مَسجدُ الاجابَة اسم یک مسجد در شهر مدینه که به «مسجد بنیمعاویه» یا این که «مسجد مباهله» هم شناخته میگردد. گفته شده که نبی(ص) درین مسجد، نماز گزارده و دعایی خوانده که آیتم اجابت واقع گردیده و از اینرو، اجابه اسم گرفته میباشد. مسجد اجابه در حوالی مسجد نبوی و آرامستان بقیع قرار گرفته و از قبلی گزینه احترام عموم و زائران بوده میباشد. برخی از محققان درباره اینکه این مسجد، به عبارتی مسجد مباهله بوده و ماجرای مباهله در آن روی داده، اشکالاتی را وارد دانسته و مسجد النبی کوهسنگی مشهد پذیرفتهاند.
تاریخچه و مقام
درباره عمر مسجد الاجابه نقل شده که به صدر اسلام بازمیخواهد شد و زیرا طایفه بنومعاویة بن صاحب این مسجد را فی مابین منزلهای خویش سازه کردند، به «مسجد بنومعاویه» آوازه یافت.[۱] درباره اسمگذاری این جای به الاجابه نیز بیان شده که روزی نبی اسلام به مسجد این طایفه آمد و دو رکعت نماز گزارد و بعد از آن از معبود سه چیز خواست که دوتای آن گزینه اجابت واقع شوید و یک گزینه آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد رد شد.[یادداشت ۱][۲]
تابلوی مسجد الاجابه
این مسجد از آغاز گزینه احترام عموم و زائران مدینه بوده و اورده شده که عموم هر دعایی در آن بخوانند با گاز اجابت میشود و دارای اسم و رسم میباشد هرگاه عموم مدینه درین مسجد نماز باران میخواندند، مستجاب میشد.[۳]
درباره مداقه دیگر مسجد اینکه ماجرای مباهله در آن روی داده و از اینرو «مسجد مباهله» نیز اسم گرفته میباشد. در منابع اهل سنت از این جای ، نامی از مسجد مباهله برده نشده، البته در برخی منابع شیعه اسم مسجد مباهله آمده و مینویسند اسم دیگر مسجد الاجابه، مسجد مباهله میباشد یعنی مباهله رسول(ص) با مسیحیان نجران درین مسجد روی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد داده میباشد.[۴]
ساختار شکلی
فضای داخلی مسجد
مسجد الاجابه تا سالها فاقد سقف بود و سازه بر گزارشهای تاریخی، این مسجد در قرن ها هفتم تا نهم رو به ویرانی گذاشت و قسمتهای آن فرو ریخته بود تا اینکه تعمیر و ترمیم این مسجد در اواخر قرن نهم و در اوایل قرن دهم شکل گرفت. مسجد اجابه تا قرن چهاردهم یکتوشه دیگر تخریب شد و در آن تاریخ، مجدداً مرمت گردیدهاست.[۵] بهگفته پیامبر جعفریان، مسجد اجابه در زمان عثمانی دارنده دو شبستان، یک صحن و یک مناره شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شوید.[۶]
مسجد الاجابه؛ به عبارتی مسجد مباهله میباشد؟
در بعضی منابع شیعه، از وجود مسجدی با تیتر «مباهله»، ذکر شده گردیده و اسمی از «الاجابه» نیامده میباشد،[۷] ولی در بعضا کتاب ها مدرن، اسم دیگر مسجد اجابه را مسجد مباهله گفتهاند.[۸] بعضی دانشمندان با مراجعه به روایات شیعه، راجعبه مساجد و جای های مقدس و زیارتی در مدینه، بر این نکته تأکید کردهاند که در سخنان امامان شیعه از اینگونه مسجدی در مدینه، به دربین نیامده و این شایسته ترین ادله بر وجودْ نداشتن «مسجد مباهله» میباشد؛ زیرا در شکل وجود اینگونه مسجدی، امامان شیعه آن را به پیروانشان میشناساندند و در کتاب ها حدیث و منابع دینی و در گروههای دعا ها و زیارات، به عبارتیسیرتکامل که انجام روز مباهله تیتر گردیده، مسجد مباهله نیز منعکس میگردید.[۹]
