???? ???? ????? ??????? ????

مُغِیرَة بن شُعبَه از معاندان امام علی(ع) که در ماجرای هجوم به منزل فاطمه(س) نقش داشت. او از خویشاوندان ثقیف بود و در سال پنجم مسافرت اسلام آورد. مغیره در بعضا از پیکار‌های فرصت خلفا برای مثال فتح شام و عراق کمپانی داشت. وی از سوی خلیفه دوم به حکومت بحرین، بصره و کوفه‌ گمارده شد و در حین خلیفه سوم به فرمانداری آذربایجان و ارمنستان منصوب مسجد النبی کوهسنگی مشهد شوید.

مغیره در حین حکومت امام علی(ع) از بیعت با امام جلوگیری کرد و بعد از ماجرای حکمیت با معاویه بیعت کرد و از طرف وی حکم کننده کوفه شد. وی بر منبر مسجد کوفه، امام علی(ع) و شیعیانش را لعن میکرد. بنابر گزارش بعضی منابع تاریخی ابولؤلؤ آدم کش قدمت بن خطاب، غلام مغیره آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بوده میباشد.

نسب، به دنیاآمدن و مرگ
مغیرة بن شعبة بن أبی‌عامر بن مسعود از فامیل ثقیف میباشد. لقب وی أبوعیسی یا این که ابوعبدالله بوده میباشد.[۱] در سال دوم یا این که سوم بعثت چشم به جهان گشود[۲] و در سال ۵۰ق در کوفه از جهان رفت.[۳] اورا شخصی زیرک تعریف رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرده‌اند.[۴]

در حین فرستاده
مغیره در سال پنجم مهاجرت اسلام آورد و در ماجرای صلح حدیبیه و بیعت رضوان حضور داشت.[۵] در سال ۹ هجری قمری بعداز آنکه بستگان ثقیف اسلام آوردند، به فرمان رسول(ص) مغیره و ابوسفیان به طائف رفتند و بت لات را شکستند.[۶] بعداز رحلت فرستاده به نوشته روضه خوان اثر گذار مغیره در ماجرای هجوم به منزل فاطمه(س) و بیعت به چنگ آوردن اجباری از امام علی(ع) و برخی از اصحاب خاص وی، نقش داشته میباشد.[۷] در کتاب الاحتجاج آمده میباشد که امام حسن(ع) در گفتگویی توبیخ‌آمیز با مغیره به وی فرمود: تو بودی که فاطمه(س) را چنان زدی که آسیب دیده شد و فرزندی که در شکم داشت، شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد (محسن بن علی(ع)) سقط کرد.[۸]

در طول خلفا
مغیره در بعضی نبردهای مجال خلفای اولیه و دوم برای مثال پیکار یمامه با رهروان مسیلمه و پیکار یرموک با روم و نیز در فتح شام و عراق‌ کمپانی داشت.[۹]

قدمت بن خطاب اورا به حکومت بحرین ارسال کرد. البته عموم اورا نخواستند و از وی نزد قدمت گلایه بردند؛ به همین جهت قدمت بن خطاب او‌را برکنار و به فرمانداری بصره منصوب کرد. بعد از آنکه توده‌ای شهید شدن دادند که مغیره زنا نموده است، قدمت اورا از حکومت بصره، برکنار و به فرمانداری کوفه گماشت.[۱۰] اورا اولیه کسی دانسته‌اند که با کنیه «امیر» به وی درود داده شد.[۱۱] در منابع آمده میباشد، ابولؤلؤ آدم کش قدمت بن خطاب، غلام مغیره بوده میباشد.[۱۲]

عثمان بن عفان 1 سال بعداز وصال به خلافت مغیره را از فرمانداری کوفه بر کنار کرد[۱۳] و بعد برای مدتی به فرمانداری ارمنستان و آذربایجان گماشت.[۱۴]

در طول خلافت امام علی(ع) مغیره بیعت نکرد و در نزاع‌ها نیز حضور نیافت.[۱۵] بعد از ماجرای حکمیت، با معاویه بیعت کرد و مجدد از سوی وی به فرمانداری کوفه گمارده شد و تا نقطه پایان قدمت خویش در سال ۵۰ق در‌این منصب باقی ماند.[۱۶] در ماجرای صلح امام حسن مغیره از کسانی بود که معاویه برای صلح نزد امام حسن(ع) ارسال کرد.[۱۷]

در منابع تاریخی آمده میباشد که مغیره اول کسی بود که ولایت‌عهدی یزید را به معاویه توصیه کرد.[۱۸] این قصه در سال ۵۶ق نام برده که با تاریخ مرگ مغیره نزدیک به ۵۰ قمری سازگار وجود ندارد.

دشمنی با امام علی(ع)
اسم مغیره در زمره معاندان امام علی(ع) و افرادی که از وی بدگویی می‌کردند، آمده میباشد.[۱۹] وی در عصر‌ای که از سوی معاویه فرمان‌دار کوفه بود، بر منبر میرفت و امام علی(ع) و شیعه‌ها اورا ناسزا می‌بیان کرد و لعن میکرد.[۲۰]

مغیره بن شعبه به صعصعة بن صوحان که از شیعه ها امام علی(ع) و شخصی خطیب بود اینگونه اظهار‌کرد: بپرهیز از این‌که عیب‌گویی عثمان را کنی. بپرهیز از این‌که فضل و ادب علی(ع) را ذکر کنی. اینجانب از تو به آن (ادب علی) با خبر‌خیس هستم اما اقتدار در اختیار این سلطانی میباشد که مارا بر نقد عثمان کیفر می دهد.[۲۱]

تک‌نگاری
المغیرة بن شعبة، عبدالباقی قرنة الجزائری، بنیاد فرهنگ وتمدن جعفری روشنای مهر، طهران، الطبعة الاولی، ۱۴۳۱ق، ۴۸۱ ورقه.[۲۲]
جستارهای متعلق
حریز بن عثمان
پانویس
عسقلانی، الإصابة، ۱۴۱۵ق، ج۶، ص۱۵۶؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، ۱۴۲۰ق، ج۶، ص۱۶۲
دیار بکری، تاریخ الخمیس، بی‌تا، ج۱، ص۲۹۳
عسقلانی، الإصابة، ۱۴۱۵ق، ج۶، ص۱۵۷؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، ۱۴۲۰ق، ج۶، ص۱۶۲
عسقلانی، الإصابة، ۱۴۱۵ق، ج۶، ص۱۵۶
عسقلانی، الإصابة، ۱۴۱۵ق، ج۶، ص۱۵۶؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، ۱۴۲۰ق، ج۶، ص۱۶۲
طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ۱۳۷۸ق، ج۳، ص۹۹
موءثر، الجمل، ص۱۱۷؛ موءثر(منسوب)، الاختصاص، ص۱۸۶؛ طبرسی، الاحتجاج، ج۱، ص۸۳-۸۴
طبرسی، الإحتجاج، ج۱، ص۲۷۸

استدلال تعبدی درستی
یکی‌از دلایل بایستگی معاد، برهان تعبدی میباشد. زمانی که دانستیم و پذیرفتیم که قرآن سخن خداست، هنگامی پروردگار در قرآن بارها گفته میباشد که معادی می باشد و آدم را محشور می‌نماید، پس معاد واقع گردد.[۹۷] از حیث محمدتقی مصباح یزدی، حدود دو هزار آیه از قرآن به طور بی واسطه و غیرمستقیم بر وقوع قیامت دلالت دارا‌هستند.[۹۸] به گفته جوادی آملی، زمانی که پروردگار که راستگوترین راستگویان میباشد، از تحقق معاد کلام گفته، یقیناً معاد مسجد النبی کوهسنگی مشهد واقع گردد.[۹۹]

بیان شده اشاعره وقوع معاد را از روش دلایل نقلی یعنی قرآن و سنت ثابت می‌‌نمایند، خیر عقل و دلایل عقلی.[۱۰۰]

برهان فطرت
فطرت به معنای آفرینش،‌ سرشت و خمیره و گوهری میباشد که هر موجودی ابتدا خلقتش دارااست.[۱۰۱] نکاتی از این برهان به دست آمده میباشد:

در فطرت آدم، محبت و گرایش به عالم و حیات مستمر و تنفر از فنا و هلاکت قرار داده گردیده است.
هرچه در بنیان و فطرت آدم قرار داده گردیده، حق و درست میباشد و بیهوده وجود آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد ندارد.
رغبت و محبت بشر به جاودانگی و بقا، برهان بر وجود جهانی جاودانه و محفوظ از هلاکت میباشد.
این عالم طبیعی استعداد و قابلیت و امکان بقا و جاودانگی ندارد.
پس چنانچه دنیا دیگری که امکان بقا دارااست وجود نداشته باشد، جاودان‌طلبی و رغبت بشر به جاودانگی که در فطرت آدم قرار داده گردیده، فسخ و بیهوده خواهد بود.
در دنیا طبیعت فسخ نیست؛ چون عبد خدای حکیم میباشد. پس دنیا و حیات جاودانه‌ای وجود داراست.[۱۰۲]
عامل حکمت
این استدلال شکل‌بندی‌های متفاوتی دارااست.[۱۰۳] یک کدام از تقریرها و شکل‌بندی‌های این استدلال مطابق هدفمندی خلقت آدم و دنیا میباشد. رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد طبق این تقریر

