویان اورا عده نموده است. او از ۹۷ نفر با بیان منبع اسم میبرد که مشهورترین آنان عبارتاند
(۹۵۳ق ـ۱۰۳۱ق) متخلص به بهائی و مشهور به روضه خوان بهائی و بهاءالدین عاملی، عالم، محدث، حکیم و ریاضیدان شیعه در بعدازظهر صفوی بود. روحانی بهائی بیش تر از ۱۰۰ کتاب در مسئلههای متفاوت تألیف نموده است. جامع عباسی و اربعین مثلا اثرها اوست. اثراتی نیز در معماری بر مکان گذارده که منارجنبان اصفهان، تقسیم زایندهرود اصفهان، گنبد مسجد امام اصفهان، پیاده سازی صحن و سرای بقعه امام رضا(ع) به طور یک ۶ ضلعی و نقشه حصار نجف، از آن گزاره میباشد. او سفرهای بخش اعظمی به نقاط متفاوت جهان کرد و مسافرت مشهوری نیز همپا پادشاه عباس صفوی با پای پیاده به مشهد مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشته میباشد.
وی منزلت روحانی الاسلامی بالاترین منصب قانونی فقهی در حکومت صفویه را برعهده داشت. اقامه نماز آدینه اصفهان نیز برعهده وی بود.محمدتقی مجلسی، ملاصدرا، سود کاشانی و ملاصالح مازندرانی مثلا شاگردان روحانی بهائی به شمار می روند.معاشطومار ، بهاءالدین عاملی در ۱۷ محرم سال ۹۵۳ق در بعلبک چشم به جهان گشود.[۱] محل معاش او جُبَع یا این که جُباع،[۲] از روستاهای جبل ادله بوده میباشد.[۳] پدرش، عزّالدین حسین بن عبدالصمد حارثی (متوفی ۹۸۴ق)، از شاگردان و دوستان شهید ثانی (متوفی ۹۶۶ق) آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.
نسب او به حارث هَمْدانی (متوفی ۶۵ق) از اصحاب امیرالمؤمنین میرسد؛ از این رو به حارثی هَمْدانی نیز آوازه دارااست. کودکی و جوانی منزل منسوب به روحانی بهایی در اصفهان، یکسال بعداز ولادت وی در بعلبک، خانوادهاش به جبل دلیل رفتند البته بعداز شهیدشدن شهید ثانی و شم عدم امنیت دراین شهر و نیز به دعوت و تشویق فرمان روا طهماسب اولیه و علی بن هلال کرکی دارای اسم و رسم به روضه خوان علی مِنشار، روضه خوان الاسلام اصفهان، از جبل برهان به کشورایران نقل جای و در اصفهان مستقر شدند. خانواده وی از اول علمای شیعه در جبل دلیل بودند که در ادامه استقرار حکومت شیعی صفوی، به کشورایران رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد سفر کردند.[۴]
بنابر ورژنای به خط روضه خوان بهائی که در ۹۶۹ق در قزوین مندرج، وی هنگام ورود به کشورایران ۱۳ ساله بود،[مستلزم منبع] البته بعضا منابع اورا درین فرصت ۷ ساله دانستهاند.[۵] او از هجرتش به جمهوری اسلامی ایران و ورودش یاور با بابا در دستگاه سلاطین صفوی اظهار ناخرسندی نموده است.[۶][یادداشت ۱] بعداز ۳ سال اقامت در اصفهان، پادشاه طهماسب نخستین به پیشنهاد و تأکید روضه خوان علی منشار، عزّالدین حسین را به قزوین دعوت و منصب روحانی الاسلامی شهر را به وی سپرد. روضه خوان بهائی نیز یار پدرش به قزوین رفت و مدتی در آنجا اقامت و به علم آموزی علم ها متفاوت شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد پرداخت
به نوشته روضه خوان بهائی،[۷] او در سال ۹۷۱ق یار و همدم با پدرش در مشهد بوده میباشد.[۸] بعد ها پدرش برای مدتی روضه خوان الاسلام هرات شد، البته او در قزوین ماند و در ۹۷۹ق و ۹۸۱ق اشعاری در شوق واشتیاق به دیدار بابا و شهر هرات برای وی ارسال کرد.[۹] در سال ۹۸۳ق بابا روحانی به قزوین آمد و برای مهاجرت حج از پادشاه اذن خواست، پاد شاه به خویش وی اذن بخشید البته از ملازمت و همراهی بهاءالدین عاملی با بابا بازداشتن و اورا به ماندن در قزوین و درس دادن علم ها موظف کرد.[۱۰]
همسر و فرزندان
همسر روضه خوان بهائی، دختر علی منشار عاملی، زنی دانشمند بود که بعد از درگذشت بابا، کتابخانه گرانبها ۴ هزار جلدی اورا به ارث موفقیت و روضه خوان بهائی آن را در ۱۰۳۰ق وقف کرد. این کتابخانه بعد از وفات روضه خوان بهایی، به سبب ساز اهمال در حفظ نابودشد.[۱۱] بعضا بر این نظریهاند از این که بهائی سی سال از قدمت خویش را به تنهایی در مهاجرت گذرانده، میقدرت پیش بینی زد که فرزندی نداشته میباشد. بیشتر منابع نیز فرزندی برای وی معرفی نکرده و برخی اورا عقیم دانستهاند
بیشتر تحصیلات بهائی، در قزوین بود که آن مجال حوزه علمی فعّالی داشت. بعداز قزوین، در اصفهان به علم آموزی خویش افزود. اولین و مهمترین معلم بهائی، پدرش بود که نزد او تعبیر و حدیث و ادبیات عرب و پاره ای سنجیده خواند واز وی اذن داستان اخذ کرد.[مستلزم منبع]
استادان دیگر بهائی عبارتاند از:
ملاّ عبدالله یزدی؛
ملاّ علی مُذَهَّب؛
ملا علی قائنی؛
ملا محمد باقر یزدی؛
روحانی احمد گچایی؛
روضه خوان عبدالعالی کرکی (درگذشت ۹۹۳ق) فرزند متفحص کرکی؛
محمود دهدار (درگذشت۱۰۱۶ق)؛[۱۳]
محمّد بن محمّدبن ابی اللّطیف مقدسی شافعی.[۱۴]
شاگردان
آوازه علمی و شرایط اجتماعی بهائی موجب شد شاگردان بخش اعظمی داشته باشد. امینی،[۱۵] سید محسن امین در اعیان الشیعه از سید نعمتالله جزایری نقل مینماید که شاگردان روحانی بهایی درایام تعطیل از روضه خوان بیشتر منفعت میبردند چون درین روزها روحانی برایشان از علم ها گوناگون، خبرها کم، اشعار و حکایات برایشان نقل می کرد.[یادداشت ۲] بدون نقصترین گزارش از اسامی شاگردان روحانی و راویان اورا عده نموده است. او از ۹۷ نفر با بیان منبع اسم میبرد که مشهورترین آنان عبارتاند
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: نقش فرهنگی، گردشگری و انتقال ارزشهای دینی