مشابهت اسمی و بیان مسجد مباهله در گفتار یکیاز عالمان شیعه، منشأ مهم خطا درباره مسجد مباهله تیتر گردیده و به چرایی ساختهنشدن مسجد در جای مباهله، جواب داده گردیده است.[۱۰]
دعا در مسجد الاجابه
توصیه گردیدهاست که بعداز ادای دو رکعت نماز تحیت در مسجد، این دعا نیز خوانده خواهد شد:
اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُک صَبْرَ الشَّاکرِینَ لَک وَ عَمَلَ الْخَائِفِینَ مِنْک وَ یقِینَ الْعَابِدِینَ لَک اللَّهُمَّ أَنْتَ الْعَلِی الْعَظِیمُ وَ أَنَا عَبْدُک الْبَائِسُ الْفَقِیرُ أَنْتَ الْغَنِی الْحَمِیدُ وَ أَنَا الْعَبْدُ الذَّلِیلُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ امْنُنْ بِغِنَاک عَلَی فَقْرِی وَ بِحِلْمِک عَلَی جَهْلِی وَ بِقُوَّتِک عَلَی ضَعْفِی یا این که قَوِی یا این که عَزِیزُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الْأَوْصِیاءِ الْمَرْضِیینَ وَ اکفِنِی مَا أَهَمَّنِی مِنْ أَمْرِ الدُّنْیا این که وَ الْآخِرَةِ یا این که أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.[۱۱]
تابلوی نصبگردیده در جلوی مسجد الاجابه مدینه
حالت کنونی
وضعیت مدرن مسجد در خیابان سِتّین (ملکفیصل فعلی) و در مسافت ۵۰۰ متری شمالشرقی بقیع میباشد. در سال ۱۳۷۶ش مساحت آن به ۱۰۰۰ متر ارتقاء یافت و گنبد و مناره هم بر آن ساخته شد. تابلوی مسجد برای مدتی به «فهد بن عبدالعزیز» تغییر تحول پیدا کرد که دوباره در سال ۱۳۸۲ش به «الاجابه» برگشت.[۱۲]
پانویس
سمهودی، وفاء الوفاء، ۲۰۰۶م، ج۳، ص۳۸.
سمهودی، وفاء الوفاء، ۲۰۰۶م، ج۳، ص۳۸.
جعفریان، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۹ش، ص۳۳۷.
جعفریان، اثرها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۹ش، ص۳۳۸.
نجمی، مسجدالإجابه یا این که مسجد مباهله، ص۱۱۹و۱۲۰.
جعفریان، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۹ش، ص۳۳۷.
مجلسی، بحارالانوار، ۱۳۶۳ش، ج۹۷، ص۲۲۵؛ ابن المشهدی، المزار الکبیر، ۱۴۱۹ق، ص۲۰و۱۰۲.
حسنی، سیری در اماکن مرزو بوم وحی، ۱۳۷۱ش، ص۵۹.
نجمی، مسجدالإجابه یا این که مسجد مباهله، ص۱۲۱و۱۲۲.
نجمی، مسجدالإجابه یا این که مسجد مباهله، ص۱۲۳-۱۲۶.
دعا ها و آداب حرمین شریفین، ۱۳۸۷ش، ص۳۵۳.
قائدان، درسنامه اماکن مذهبی مکه مکرمه و مدینه منوره، ۱۳۹۰ش، ص۱۴۵.
یادداشت
أنّ پیامبر اللّه صلی الله علیه و آله أقبل ذات یوم اینجانب العالیة حتّی مرّ بمسجد بنی معاویة، دخل فرکع فیه رکعتین و صلّینا معه و دعا ربّه طویلاً ثمّ انصرف الینا فقال: «سألتُ رَبِّی أَن لا یهلک أمّتی بِالسنّة فأعطانیها و سألته أن لایهلک أمّتی بالغرق فأعطانیها و سألته أن لا یجعل بأسهم بینهم، فمنعنیها».مسند احمد بن حنبل، ج۱، ص۱۷۵.