حیات اخروی نهایت و مقصود از خلقت بشر و عالم میباشد.
در‌صورتی‌که اینگونه جهانی وجود نداشته باشد، حیات آدم و عالم منحصر به فرد در همین زندگانی مادی می گردد و خلقت آدم عبث و فسخ خواهد بود؛ چون این دنیا و پدیده‌های آن نابودشدنی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌باشند.
معبود حکیم و پاک از آن میباشد فعالیت عبث و بیهوده اعمال دهد.
پس می بایست عالم دیگری بعد از این عالم دنیوی باشد تا غرض این زندگانی مادی و خلقت بشر باشد.[۱۰۴]
آیاتی همانند آیه ۱۱۵ سوره مؤمنون، آیه ۲۷ سوره ص و آیه ۳۸ و ۳۹ سوره دخان را اشاره‌کننده بدین برهان دانسته‌اند.[۱۰۵]

برهان عدل و داد
این برهان که بر عدل الهی مبتنی میباشد، از این قرار میباشد:

یک کدام از صفات پروردگار عدل و داد میباشد و این عالم برپایه عدل و داد گذارده گردیده‌است.
آدم در‌این جهان در تعیین و اجرا شغل های بهتر و بد آزاد و مختار میباشد.
در تاثیر تفویض، تیم‌ای از آدم‌ها توانگری های خویش را در خط مش آفریدگار و نه و گروهی کل توانگری خویش را در راه و روش ارضای شهوات و گناه به عمل می برند.
این جهان گنجایش ندارد تا آدم‌ها فیض جاری ساختن خویش را به‌شکل بدون نقص ببینند؛ خیر محرک بدون نقص صالحان ممکن میباشد و خیر مجازات و کیفر بدون نقص بدکاران میسر میباشد.
براین اساس عدل و داد آفریدگار حکم می‌نماید که دنیاِ عادلانهٔ دیگری بعد از این دنیا دنیوی وجود داشته باشد تا در آن، عدل و داد انجام و اکانت همگان به طور بی نقص تسویه خواهد شد.[۱۰۶] آیه «أَمْ نَجْعَلُ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَالْمُفْسِدِینَ فِی الأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِینَ كَالْفُجَّارِ؛ ﴿یا این که [مگر] اشخاصی را که ایمان آورده و شغل های سزاوار کرده‌اند مانند مفسدان در زمین قرار میدهیم یا این که پرهیزگاران را با تبهکاران یکسان قرار می دهیم؟»[۱۰۷] و آیه ۲۱ و ۲۲ سوره جاثیه، آیه ۵۸ سوره مؤمن، آیه ۳۵ و ۳۶ سوره خودکار را از نشانه‌ها دلالت‌کننده بر این عامل شمرده‌اند.[۱۰۸]

انکار معاد
به حیث آیت‌الله جوادی آملی، انکار در مسائل عالم‌بینی و اعتقادی مثلا معاد غالباً برخاسته از عدم آشنایی آن مسائل میباشد. منکران معاد تصور عمیق و دقیقی از معنای معاد نداشتند و عامل و منطق آن ها بعیدشمردن معاد بود. آن ها هیچ‌گاه حتی یک استدلال بر نفی و انکار معاد اقامه نکردند.[۱۰۹]

جهالت، غفلت از اقتدار الهی،[۱۱۰] گرایش بی‌بندوباری و عدم مسئولیت[۱۱۱] و تمایل به سلطه‌گری و اقتدار‌طلبی[۱۱۲] را برای مثال لوازم انکار معاد شمرده‌اند. در آیه ۲۴ سوره جاثیه به جهالت،[۱۱۳] در آیه ۳-۵ سوره قیامت به برهان گرایش به بی‌بندوباری و عدم مسئولیت[۱۱۴] و در آیه ۳۳ - ۳۸ سوره مؤمنون[۱۱۵] به توان‌طلبی و سلطه‌گری اشاره گردیده‌است.

فیلسوفان طبیعت‌گرا را منکر اصل معاد شمرده‌اند.[۱۱۶] از طریقه این دسته، آدم عبارت میباشد از جسم دنیوی که به واسطه مرگ به‌کلی نابود می گردد. از سوی دیگر، اعاده معدوم محال میباشد. پس اعاده بشر بعداز مرگ، محال خواهد بود.[۱۱۷] اورده شده بعضی همانند جالینوس و پیروانش اصولا معاد تردید داشتند؛[۱۱۸] چون آن‌ها شک وتردید داشتند که نفس انسانی، مزاج دنیوی بدنی میباشد که با مرگ نابود می‌گردد یا این که جوهری میباشد که بعد از مرگ باقی می ماند.[۱۱۹]

شک ها معاد
شک ها زیادی درباره قابلیت و وقوع معاد از سوی منکران مذکور میباشد که بعضا از آنها عبارت‌اند از:

شبهه آکل و مأکول
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: شبهه آکل و مأکول
براساس این شبهه، در حالتی که انسانی غذای آدم دیگر گردد، آیا اجزای مأکول (خورده‌گردیده) در معاد، در تن آکِل (شخصی که اجزای تن دیگری را خورده) بازمی‌شود یا این که در تن مَأْکول (فردی که بدنش خورده گردیده)؟ به هر شکل که فرض خواهد شد، تن یکی آن دو به طور بدون نقص، در روز رستاخیز محشور نخواهد شد.[۱۲۰] این شبهه به‌این شکل نیز مطرح گردیده که در حالتی که کافری تن بشر مؤمن را بخورد، در شکل حشر تن‌های مادی، مایحتاج می آید شخص مؤمن عذاب گردد و شخص کافر مشوق بگیرد.[۱۲۱]

جواب‌های گوناگونی بدین شبهه داده گردیده‌است. برخی از متکلمان مانند علامه حلی با تفکیک فی مابین اجزای اساسی و غیر مهم تن معتقدند اجزای مهم تن هر فرد از اولیه تا انتها قدمت باقی میماند و به جزء اساسیِ تنِ شخص دیگر تبدیل نمی شود. همین اجزای مهم نیز در معاد بازگردانده می شوند.[۱۲۲]ملاصدرا این نظر را دارد که نام و نشان و واقعیت آدم به نفس اوست، خیر بدنش. به همین جهت، بدنی که در آخرت محشور میشود مورد نیاز وجود ندارد به‌عینه به عبارتی تن مادی باشد که غذای آدم یا این که حیوان دیگری گردیده‌است؛ بلکه هر بدنی که نفس بدان وابستگی گیرد، آن تن به‌عنیه تن به عبارتی فرد خواهد بود. از دید او، آنچه در حشر تن‌ها ما یحتاج میباشد، این میباشد که هرکسی شخص محشور را مشاهده کرد، بگوید این به عبارتی فرد مادی میباشد و بدنش نیز به عبارتی تن مادی میباشد.[۱۲۳]

این شبهه در مسیحیت نیز با تیتر موضوع انسان‌خواری مطرح بوده و می‌باشد.[۱۲۴]

مَسجدُ الاجابَة اسم یک مسجد در شهر مدینه که به «مسجد بنی‌معاویه» یا این که «مسجد مباهله» هم شناخته می‌گردد. گفته شده که نبی(ص) درین مسجد، نماز گزارده و دعایی خوانده که آیتم اجابت واقع گردیده و از این‌رو، اجابه اسم گرفته میباشد. مسجد اجابه در حوالی مسجد نبوی و آرامستان بقیع قرار گرفته و از قبلی گزینه احترام عموم و زائران بوده میباشد. برخی از محققان درباره اینکه این مسجد، به عبارتی مسجد مباهله بوده و ماجرای مباهله در آن روی داده، اشکالاتی را وارد دانسته و مسجد النبی کوهسنگی مشهد پذیرفته‌اند.