ترجمه: روزی پیامبر خداوند صلی الله علیه و آله که از عالیه برمیگشت، عبورش از کنار مسجد بنیمعاویه زمینخورد، وارد این مسجد شد و دو رکعت نماز به مکان آورد. ما هم با وی نماز به مکان آوردیم. نبی خداوند سپس دعایی زمان بر کرد. بعد از آن به سوی ما رجوع و برگشت و فرمود: اینجانب از معبود سه مقاله درخواست کردم و وی دعای من را در دو مقاله از آن ها اجابت نمود؛ البته دربارهی مقاله سوم دعای من را رد نمود. اینجانب از آفریدگار خواستم که امت من را با گرسنگی هلاک نکند، پروردگار اجابت کرد و از وی خواستم امّت من را با غرق شدن هلاک نکند، معبود این دعای منرا هم اجابت نمود و از وی خواستم از در میان امت اینجانب اختلاف و فتنه را بردارد، خداوند این دعای منرا مستجاب نکرد.
منابع
احمد بن حنبل، مسند احمد، بیروت، دار صادر.
جعفریان، نبی، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، طهران، تکثیر مشعر، ۱۳۸۹ش.
حسنی، علیاکبر، سیری در اماکن میهن وحی، طهران، بعثه منزلت معظم رهبری معاونت فراگیری و پژوهش ها، ۱۳۷۱ش.
سمهودی، علی بن احمد، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۲۰۰۶م.
قائدان، اصغر، درسنامه اماکن مذهبی مکه مکرمه و مدینه منوره، طهران، تکثیر مشعر، ۱۳۹۰ش.
مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، طهران، اسلامیه، ۱۳۶۳ش.
راس پژوهش ها حج، دعا ها و آداب حرمین شریفین، ۱۳۸۷ش.
مَسجدُ الاجابَة اسم یک مسجد در شهر مدینه که به «مسجد بنیمعاویه» یا این که «مسجد مباهله» هم شناخته میگردد. گفته شده که نبی(ص) درین مسجد، نماز گزارده و دعایی خوانده که آیتم اجابت واقع گردیده و از اینرو، اجابه اسم گرفته میباشد. مسجد اجابه در حوالی مسجد نبوی و آرامستان بقیع قرار گرفته و از قبلی گزینه احترام عموم و زائران بوده میباشد. برخی از محققان درباره اینکه این مسجد، به عبارتی مسجد مباهله بوده و ماجرای مباهله در آن روی داده، اشکالاتی را وارد دانسته و مسجد النبی کوهسنگی مشهد پذیرفتهاند.
تاریخچه و مقام
درباره عمر مسجد الاجابه نقل شده که به صدر اسلام بازمیخواهد شد و زیرا طایفه بنومعاویة بن صاحب این مسجد را فی مابین منزلهای خویش سازه کردند، به «مسجد بنومعاویه» آوازه یافت.[۱] درباره اسمگذاری این جای به الاجابه نیز بیان شده که روزی نبی اسلام به مسجد این طایفه آمد و دو رکعت نماز گزارد و بعد از آن از معبود سه چیز خواست که دوتای آن گزینه اجابت واقع شوید و یک گزینه آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد رد شد.[یادداشت ۱][۲]
تابلوی مسجد الاجابه
این مسجد از آغاز گزینه احترام عموم و زائران مدینه بوده و اورده شده که عموم هر دعایی در آن بخوانند با گاز اجابت میشود و دارای اسم و رسم میباشد هرگاه عموم مدینه درین مسجد نماز باران میخواندند، مستجاب میشد.[۳]
درباره مداقه دیگر مسجد اینکه ماجرای مباهله در آن روی داده و از اینرو «مسجد مباهله» نیز اسم گرفته میباشد. در منابع اهل سنت از این جای ، نامی از مسجد مباهله برده نشده، البته در برخی منابع شیعه اسم مسجد مباهله آمده و مینویسند اسم دیگر مسجد الاجابه، مسجد مباهله میباشد یعنی مباهله رسول(ص) با مسیحیان نجران درین مسجد روی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد داده میباشد.[۴]
ساختار شکلی
فضای داخلی مسجد
مسجد الاجابه تا سالها فاقد سقف بود و سازه بر گزارشهای تاریخی، این مسجد در قرن ها هفتم تا نهم رو به ویرانی گذاشت و قسمتهای آن فرو ریخته بود تا اینکه تعمیر و ترمیم این مسجد در اواخر قرن نهم و در اوایل قرن دهم شکل گرفت. مسجد اجابه تا قرن چهاردهم یکتوشه دیگر تخریب شد و در آن تاریخ، مجدداً مرمت گردیدهاست.[۵] بهگفته پیامبر جعفریان، مسجد اجابه در زمان عثمانی دارنده دو شبستان، یک صحن و یک مناره شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شوید.[۶]
مسجد الاجابه؛ به عبارتی مسجد مباهله میباشد؟
در بعضی منابع شیعه، از وجود مسجدی با تیتر «مباهله»، ذکر شده گردیده و اسمی از «الاجابه» نیامده میباشد،[۷] ولی در بعضا کتاب ها مدرن، اسم دیگر مسجد اجابه را مسجد مباهله گفتهاند.[۸] بعضی دانشمندان با مراجعه به روایات شیعه، راجعبه مساجد و جای های مقدس و زیارتی در مدینه، بر این نکته تأکید کردهاند که در سخنان امامان شیعه از اینگونه مسجدی در مدینه، به دربین نیامده و این شایسته ترین ادله بر وجودْ نداشتن «مسجد مباهله» میباشد؛ زیرا در شکل وجود اینگونه مسجدی، امامان شیعه آن را به پیروانشان میشناساندند و در کتاب ها حدیث و منابع دینی و در گروههای دعا ها و زیارات، به عبارتیسیرتکامل که انجام روز مباهله تیتر گردیده، مسجد مباهله نیز منعکس میگردید.[۹]
مشابهت اسمی و بیان مسجد مباهله در گفتار یکیاز عالمان شیعه، منشأ مهم خطا درباره مسجد مباهله تیتر گردیده و به چرایی ساختهنشدن مسجد در جای مباهله، جواب داده گردیده است.[۱۰]
دعا در مسجد الاجابه
توصیه گردیدهاست که بعداز ادای دو رکعت نماز تحیت در مسجد، این دعا نیز خوانده خواهد شد:
اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُک صَبْرَ الشَّاکرِینَ لَک وَ عَمَلَ الْخَائِفِینَ مِنْک وَ یقِینَ الْعَابِدِینَ لَک اللَّهُمَّ أَنْتَ الْعَلِی الْعَظِیمُ وَ أَنَا عَبْدُک الْبَائِسُ الْفَقِیرُ أَنْتَ الْغَنِی الْحَمِیدُ وَ أَنَا الْعَبْدُ الذَّلِیلُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ امْنُنْ بِغِنَاک عَلَی فَقْرِی وَ بِحِلْمِک عَلَی جَهْلِی وَ بِقُوَّتِک عَلَی ضَعْفِی یا این که قَوِی یا این که عَزِیزُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الْأَوْصِیاءِ الْمَرْضِیینَ وَ اکفِنِی مَا أَهَمَّنِی مِنْ أَمْرِ الدُّنْیا این که وَ الْآخِرَةِ یا این که أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.[۱۱]
تابلوی نصبگردیده در جلوی مسجد الاجابه مدینه
حالت کنونی
وضعیت مدرن مسجد در خیابان سِتّین (ملکفیصل فعلی) و در مسافت ۵۰۰ متری شمالشرقی بقیع میباشد. در سال ۱۳۷۶ش مساحت آن به ۱۰۰۰ متر ارتقاء یافت و گنبد و مناره هم بر آن ساخته شد. تابلوی مسجد برای مدتی به «فهد بن عبدالعزیز» تغییر تحول پیدا کرد که دوباره در سال ۱۳۸۲ش به «الاجابه» برگشت.[۱۲]
پانویس
سمهودی، وفاء الوفاء، ۲۰۰۶م، ج۳، ص۳۸.