تاریخچه و مقام
درباره عمر مسجد الاجابه نقل شده که به صدر اسلام بازمی‌خواهد شد و زیرا طایفه بنومعاویة بن صاحب این مسجد را فی مابین منزل‌های خویش سازه کردند، به «مسجد بنومعاویه» آوازه یافت.[۱] درباره اسم‌گذاری این جای به الاجابه نیز بیان شده که روزی نبی اسلام به مسجد این طایفه آمد و دو رکعت نماز گزارد و بعد از آن از معبود سه چیز خواست که دوتای آن گزینه اجابت واقع شوید و یک گزینه آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد رد شد.[یادداشت ۱][۲]

تابلوی مسجد الاجابه
این مسجد از آغاز گزینه احترام عموم و زائران مدینه بوده و اورده شده که عموم هر دعایی در آن بخوانند با گاز اجابت میشود و دارای اسم و رسم میباشد هرگاه عموم مدینه درین مسجد نماز باران می‌خواندند، مستجاب میشد.[۳]

درباره مداقه دیگر مسجد اینکه ماجرای مباهله در آن روی داده و از این‌رو «مسجد مباهله» نیز اسم گرفته میباشد. در منابع اهل سنت از این جای ، نامی از مسجد مباهله برده نشده، البته در برخی منابع شیعه اسم مسجد مباهله آمده و می‌نویسند اسم دیگر مسجد الاجابه، مسجد مباهله میباشد یعنی مباهله رسول(ص) با مسیحیان نجران درین مسجد روی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد داده میباشد.[۴]

ساختار شکلی

فضای داخلی مسجد
مسجد الاجابه تا سال‌ها فاقد سقف بود و سازه بر گزارش‌های تاریخی، این مسجد در قرن ها هفتم تا نهم رو به ویرانی گذاشت و قسمت‌های آن فرو ریخته بود تا اینکه تعمیر و ترمیم این مسجد در اواخر قرن نهم و در اوایل قرن دهم شکل گرفت. مسجد اجابه تا قرن چهاردهم یک‌توشه دیگر تخریب شد و در آن تاریخ، مجدداً مرمت گردیده‌است.[۵] به‌گفته پیامبر جعفریان، مسجد اجابه در زمان عثمانی دارنده دو شبستان، یک صحن و یک مناره شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شوید.[۶]

مسجد الاجابه؛ به عبارتی مسجد مباهله میباشد؟
در بعضی منابع شیعه، از وجود مسجدی با تیتر «مباهله»، ذکر شده گردیده و اسمی از «الاجابه» نیامده میباشد،[۷] ولی در بعضا کتاب ها مدرن، اسم دیگر مسجد اجابه را مسجد مباهله گفته‌اند.[۸] بعضی دانشمندان با مراجعه به روایات شیعه، راجع‌به مساجد و جای ‌های مقدس و زیارتی در مدینه، بر این نکته تأکید کرده‌اند که در سخنان امامان شیعه از اینگونه مسجدی در مدینه، به دربین نیامده و این شایسته ترین ادله بر وجودْ نداشتن «مسجد مباهله» میباشد؛ زیرا در شکل وجود اینگونه مسجدی، امامان شیعه آن را به پیروانشان می‌شناساندند و در کتاب ها حدیث و منابع دینی و در گروه‌های دعا ها و زیارات، به عبارتی‌سیرتکامل که انجام روز مباهله تیتر گردیده، مسجد مباهله نیز منعکس میگردید.[۹]

مشابهت اسمی و بیان مسجد مباهله در گفتار یکی‌از عالمان شیعه، منشأ مهم خطا درباره مسجد مباهله تیتر گردیده و به چرایی ساخته‌نشدن مسجد در جای مباهله، جواب داده گردیده است.[۱۰]

دعا در مسجد الاجابه
توصیه گردیده‌است که بعداز ادای دو رکعت نماز تحیت در مسجد، این دعا نیز خوانده خواهد شد:
اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُک صَبْرَ الشَّاکرِینَ لَک وَ عَمَلَ الْخَائِفِینَ مِنْک وَ یقِینَ الْعَابِدِینَ لَک اللَّهُمَّ أَنْتَ الْعَلِی الْعَظِیمُ وَ أَنَا عَبْدُک الْبَائِسُ الْفَقِیرُ أَنْتَ الْغَنِی الْحَمِیدُ وَ أَنَا الْعَبْدُ الذَّلِیلُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ امْنُنْ بِغِنَاک عَلَی فَقْرِی وَ بِحِلْمِک عَلَی جَهْلِی وَ بِقُوَّتِک عَلَی ضَعْفِی یا این که قَوِی یا این که عَزِیزُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الْأَوْصِیاءِ الْمَرْضِیینَ وَ اکفِنِی مَا أَهَمَّنِی مِنْ أَمْرِ الدُّنْیا این که وَ الْآخِرَةِ یا این که أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.[۱۱]

تابلوی نصب‌گردیده در جلوی مسجد الاجابه مدینه
حالت کنونی
وضعیت مدرن مسجد در خیابان سِتّین (ملک‌فیصل فعلی) و در مسافت ۵۰۰ متری شمال‌شرقی بقیع میباشد. در سال ۱۳۷۶ش مساحت آن به ۱۰۰۰ متر ارتقاء یافت و گنبد و مناره هم بر آن ساخته شد. تابلوی مسجد برای مدتی به «فهد بن عبدالعزیز» تغییر تحول پیدا کرد که دوباره در سال ۱۳۸۲ش به «الاجابه» برگشت.[۱۲]

پانویس
سمهودی، وفاء الوفاء، ۲۰۰۶م، ج۳، ص۳۸.
سمهودی، وفاء الوفاء، ۲۰۰۶م، ج۳، ص۳۸.
جعفریان، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۹ش، ص۳۳۷.
جعفریان، اثرها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۹ش، ص۳۳۸.
نجمی، مسجدالإجابه یا این که مسجد مباهله، ص۱۱۹و۱۲۰.
جعفریان، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۹ش، ص۳۳۷.
مجلسی، بحارالانوار، ۱۳۶۳ش، ج۹۷، ص۲۲۵؛ ابن المشهدی، المزار الکبیر، ۱۴۱۹ق، ص۲۰و۱۰۲.
حسنی، سیری در اماکن مرزو بوم وحی، ۱۳۷۱ش، ص۵۹.
نجمی، مسجدالإجابه یا این که مسجد مباهله، ص۱۲۱و۱۲۲.
نجمی، مسجدالإجابه یا این که مسجد مباهله، ص۱۲۳-۱۲۶.
دعا ها و آداب حرمین شریفین، ۱۳۸۷ش، ص۳۵۳.
قائدان، درسنامه اماکن مذهبی مکه مکرمه و مدینه منوره، ۱۳۹۰ش، ص۱۴۵.
یادداشت
أنّ پیامبر اللّه صلی الله علیه و آله أقبل ذات یوم اینجانب العالیة حتّی مرّ بمسجد بنی معاویة، دخل فرکع فیه رکعتین و صلّینا معه و دعا ربّه طویلاً ثمّ انصرف الینا فقال: «سألتُ رَبِّی أَن لا یهلک أمّتی بِالسنّة فأعطانیها و سألته أن لایهلک أمّتی بالغرق فأعطانیها و سألته أن لا یجعل بأسهم بینهم، فمنعنیها».مسند احمد بن حنبل، ج۱، ص۱۷۵.
ترجمه: روزی پیامبر خداوند صلی الله علیه و آله که از عالیه برمی‌گشت، عبورش از کنار مسجد بنی‌معاویه زمین‌خورد، وارد این مسجد شد و دو رکعت نماز به مکان آورد. ما هم با وی نماز به مکان آوردیم. نبی خداوند سپس دعایی زمان بر کرد. بعد از آن به سوی ما رجوع و برگشت و فرمود: اینجانب از معبود سه مقاله درخواست کردم و وی دعای من را در دو مقاله از آن ها اجابت نمود؛ البته درباره‌ی مقاله سوم دعای من را رد نمود. اینجانب از آفریدگار خواستم که امت من را با گرسنگی هلاک نکند، پروردگار اجابت کرد و از وی خواستم امّت من را با غرق شدن هلاک نکند، معبود این دعای من‌را هم اجابت نمود و از وی خواستم از در میان امت اینجانب اختلاف و فتنه را بردارد، خداوند این دعای منرا مستجاب نکرد.
منابع
احمد بن حنبل، مسند احمد، بیروت، دار صادر.
جعفریان، نبی، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، طهران، تکثیر مشعر، ۱۳۸۹ش.
حسنی، علی‌اکبر، سیری در اماکن میهن وحی، طهران، بعثه منزلت معظم رهبری معاونت فراگیری و پژوهش ها، ۱۳۷۱ش.
سمهودی، علی بن احمد، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۲۰۰۶م.
قائدان، اصغر، درسنامه اماکن مذهبی مکه مکرمه و مدینه منوره، طهران، تکثیر مشعر، ۱۳۹۰ش.
مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، طهران، اسلامیه، ۱۳۶۳ش.
راس پژوهش ها حج، دعا ها و آداب حرمین شریفین، ۱۳۸۷ش.

حسین بن ابراهیم تنکابنی حکیم اشراقی شیعه در قرن یازدهم قمری. او از شاگردان ملاصدرا (متوفای ۱۰۵۰ق) و فیاض لاهیجی (متوفای ۱۰۷۲ق) بود.[۱] تنکابنی بعد از آموزش علم ها عقلی به درس دادن و رواج آرا و اذهان ملاصدرا مسجد النبی کوهسنگی مشهد پرداخت.[۲]

وی در ۱۱۰۱ یا این که ۱۱۰۵ق به حج رفت و به‌دنبال مناظره‌ای که در مکه در باره خلافت امام علی (ع) داشت در زمان طواف کعبه، به اتهام اهانت به منزل معبود بازداشت و به حکم حاکم، به تعزیر و اخراج از مکه محکوم شد. وی بر تاثیر جراحات ناشی از تعزیر فی مابین خط مش مکه و مدینه، درگذشت و ازینرو بعضی اورا «شهید» دانسته‌اند. مدفن تنکابنی در مجاورت قبر ابوذر غفاری (متوفای ۳۲) در رَبَذَه (در اطراف رابِغ) میباشد.[۳] روحانی ابراهیم، فرزند تنکابنی، نیز از پژوهشگران علم ها نقلی بوده و با عبدالله افندی اصفهانی، مؤلف ریاض العلماء در اصفهان هم‌درس آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بوده میباشد.[۴]

آشتیانی اثر ها تنکابنی را تلخیص یا این که تفصیل آرای ملاصدرا دانسته میباشد.[۵] اثر ها وی عبارتند از:

ثابت حدوث العالم؛ نسخه ها خطی این رساله در کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی ، کتابخانه مجلس شورای اسلامی و کتابخانه مرکزی دانش کده طهران جانور میباشد و یار و همدم با مشاعر ملاصدرا نیز چاپ گردیده‌است.[۶]
لبه بر ثابت الواجب (نو) جلال‌الدین دوانی؛ ورژن‌ای از آن ـ که در حین مؤلف استنساخ گردیده ـ در گنجینه کتاب ها خطی آیت‌اللّه مرعشی مو رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد جود میباشد.[۷]
کناره بر حاشیة خَفْری بر الاهیات تفصیل التجرید[۸]
تفصیل باغ رمز روضه خوان محمود شبستری[۹]
رسالة فی وحدة الوجود مع کثرة تجلیاته؛ تنکابنی درین رساله از مسلک ملاصدرا تقلید کرده و کوشیده میباشد که در میان آرای صوفیه و حکیمان اشراقی و مشائی گردآوری و تخمین به وجود آورد. افندی اصفهانی[۱۰] این رساله را با تیتر رسالة فی استیناف وحدة الوجود و تجلیاته و تنزلاته بیان کرده وسید جلال‌الدین آشتیانی آن را در منتخباتی از اثرها حکمای الهی کشور‌ایران[۱۱] شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد چاپ نموده است.
فی صنفها الناس؛ این رساله، خلاصه‌ای از لحاظ ملاصدرا در باره معاد میباشد[۱۲] و در آن حشر بشر‌ها را، بر حسب درجات دانش و کار، به شش شکل رسم کرده که با مراتب دانا (عالم لاهوت یا این که لاهوت و عالم جبروت یا این که نمونه و فقید مُلک یا این که ناسوت) مطابقت و همخوانی دارااست. این رساله در کتاب منتخباتی از اثرها حکمای الهی کشور ایران چاپ گردیده است.[۱۳]
تعلیقاتی بر کتاب شفای ابن سینا[۱۴]
رسالة فی شبهة الاستلزام و پاسخ‌ها.[۱۵]
کل اثرها تنکابنی، جز تفصیل باغ سر، به لهجه عربی میباشد.

پانویس
افندی اصفهانی، ریاض العلماء، ۱۴۳۱ق، ج۲، ص۳۴؛ صدوقی سها، تاریخ حکماء و عرفاء، ۱۳۵۹ش، ص۳۱.
آشتیانی، منتخباتی از اثر ها حکمای الهی کشور‌ایران، ج۲، ص۳۹۹ـ۴۰۰.
آقابزرگ طهرانی، الذریعة، ۱۴۰۳ق، ص۱۹۲؛ افندی اصفهانی، ریاض العلماء، ۱۴۳۱ق، ج۲، ص۳۴؛ سمامی حائری، بزرگان تنکابن، ۱۳۷۲ش، ص ۹۴.
افندی اصفهانی، ریاض العلماء، ۱۴۳۱ق، ج۲، ص۳۴.
آشتیانی، منتخباتی از اثر ها حکمای الهی جمهوری اسلامی ایران، ج۲، ص۳۹۹.
حسینی اشکوری، فهرست ورژن‌های خطی، ۱۳۷۶ش، ج۱۱، ص۱۴۰؛ حائری، فهرست کتابخانة مجلس شورای ملی، ۱۳۴۵ش، ج۵، ص۲۰۳؛ آقابزرگ طهرانی، الذریعة، ۱۴۰۳ق، ج ۱، ص ۸۹؛ علم پژوه، فهرست کتابخانة مرکزی دانش کده طهران، ۱۳۴۰ش، ج۹، ص ۸۸۱.
حسینی اشکوری، فهرست ورژن‌های خطی، ۱۳۷۶ش، ج۱۱، ص۱۳۹.
افندی اصفهانی، ریاض العلماء، ۱۴۳۱ق، ج۲، ص۳۴-۳۵.
شاملو، قصص الخاقانی، ۱۳۷۱ـ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۰؛ صدوقی سها، تاریخ حکماء و عرفاء، ۱۳۵۹ش، ص۳۲.
افندی اصفهانی، ریاض العلماء، ۱۴۳۱ق، ج۲، ص۳۵.
آشتیانی، منتخباتی از اثر ها حکمای الهی کشور ایران، قم، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۴۰۴ـ۴۰۹.
آشتیانی، منتخباتی از اثرها حکمای الهی جمهوری اسلامی ایران، ج ۲، ص ۳۹۹؛ کوربَن، ص ۶۸
آشتیانی، منتخباتی از اثر ها حکمای الهی جمهوری اسلامی ایران، ج۲، ص ۴۰۱ـ۴۰۳؛ حائری، فهرست کتابخانة مجلس شورای ملی، ۱۳۴۵ش، ج۵، ص ۲۰۴.
افندی اصفهانی، ریاض العلماء، ۱۴۳۱ق، ج۲، ص۳۴.
علم‌پژوه، فهرست کتابخانة مرکزی دانشکده طهران، ۱۳۴۰ش، ج۹، ص۸۸۰.
منابع
آشتیانی، جلال الدین، منتخباتی از اثر ها حکمای الهی کشور‌ایران: از بعد از ظهر میرداماد و میرفندرسکی تا فرصت حاضر، قم، ۱۳۶۳ش.
آقابزرگ طهرانی، محمدمحسن، الذریعة الی تصانیف الشیعة، گردآورنده: احمد بن محمد حسينى، بیروت، دار الأضواء، چاپ سوم، ۱۴۰۳ق.
آقابزرگ طهرانی، محمدمحسن، طبقات اعلام الشیعة، الکواکب المنتشرة فی القرن الثانی آن گاه العشرة، چاپ علی نقی منزوی، طهران ۱۳۷۲ش.
احمد حسینی اشکوری، فهرست ورژن‌های خطی کتابخانة همگانی حضرت آیة اللّه مرعشی نجفی، قم، ۱۳۵۴ـ۱۳۷۶ش.
افندی، عبدالله بن عیسی‏ بیگ‏، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، متفحص: احمد حسینی اشکوری، اهتمام: محمود مرعشی، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی‏، چاپ نخستین، ۱۴۳۱ق.
جورج طرابیشی، معجم الفلاسفة، بیروت ۱۹۸۷؛ هانری کوربن، فلسفه اهل ایران و فلسفه تطبیقی، ترجمه جواد طباطبائی، طهران، ۱۳۶۹ش.
حائری، عبدالحسین، فهرست کتابخانة مجلس شورای ملی، طهران، ۱۳۴۵ش.
علم پژوه، محمدتقی و منزوی، علی نقی، فهرست کتابخانه سپهسالار، طهران، ۱۳۵۶ش.
علم پژوه، محمدتقی، فهرست کتابخانة مرکزی دانش کده طهران، طهران، ۱۳۴۰ش.
سمامی حائری، محمد، بزرگان تنکابن، قم، ۱۳۷۲ش.

آمنه بیگُم مجلسی یا این که آمنه‌خاتون (درگذشت قرن ۱۲ق) از زنان عالِم شیعه در عصر صفوی. وی دختر محمدتقی مجلسی، خواهر علامه مجلسی و همسر ملاصالح مازندرانی (درگذشت ۱۰۸۱ق) بود. آمنه بیگم در توده‌آوری روایات بحارالانوار به علامه مجلسی امداد کرد. کتاب‌هایی زیرا تفصیل بر اَلفیه ابن‌صاحب و مالک، گستردن بر شواهد سیوطی و دسته مسائل شرعی از اثرها مسجد النبی کوهسنگی مشهد وی میباشد.