سمهودی، وفاء الوفاء، ۲۰۰۶م، ج۳، ص۳۸.
جعفریان، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۹ش، ص۳۳۷.
جعفریان، اثرها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۹ش، ص۳۳۸.
نجمی، مسجدالإجابه یا این که مسجد مباهله، ص۱۱۹و۱۲۰.
جعفریان، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۹ش، ص۳۳۷.
مجلسی، بحارالانوار، ۱۳۶۳ش، ج۹۷، ص۲۲۵؛ ابن المشهدی، المزار الکبیر، ۱۴۱۹ق، ص۲۰و۱۰۲.
حسنی، سیری در اماکن مرزو بوم وحی، ۱۳۷۱ش، ص۵۹.
نجمی، مسجدالإجابه یا این که مسجد مباهله، ص۱۲۱و۱۲۲.
نجمی، مسجدالإجابه یا این که مسجد مباهله، ص۱۲۳-۱۲۶.
دعا ها و آداب حرمین شریفین، ۱۳۸۷ش، ص۳۵۳.
قائدان، درسنامه اماکن مذهبی مکه مکرمه و مدینه منوره، ۱۳۹۰ش، ص۱۴۵.
یادداشت
أنّ پیامبر اللّه صلی الله علیه و آله أقبل ذات یوم اینجانب العالیة حتّی مرّ بمسجد بنی معاویة، دخل فرکع فیه رکعتین و صلّینا معه و دعا ربّه طویلاً ثمّ انصرف الینا فقال: «سألتُ رَبِّی أَن لا یهلک أمّتی بِالسنّة فأعطانیها و سألته أن لایهلک أمّتی بالغرق فأعطانیها و سألته أن لا یجعل بأسهم بینهم، فمنعنیها».مسند احمد بن حنبل، ج۱، ص۱۷۵.
ترجمه: روزی پیامبر خداوند صلی الله علیه و آله که از عالیه برمیگشت، عبورش از کنار مسجد بنیمعاویه زمینخورد، وارد این مسجد شد و دو رکعت نماز به مکان آورد. ما هم با وی نماز به مکان آوردیم. نبی خداوند سپس دعایی زمان بر کرد. بعد از آن به سوی ما رجوع و برگشت و فرمود: اینجانب از معبود سه مقاله درخواست کردم و وی دعای من را در دو مقاله از آن ها اجابت نمود؛ البته دربارهی مقاله سوم دعای من را رد نمود. اینجانب از آفریدگار خواستم که امت من را با گرسنگی هلاک نکند، پروردگار اجابت کرد و از وی خواستم امّت من را با غرق شدن هلاک نکند، معبود این دعای منرا هم اجابت نمود و از وی خواستم از در میان امت اینجانب اختلاف و فتنه را بردارد، خداوند این دعای منرا مستجاب نکرد.
منابع
احمد بن حنبل، مسند احمد، بیروت، دار صادر.
جعفریان، نبی، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، طهران، تکثیر مشعر، ۱۳۸۹ش.
حسنی، علیاکبر، سیری در اماکن میهن وحی، طهران، بعثه منزلت معظم رهبری معاونت فراگیری و پژوهش ها، ۱۳۷۱ش.
سمهودی، علی بن احمد، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۲۰۰۶م.
قائدان، اصغر، درسنامه اماکن مذهبی مکه مکرمه و مدینه منوره، طهران، تکثیر مشعر، ۱۳۹۰ش.
مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، طهران، اسلامیه، ۱۳۶۳ش.
راس پژوهش ها حج، دعا ها و آداب حرمین شریفین، ۱۳۸۷ش.
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: نقش فرهنگی، گردشگری و انتقال ارزشهای دینی