معاش‌طومار
آمنه بیگم مجلسی یا این که آمنه‌خاتون دختر محمدتقی مجلسی و خواهر علامه مجلسی بوده میباشد.[۱] مادرش دختر صدرالدین محمد حسینی عاشوری قمی بوده میباشد.[۲] نویسندگان او‌را شناخته گردیده به دانش و فضل و ادب در حین خویش دانسته‌اند.[۳] برای مثال عبدالله افندی مولف کتاب ریاض العلماء و حیاض الفضلاء که به طور تقریبً هم‌بعد از ظهر آمنه بیگم میباشد او‌را مالک ادب، دانش و زهدوتقوا معرفی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌نماید.[۴]

منابع به سال به دنیاآمدن و وفات وی اشاره نکرده‌اند،[۵] البته با این حالا، وفات اورا در قرن ۱۲ قمری دانسته‌اند.[۶]

آمنه بیگم در اصفهان دار فانی را وداع گفت و در بقعه تخت فولاد دفن شد.[۷] بعضی پژوهشگران، جای ‌های دیگری را محل دفن آمنه بیگم دانسته‌اند.[۸]

همسر و فرزندان
آمنه‌خاتون به توصیه پدرش با ملاصالح مازندرانی وصلت کرد.[۹] ملاصالح دانش آموز مجلسی نخستین بود[۱۰] و ابعاد کتاب‌های بخش اعظمی برای مثال گستردن بر الکافی را نوشت.[۱۱] آمنه‌خاتون و ملاصالح شش پسر داشتند که کلیه اهل دانش بوده‌اند.[۱۲] همینطور یک یا این که دو دختر نیز داشته‌اند.[۱۳] وحید بهبهانی و آیت‌الله بروجردی از نسل آمنه بیگم و ملاصالح مازندرانی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌باشند.[۱۴]

رده علمی
آمنه‌خاتون در فقه و حدیث دانش آموز پدرش مجلسی نخستین و برادرش علامه مجلسی بود.[۱۵]از وی اثر ها مکتوبی نیز نقل گردیده‌است:

گستردن بر الفیه ابن‌صاحب و مالک
تفصیل بر شواهد سیوطی
دسته مسائل فقاهتی
مجموعه اشعار.[۱۶]
آمنه‌خاتون در عده‌آوری احادیث بعضا از جلدهای بحارالانوار به علامه مجلسی امداد کرد.[۱۷] همینطور گفته شده که ملاصالح مازندرانی در حلّ برخی کلمه ها کتاب قواعد الاحکام علامه حلی با وی مشاوره می‌نموده شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد است.[۱۸]

حمیده رویدشتی، دختر شریف بن شمس الدین محمد رویدشتی اصفهانی (متوفی۱۰۸۷ ق) میباشد.[۱] پدرش، از شاگردان روحانی بهایی بود.[۲] وی حدود ۱۰۶۶ ق. متولد شد و ۱۱۳۰ ق. از جهان رفت.[۳] او به خیال رضایت مادرش همسر یکی‌از بستگانش در رویدشت شد که مناسبتی با وی نداشت.[۴] منابع، از شوهرش با تعابیر احمق و کودن حافظه کرده‌اند.[۵]

میرزا عبدالله افندی در ریاض العلما می گوید:

«پدرم بخش اعظمی از حاشیه ها حمیده بر کتاب ها حدیث را نقل می کرد. حمیده پیش پدرش درس فراگرفت. پدرش او‌را می‌ستود و می‌خاطرنشان کرد: حمیده در رجال بسیار تواناست و به طنز او‌را علامتة (با دو تا) میخواند.»[۶]
حمیده، لبه‌ای بر استبصار روضه خوان طوسی[۷] و کتابی به اسم «رجال حمیده» در دانش رجال[۸] دارااست.
ربابه الهی، (۱۲۹۴-۱۳۵۹ش) از زنان تالیف کننده شیعه و از شاگردان بانو امین در اصفهان بود. وی در حوزه علمیه اصفهان درس دادن می کرد. اثراتی مانند الهی‌طومار،‌ چهل حدیث و الجنة و الرضوان از وی میراث میباشد.

معاش‌طومار
ربابه الهی در سال ۱۲۹۴ش در اصفهان به‌جهان آمد. وی تزویج نکرد، مدتی در مشهد و طهران به‌رمز موفقیت و مجدد به اصفهان برگشت و در حوزه علمیه خواهران اصفهان درس دادن داشت. ربابه الهی، دوبار قرآن را با دستخط خودش نوشت. او در ۱۷ خرداد ماه ۱۳۵۹ش (۲۳ رجب ۱۴۰۰ق)[۱] در ۶۵ سالگی بر تاثیر سرطان درگذشت و کنار قبر پدرش در تخت فولاد اصفهان در توکل بروجردی به‌خاک امانت شد.[۲]

داده ها علمی
بیشتر تحصیلاتش را نزد پدرش محمدرضا الهی[یادداشت ۱] سپری کرد. بانو امین و روحانی مرتضی اردکانی[یادداشت ۲] از سایر استادهای وی بوده‌اند.[۳] کتاب‌های الجنّة و الرضوان، توحید، چهل حدیث، کشکول الهی، لؤلؤ و مرجان، الدر و الیاقوت و الهی‌طومار از اثرها اوست.[۴]
مراسم نکوداشت
مراسم نکوداشت منیره گرجی‌شخص با حضور نائب رئیس وقت کارها زنان و خانواده بنیان سر گروهی‌جمهوری، رییس وقت سازمان ورقه ها و کتابخانه ملی کشور‌ایران و عده ای از اندیشمندان، مالک‌نظران و فیس‌های پررنگ علمی و فرهنگی ۳۰ فروددین ماه ۱۳۹۵ش در سالن خودکار کتابخانه ملی کشور‌ایران برگزار شد.[۲۵]

مشوق‌ها
منیره گرجی در هشتمین زمان تعیین خادمان قرآن کریم ومهربان (۱۳۸۰ش)، در قسمت پیشرفت مفاهیم قرآنی تحت عنوان خادم قرآن گزینش شد.[۲۶] همینطور در ۱۷ خرداد ماه ۱۳۸۴ش با ثبت هیئت‌وزیران کشور‌ایران، علامت دولتی «جايگاه سوم مهر»[یادداشت ۱] به او اعطا شد.[۲۸]

صَفِیَّه دختر عبدالمطلب (۵۳ پیش از مهاجرت-۲۰ق.) عمّه رسول اسلام(ص) و مامان زبیر بن عوام بود که روایاتی از فرستاده(ص) نقل نموده است. صفیه در بعضا غزوات صدر اسلام به مجاهدان امداد میکرد و در غزوه خندق یک کدام از یهودیان را کشت. او در سال ۲۰ هجری و در روز ها خلافت قدمت بن خطاب درگذشت و در بقیع دفن شد. بر قبر صفیه گنبد و بارگاهی در بقیع وجود داشت که به دست وهابیان مسجد النبی کوهسنگی مشهد ویران شد.

معاش‌طومار
صفیه بنت عبدالمطلب در سال ۵۳ پیش از مهاجرت در مکه چشم به جهان گشود. بابا صفیه، عبدالمطلب (جد پدری فرستاده) و مادرش هالة بنت وهیب بن عبدمناف بن زهره بن کلاب بن مرّه (خاله فرستاده) میباشد. او ده اخوی و شش خواهر داشت که حمزه، مقوم و حجل برادران مادری او آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بودند.[۱]

صفیه در بعد از ظهر نادانی آغاز با حارث بن حرب بن امیه و آن گاه با عوام بن خویلد وصلت کرد؛[۲] عوام بن خویلد اخوی خدیجه بود که در مبارزه فجار به قتل رسید.[۳] صفیه از همسر اولیه خویش دختری به اسم صبقاء[۴] یا این که صفیا[۵] و از همسر دوم سه پسر به اسم‌های زبیر، سائب و عبدالکعبه به عالم آورد.[۶] بعضی نقل کرده‎اند که همسر اولیه او پیش از عوام بن خویلد، فردی به اسم عمیر بن وهب بن بنده بن قصی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد بوده میباشد.[۷]

نبو
عبدالمطلب
سلمی هاشم
عبدالمطلب
ابوطالب عبدالله حمزه عباس ابولهب حارث زبیر مقوم ضرار
قثم غیداق عاتکه صفیه بره اروی ام‌حکیم امیمه
امام علی حضرت محمد

اسلام
مجموع مورخین به اسلام آوردن او اذعان دارا هستند. گرچه درباره اسلام دیگر عمه‎ های رسول(ص) اختلاف وجود داراست.[۸] منابع تاریخی درباره کیفیت اسلام آوردن صفیه سخنی نگفته‌اند. همین قدر می‌اقتدار اعلام کرد که او از مسلمان‌ها اولیه میباشد که در مکه اسلام آورد و اسلام آوردن او بعداز برادرش حمزه و در روزها ورود رسول(ص) به منزل ارقم بن ابی ارقم شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود[۹].

صفیه یار گروهی از مسلمانها آغاز به حبشه و بعد از آن همدم پسرش زبیر به یثرب سفر کرد.[۱۰] از صفیه سخنانی در موعظه به برادرش ابولهب برای تایید دعوت حضرت محمد(ص) در منابع مذکور میباشد.[۱۱]

منزلت اجتماعی
صفیه بنت عبد و بنده المطلب مثلا زنانی میباشد که با فرستاده(ص) بیعت کرده[۱۲] و مثلا راویان رسول(ص) به شمار می‎رود که روایاتی از وی نقل نموده است.[۱۳]

او ذمه ‎دار بعضی شغل های زنان بنی هاشم نیز بود. به صورت نمونه به گزارش صفیه آمده میباشد که «زمانی امام حسین (ع) دیده به جهان گشود، اینجانب هم ذمه ‌دار شغل های به دنیاآمدن آن بچه بودم» همینطور او غسل ام کلثوم دختر پیامبر آفریدگار (ص) را عهده دار شد[۱۴] و گفته شده صفیه در حین احتضار رسول اکرم(ص) بر بالین او حاضر بود و نبی(ص) خطاب به صفیه و فاطمه زهرا(س) فرمود: «‌ای فاطمه! دختر نبی خداوند! و ای صفیه، عمه فرستاده معبود! برای اکانت و مسؤولیتی که در پیشگاه آفریدگار خواهید داشت، شغل پارسا و خالصانه اعمال دهید، چون اینجانب به مکان شما در قبال آفریدگار دانا پاسخگو نخواهم بود و نمی‎توانم از شما پناه کنم»[۱۵]

بنابر نقل ابن قتیبه، زبیر بن عوام به دلیل اینکه مادرش از بنی هاشم بود، خویش را بنی هاشم می‎دانست و با اینکه از بنی اسد بن عبدالعزی بود، خویش را به تیره بنی‎ هاشم از قریش خویش را منتسب می‎کرد.[۱۶][یادداشت ۱]

عبدالله بن زبیر بعد از مجادله لفظی که در طومار‎ هایش با عبدالملک بن مروان داشت، از مادربزرگش، صفیه بنت عبدالمطلب، تحت عنوان یکی پیرزنان بهشتی ذکر شده و بدین جهت تفاخر نموده است.[۱۷]

حضور در غزوات

عِدّه دوران معینی میباشد که زن بعداز طلاق از شوهر یا این که وفات وی به‌حیث دینی نمی‌تواند وصلت نماید. توده اقسامی دارااست که مدتشان با هم مختلف میباشد. شرط وجوب جمع در تمامی اقسام آن به‌جز گردآوری وفات، این میباشد که آمیزش انجام مسجد النبی کوهسنگی مشهد یافته باشد.

جمع جدایی، به‌اندازه سه عصر طهارت از خون حیض میباشد؛ اما در شرایطی‌که زن حامله باشد، توده وی تا مجال اوضاع و احوال‌حمل میباشد. گردآوری جدایی زنی که در سن حیض میباشد، ولی حیض نمی‌بیند، سه ماه قمری میباشد. گردآوری وفات شوهر هم چهار ماه و ده روز میباشد و در‌صورتی‌که زن آبستن باشد، گردآوری وی به عبارتی چهار ماه و ده روز میباشد مگر اینکه عصر بارداری بیشتر از این فرصت باشد. در‌این حالت زایمان، توده آن زن خواهد بود. گردآوری تزویج موقت به‌زمان دوبار حیض‌دیدن زن و چنانچه زن حیض نمی‌بیند آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد ۴۵ روز میباشد.

ازجمله احکام دینی گردآوری، حرمت وصلت با زنی میباشد که در جمع به‌رمز میبرد. در صورتی مرد با زنی که در جمع میباشد، وصلت نماید، آن زن بر وی حرام ابدی می شود؛ یعنی تزویج آن دو فسخ میشود و هیچ‌گاه نمی‌توانند با هم وصلت نمایند. همینطور خواستگاری از زنی که در گردآوری جدایی رِجعی میباشد، حرام میباشد. حرمت آرایش و پیرایش‌کردن برای زنی که در توده وفات قراردارد، از سایر احکام گردآوری رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

تعریف و تمجید دینی
جمع به عصر وقتی‌ معینی میگویند که در آن زن بعد از جدایی یا این که وفات همسرش یا این که بعداز آمیزش اشتباهی با کسی، حق وصلت ندارد.[۱]

اقسام
گردآوری اقسامی همانند توده جدایی، توده وفات، گردآوری تزویج موقت، جمع آمیزش اشتباهی و توده مفقودالاثر دارااست که مدتشان غالباً با هم مختلف میباشد. به‌فتوای فقیهان، در همگی توده‌ها به‌جز جمع وفات، شرط وجوب جمع این میباشد که آمیزش انجام شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شده باشد.[۲]

عدّه جدایی
توده زنی که به‌وسیله جدایی یا این که باطل نکاح از شوهرش جداگانه میشود، سه طُهْرْ (سه عصر تمیز‌شدن از خون حیض) میباشد.[۳] مستند قرآنی این حکم، آیه ۲۲۸ سوره بقره میباشد: «وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ؛ و زنانِ جدایی‌داده‌گردیده، بایستی مدّت سه عصمت و طهارت انتظار کشند.»[۴]

اما سازه‌به بینش دارای اسم و رسم بین فقها توده جدایی زن آبستن، فرصت اوضاع‌حمل نقطه نهایی مییابد.[۵] این حکم فقاهتی در آیه ۴ سوره جدایی آورده شده میباشد: «وَ أُوْلَاتُ الْأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَن يَضَعْنَ حَمْلَهُن» (و زنان حامله مدّتشان اين میباشد كه زایمان كنند).

زنانی که در سن حیض قرار دارا‌هستند، اما عادت ماهیانه ندارند، بایستی سه ماه قمری جمع نگه دارا هستند.[۶] این فتوا نیز به آیه ۴ سوره جدایی مستند گردیده است که می گوید: «وَاللَّائِي يَئِسْنَ مِنَ الْمَحِيضِ مِن نِّسَائِكُمْ إِنِ ارْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلَاثَةُ أَشْهُرٍ وَاللَّائِي لَمْ يَحِضْنَ» (و از زنانتان، آنها كه از عادت ماهانه مأيوس‌اند، چنانچه در وضع و اوضاع آنان (از نگاه باردارى) شك كنيد، جمع آن‌ها سه ماه میباشد، و همچنين میباشد آن‌ها كه عادت ماهانه نديده‌‏اند).[۷]

عدّه وفات
توده زن در وفات شوهر، چهار ماه و ده روز میباشد.[۸] این حکم دینی در آیه تَرَبُّص آمده میباشد؛[۹] تفاوتی هم ندارد که آمیزش انجام شده باشد یا این که خیر و وصلتْ دایم باشد یا این که موقت.[۱۰]

اما در شرایطی‌که زن آبستن باشد، هر یک از چهار ماه و ده روز و زایمان که زمانش زمان بر‌خیس باشد، مقطع گردآوری وی میباشد.[۱۱]

عدّه وصلت موقت
عدّه تزویج موقت بعداز نقطه پايان مجال عقد یا این که بخشیدن بازه زمانی از سوی شوهر،[۱۲] دو حیض میباشد.[۱۳] در شرایطی‌که زن در سن حیض میباشد، ولی حیض نمی‌بیند، می بایست ۴۵ روز جمع نگه داراست.[۱۴]

عدّه آمیزش اشتباهی
به‌فتوای فقیهان، درصورتی که مردی به‌خاطر اینکه زنی همسری وی میباشد با وی آمیزش نماید، آن زن بایستی به‌اندازه گردآوری جدایی یعنی سه طُهر گردآوری نگه داراست، چه آن زن می‌دانسته همسر وی میباشد یا این که نه؛ ولی در امر وقتی که مرد میداند که زن همسرش وجود ندارد، البته زن نمی‌داند، اختلاف‌حیث است. بعضا می گویند زن می بایست توده نگه دارااست و فتوای گروهی این میباشد که گردآوری مورد نیاز وجود ندارد.[۱۵]

در مطالعات اخیر اسماعیلیه
مطالعات تازه اسماعیلی علامت میدهد که گزارش‌ ابن‌رزام و اخومحسن دربارۀ نهضت اسماعیلیه عمدتاً رفلکس طریقه‌های خصمانه و اسطوره‌ای بر طبق اتهامات فسخ بوده و با این غرض تاسیس شده است که‌این دعوت شیعی معارض با دستگاه خلافت سنّی مذهب عباسیان را بی‌اعتبار سازد. از طرف دیگر، به سبب ساز دسترسی ابن‌رزام به بعضا منابع هم بعد از ظهر با مجموعه‌های قرمطی، که خلافت فاطمیان و نسب علوی آن‌ها را پذیرا نبودند، این ماجرا از برخی جنبه‌های تاریخی با آنچه بعداً خویش اسماعیلیان در ادامه فاطمیان پذیرفتند هم خوانی‌هایی مسجد النبی کوهسنگی مشهد داراست.[۱۰]

اختلاف عمده فی مابین این گزارش و اصول اعتقادات خویش اسماعیلیه، که از مطالعات تازه به دست آمده، در امر نام و نشان، اصل و نسب عبدالله‌ بن مبارک قدّاح میباشد. این فرد در قصه ابن‌رزام و اخومحسن به طور قدّاحی غیرعلوی آمده، اکنون آنکه در قصه قانونی اسماعیلیان دورۀ فاطمی، او به عبارتی عبدالله علوی فرزند محمد بن اسماعیل میباشد که جانشین بابا در کارها امامت و سر گروهی دعوت اسماعیلیه آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بوده میباشد.

همینطور مطالعات نو اسماعیلی تا حدی پر‌نور کرده که چرا ابن‌رزام فردی غیرعلوی، یعنی عبدالله‌ بن خوش یمن قدّاح، را در داستان خود جانشین عبدالله‌ بن محمد بن اسماعیل نموده است. عبدالله المهدی بعداز آنکه خلافت فاطمیان را در افریقیه تأسیس کرد، در طومار‌ای به جامعۀ اسماعیلیان بومی در یمن، مطالبی را دربارۀ سیاست‌های تقیه آمیز اسلافش، که دعوت اسماعیلی را مخفیانه و با اسم‌های مستعار رهبری می‌کردند، افشا تشکیل داد. وی توضیح بخشید که در بین این اسامی مستعار و رمزی، خجسته اساسا کنیه یا این که نام مستعار خویش محمد بن اسماعیل بوده میباشد[۱۱]، و از همین‌رو، پیروانش را میمونیه نیز می‌خوانده‌اند، که در واقع از او‌لین اسامی نهضت اسماعیلیه رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد بوده میباشد.[۱۲]

مطالب این طومار را بعداً چهارمی خلیفۀ فاطمی، المعز لدین الله، به سیرتکامل‌ای دیگر تکرار نموده است و علاوه بر تأیید نسب علوی اجدادش، که از اخلاف امام راست گو (ع) بوده‌اند، توضیح داده میباشد که چرا عبدالله‌ بن محمدبن اسماعیل را فرزند خوش‌یمن قدّاح شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌دانسته‌اند.[۱۳]

ایوانف سخنان ابن رزام را «افسانة ابن‌القدّاح» خوانده میباشد. استرن، فارغ از بیان منابع و هیچگونه شاهدی، بر آن بوده که‌این خلط در میان نام‌و‌نشان دو عبدالله احتمالاً به‌این سبب ساز بوده میباشد که برخی از اخلاف قدّاح عبدالله‌ بن خوش‌یمن حقیقتاً در دعوت آغازین اسماعیلیه نقش داشته‌اند.[مستلزم منبع]

منازعات کلامی
پژوهش‌ی روایات عبدالله بن خجسته آرم می دهد که وی در داستانِ خویش محورهای تمامّی خاصّی مدّحیث داشته که یکی‌از اصلیّ‌ترین آن ها نبرد با «قدریّه» میباشد.[۱۴][منبع بهتری نیاز میباشد]

پانویس
کشی، ص ۲۴۵ـ ۲۴۶، ۳۸۹؛ نجاشی، ص۲۱۳ـ ۲۱۴؛ طوسی، ۱۸۵۳ـ ۱۸۵۵، ص ۱۹۷ـ ۱۹۸؛ طوسی، ۱۴۱۵، ص ۱۲۰، ۲۳۱، ۱۴۵، ۳۰۹؛ ابن‌شهرآشوب، ۱۳۵۳، ص ۶۵؛ ابن شهر آشوب، ۱۴۲۷، ج۳، ص ۲۱۶، ج ۴، ص۲۲۸
نک: ایوانف ، ۱۹۴۶، ص ۱۱ـ ۶۰
خوئی، معجم رجال الحدیث، ۱۳۶۹ش، ج۱۰، ص۳۵۴،۳۵۷.
نک: مقدسی، ج ۱، ص ۱۳۷
مقریزی، ج ۱، ص۲۲ـ ۲۳
ابن ندیم، ص ۲۳۸

با این آگاهیِ دقیق و سخاوت سید ابوالحسن، سفیر انگلیس، شرمنده و رنگِ رخ‌اش تغییر‌و تحول کرد! اذن مرخصی خواست و با بوسیدنِ دست آن مرجع تعالی از بیت وی بیرون شد! نماینده انگلیس بعداز رخنه‌ِ گرد‌همایی، بیان کرد: ما می‌خواستیم، شیعه‌ها را استعمار کنیم و آن‌ها‌را بخریم! أمّا سید ابوالحسن، مارا خرید! و درفشِ اسلام را در بریتانیا بر زمین کوبید! بعداز رفتنِ او علمای حاضر در مجلس، از سید پرسیدند :در‌حالتی که آن وجهی که به سفیر انگلیس نثار کردید، به مصرف حوزه علمیه می سید، عالی خلا؟! «مرحوم سید» در پاسخ اذعان کرد: سهم امام بایستی در اشاعه اسلام و مذهب صرف شود، به حیث اینجانب یک کدام از مواقعی که می‌توانستیم شایسته ترین بهره برداری را در اشاعه اسلام بنمائیم، مسجد النبی کوهسنگی مشهد همین گزینه بود.[۳۹]

دستخط سید ابوالحسن اصفهانی
اثرها دربارهٔ وی
کتاب حیات جاودانی دربارهٔ معاش سید ابوالحسن اصفهانی، _به دست نوه اش، سید جعفر موسوی اصفهانی، و سید هادی میرآقایی_ مندرج میباشد.
همایش بزرگداشت آیة الله سید ابوالحسن اصفهانی در تاریخ ۱۸ و ۱۹ آذر سال ۸۸ در اصفهان برگزار شوید. این همایش که با پیام آیت‌الله خامنه‌ای شروع به شغل نمود، رخ‌های پر رنگ حوزه و دانشکده درین همایش حضور یافته یا این که با ارسال پیام‌ها از منزلت شامخ وی تجلیل نمودند.
ده تاثیر ساخت گردیده درین همایش رونمایی شد. نظیر نشریه مدیسه و ۸ جلد کتاب و دو تاثیر سینمایی که یکی‌از راجع به شخصیت سید ابوالحسن مدیسه‌ای اصفهانی بوسیله فیلمسازان انجمن سینمای جوان با به کار گیری از خاطرات نوشته شده کتاب فخر تشیع تشکیل شده ودیگری فیلم مستند که مصاحبه علما و اندیشمندان است. تنظیم نمایشنامه‌ای از کتاب فخر تشیع و اجرای این اکران و برگزاری شب خاطره در ۱۹ آذرماه در تالار اهل البیت (ع) اصفهان از سایر قسمت‌های جنبی این همایش آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

کتاب «فخر تشیع از گویش شاعران». این کتاب مشتمل بر اشعاری با محوریت «انتظار در فرهنگ وتمدن شیعه» و «آیت‌الله العظمی مدیسه‌ای اصفهانی» از سروده‌های نوزده شعر سرا از سراسر مملکت میباشد.
خورشید مدیسه، نرم افزار بزرگداشت سید ابوالحسن اصفهانی هم از اثر ها همایش رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.
مختصات اخلاقی
سید موسی شبیری زنجانی از میرزا هاشم آملی اینگونه نقل نموده است که سید ابوالحسن، در ایفا نیازهای عموم خیلی کارایی میکرد.[۴۰] طومار‌هایی که به وی می‌نوشتند را بعد از پژوهش پاره میکرد تا در صورتیکه اظهار حاجت یا این که توهینی در آنان وجود داشت، دیگرافراد استحضار پیدا شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نکنند.[۴۱]

سید ابوالحسن فراگیر‌ها را عائله خویش می‌دانست و هزینه های آن ها را تاجران قرض میکرد و بعداز آن با وجوه فقاهتی قرض خویش را ادا می کرد.[۴۲]

در شب ۱۶ صفر ۱۳۴۹ قمری، فردی به اسم روضه خوان علی قمی، به خیال و خاطر شدت فقر و تصور این که پسر سید ابوالحسن در امداد به وی کوتاهی کرده، بعد از نماز جماعت مغرب سید ابوالحسن در صحن بقعه امیرالمؤمنین پسرش را به قتل رساند و آن‌گاه خویش را به پلیس معرفی کرد. اصفهانی قتل کننده پسرش را اعطا کرد.[۴۳] [یادداشت ۱]

نقل عهد و پیمان بهجت از مخالف اصفهانی با قمه‌زنی
نرفتن به حج
شبیری زنجانی گفته سید ابوالحسن به هیچ عنوانً به حج مشرف نشد و انگیزه آن را از قسم او، عدم بضاعت برای احیای مراقد ائمه بقیع و ذیل سؤال رفتن احتمالی مقام مرجعیت شیعه تیتر کرده بود.[یادداشت ۲] مرتضی حائری نیز نقل کرده پس از وفات اصفهانی اورا در خواب روئت کرد و متوجه شد که مورد نیاز میباشد از طرف او حج به جا آورده خواهد شد؛ لذا پولی را پرداخت و فردی را به نیابت از ابوالحسن به حج ارسال کرد.[۴۴]

مخالفت با قمه‌زنی
به نقل سید موسی شبیری زنجانی در نجف نسبت به قمه‌زنی، دو تیم‌گی وجود داشت. مقدسین قمه زنی را تحریم کردند و پر‌نور‌فکرها روا دانستند. سید ابوالحسن مخالف قمه زنی بود و بعضی از مقلدین بصره به همین جهت از تقلیدش عدول کردند.[۴۵] آیت‌الله بهجت هم در چنگ‌نوشته‌ای نقل نموده است که سید ابوالحسن اصفهانی تا انتها قدمت با قمه‌زنی مخالف بود و اذن نداد.

نگارخانه
سید ابوالحسن اصفهانی
سید ابوالحسن اصفهانی

سید ابوالحسن اصفهانی در اکنون نماز جماعت
سید ابوالحسن اصفهانی در هم اکنون نماز جماعت

سید ابوالحسن اصفهانی در نجف
سید ابوالحسن اصفهانی در نجف

از راست: سید ابوالحسن اصفهانی، جهانگیرخان قشقایی، میرزا عبدالرحیم مالک فصول.
از راست: سید ابوالحسن اصفهانی، جهانگیرخان قشقایی، میرزا عبدالرحیم صاحب و مالک فصول.

محل دفن آیت‌الله سید ابوالحسن اصفهانی
محل دفن آیت‌الله سید ابوالحسن اصفهانی

سید ابوالحسن اصفهانی در کنار روحانی جواد صاحب و مالک جواهر و میرزای نائینی
سید ابوالحسن اصفهانی در کنار روحانی جواد مالک جواهر و میرزای نائینی

سید ابوالحسن اصفهانی در کنار سید محمد بهبهانی و تعدادی از علمای دیگر
سید ابوالحسن اصفهانی در کنار سید محمد بهبهانی و تعدادی از علمای دیگر
پانویس
وجیزه در زندگانی آیةالله اصفهانی، ص۱۲–۱۳
نک: الذریعه، ج۱۳، ص۳۲۵؛ تذکرة القبور یا این که محققان و بزرگان اصفهان، ص۳۸.
شبیری زنجانی، جرعه‌ای از دریا، ۱۳۹۴ش، ج۲، ص۵۳۹.
شبیری زنجانی، جرعه‌ای از دریا، ۱۳۹۴ش، ج۲، ص۵۳۹.
روزگار نبرد، خاطرات، تصویرها، اسنادهاشمی رفسنجانی، ج۱، ص۱۱۸؛ نیز نک: هدایت، خاطرات و مخاطرات، ص۴۵۵
حیات جاودان، ص۲۵
اعیان الشیعة، ج۲، ص۳۳۲
معارف الرجال فی تراجم العلماء و الادباء، ج۱، ص۴۶–۴۷؛ الامام السید ابوالحسن، ص۳۳–۳۶؛ «نجوم امت: آیت‌الله العظمی سید ابوالحسن موسوی اصفهانی»، ص۹۵، ۹۶
امین، حسن، «اصفهانی سید ابوالحسن»، ج۴، زیر مدخل.

پژوهشگاه علم ها و تمدن اسلامی (تأسیس:۱۳۵۸ش) راءس پژوهشی در قضیه علم ها اسلامی متعلق به دفتر کار تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم. پژوهشگاه دارنده پژوهشکده‌ها، مرکز ها و مجموعه‌های پژوهشی میباشد. پژوهشگاه علم ها و فرهنگ وتمدن اسلامی بیش تر از ۶۳۰ تاثیر پژوهشی منتشر کرده و ۱۸۰ محرک اثرها برگزیده در فستیوال‌ها و مجامع علمی مرزو بوم، دستیابی نموده است. در چهار‌مین فستیوال دربین‌المللی فارابی در سال ۱۳۸۹ش این پژوهشگاه، مؤسسه رفیعتر پژوهشی مسجد النبی کوهسنگی مشهد معرفی شد.

تاریخچه
در سال ۱۳۵۸ش با فرمان امام خمینی نهادی فرهنگی و تبلیغی در باطن حوزه علمیه صورت گرفت که در سال‌های آن گاه به اسم محل کار تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم خوانده شد. در سال ۱۳۶۲ش اولیه راءس پژوهشی دفتر کار با تیتر راءس مطالعات و پژوهش ها اسلامی صورت گرفت. این راءس در مراحل تکاملی خویش به ندرت توانست با تولید چهار پژوهشکده (فلسفه و صحبت اسلامی، فقه و حقوق و دستمزد، علم ها و فکر سیاسی، تاریخ و سیره اهل بیت(ع)، و سه راءس پژوهشی (احیای اثر ها اسلامی، اصطلاح طومار علم ها اسلامی و پاسخگویی به سئوالات فقهی) عمل‌هایی را در شیوه نامه آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد خویش قرار دهد.

فضای خالی پژوهش ها علمی در عرصه قرآن، محل کار تبلیغات اسلامی را بر آن داشت تا راءس مستقلی را به‌این مراد شالوده‌ریزی نماید و با دقت به لزوم جاری ساختن مطالعات علمی در مورد مهدویت، تأسیس اولیه مؤسسه حوزوی درین عرصه به اسم پژوهشکده مهدویت و آتی‌پژوهی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد رقم خورد.

ضمن این، دفتر کار تبلیغات اسلامی در خراسان نیز عمل‌های متنوع پژوهشی را از سال ۱۳۶۸ استارت کرد. همینطور محل کار اصفهان نیز با اعتنا به اقتضائات محیطی و موقعیت حوزه علمیه اصفهان، در سال‌های اخیر نرم‌افزار‌های پژوهشی خویش را شروع شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده است.

در سال ۱۳۸۰ش به طور همزمان با نرم‌افزار‌ریزی جامعِ دفتر کار تبلیغات اسلامی، معاونت پژوهشی نیز به بازنگری و اصلاح ساختار، هدف ها و خط اسلوب‌های خویش پرداخت. در ساختار تازهِ محل کار مقرر شوید کلیه مرکزها پژوهشی در پوسته یک پژوهشگاه جامع سازماندهی شوند. آخر و عاقبت با ثبت چهار پژوهشکده در شورای خوب پیشرفت وزارت علم ها، پژوهش ها و فناوری، در سال ۱۳۸۴ جواز قطعی پژوهشگاه علم ها و فرهنگ وتمدن اسلامی دریافت شد.[۱]

هدف ها
پژوهشگاه علم ها و تمدن اسلامی با اهتمام به تعمیق و گسترش علم و معرفت اسلامی و تبیین و توسعه و گسترش اعتقادوباور، طریقه و قیمت‌های اسلامی و انقلابی و به مراد آسمان‌گشایی‌ علمی، نواندیشی فقهی با رویکردی ر‌وشمند و نظام‌یافته به حوزه معرفت فقهی تشکیل یافته میباشد. این موسسه با حامی بیش تر از دو دهه شغل دائمی در عرصه علم ها اسلامی و انسانی و با سود‌مندی از استادان حوزه و کالج همت داراست طبق گفته آیت‌الله خامنه‌ای تحت عنوان آرم روشنفکری حوزه، به ساخت‌و‌ساز درنگ و حفاظت نظری از درنگ و فرهنگ و تمدن شرعی و نظام اسلامی بپردازد.

هدف ها پژوهشگاه علم ها و فرهنگ وتمدن اسلامی به گستردن تحت میباشد:

تبیین معارف ناب اسلام و پالایش تمدن فقاهتی از پیرایه‌های جمود و التقاط؛
تبیین نظام‌مند اسلام و ارائه الگوهای کارآمد شخصی و اجتماعی متناسب با نیازهای دنیا معاصراز روش پیشرفت، تعمیق و توانمندسازی علم ها اسلامی؛
تأمین حامی‌های علمی برای نظام‌بخشی و کارآمدسازی حکومت فقاهتی و انقلاب اسلامی.[۲]
وظایف
نظارت و شناسایی نیازهای پژوهشی در موضوع علم ها و تمدن اسلامی؛
اجرای طرح‌های پژوهشی بنیادی، کاربردی و توسعه و گسترش‌ای در مسئله‌های علم ها و فرهنگ و تمدن اسلامی؛
خریداری نمودن تجهیزات ما یحتاج و متناسب با کار‌های پژوهشی مرتبط؛
همیاری پژوهشی با دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی باطن و بیرون میهن به خواسته ارتقای چگونگی عمل‌های پژوهشی در موضوع علم ها و فرهنگ وتمدن اسلامی با رعایت مقررات و ضوابط؛
ارائه سرویس ها مشورت‌ای به افراد حقیقی وواقعی و حقوقی مطابق حاصل عمل‌های علمی و پژوهشی انجام یافته در پژوهشگاه؛
نشر خبر نامه، کتاب علمی، جزوه آموزشی، ساخت اپ و اپلیکیشن‌های رایانه‌ای متناسب با هدف ها پژوهشگاه طبق قوانین و ضوابط در پژوهشگاه؛
برگزاری همایش‌های علمی و ارائه دستاوردهای پژوهشی در پوسته سوله‌های آموزشی با رعایت مقررات و ضوابط مربوط.[۳]
ساختار