در مطالعات اخیر اسماعیلیه
مطالعات تازه اسماعیلی علامت میدهد که گزارش ابنرزام و اخومحسن دربارۀ نهضت اسماعیلیه عمدتاً رفلکس طریقههای خصمانه و اسطورهای بر طبق اتهامات فسخ بوده و با این غرض تاسیس شده است کهاین دعوت شیعی معارض با دستگاه خلافت سنّی مذهب عباسیان را بیاعتبار سازد. از طرف دیگر، به سبب ساز دسترسی ابنرزام به بعضا منابع هم بعد از ظهر با مجموعههای قرمطی، که خلافت فاطمیان و نسب علوی آنها را پذیرا نبودند، این ماجرا از برخی جنبههای تاریخی با آنچه بعداً خویش اسماعیلیان در ادامه فاطمیان پذیرفتند هم خوانیهایی مسجد النبی کوهسنگی مشهد داراست.[۱۰]
اختلاف عمده فی مابین این گزارش و اصول اعتقادات خویش اسماعیلیه، که از مطالعات تازه به دست آمده، در امر نام و نشان، اصل و نسب عبدالله بن مبارک قدّاح میباشد. این فرد در قصه ابنرزام و اخومحسن به طور قدّاحی غیرعلوی آمده، اکنون آنکه در قصه قانونی اسماعیلیان دورۀ فاطمی، او به عبارتی عبدالله علوی فرزند محمد بن اسماعیل میباشد که جانشین بابا در کارها امامت و سر گروهی دعوت اسماعیلیه آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بوده میباشد.
همینطور مطالعات نو اسماعیلی تا حدی پرنور کرده که چرا ابنرزام فردی غیرعلوی، یعنی عبدالله بن خوش یمن قدّاح، را در داستان خود جانشین عبدالله بن محمد بن اسماعیل نموده است. عبدالله المهدی بعداز آنکه خلافت فاطمیان را در افریقیه تأسیس کرد، در طومارای به جامعۀ اسماعیلیان بومی در یمن، مطالبی را دربارۀ سیاستهای تقیه آمیز اسلافش، که دعوت اسماعیلی را مخفیانه و با اسمهای مستعار رهبری میکردند، افشا تشکیل داد. وی توضیح بخشید که در بین این اسامی مستعار و رمزی، خجسته اساسا کنیه یا این که نام مستعار خویش محمد بن اسماعیل بوده میباشد[۱۱]، و از همینرو، پیروانش را میمونیه نیز میخواندهاند، که در واقع از اولین اسامی نهضت اسماعیلیه رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد بوده میباشد.[۱۲]
مطالب این طومار را بعداً چهارمی خلیفۀ فاطمی، المعز لدین الله، به سیرتکاملای دیگر تکرار نموده است و علاوه بر تأیید نسب علوی اجدادش، که از اخلاف امام راست گو (ع) بودهاند، توضیح داده میباشد که چرا عبدالله بن محمدبن اسماعیل را فرزند خوشیمن قدّاح شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میدانستهاند.[۱۳]
ایوانف سخنان ابن رزام را «افسانة ابنالقدّاح» خوانده میباشد. استرن، فارغ از بیان منابع و هیچگونه شاهدی، بر آن بوده کهاین خلط در میان نامونشان دو عبدالله احتمالاً بهاین سبب ساز بوده میباشد که برخی از اخلاف قدّاح عبدالله بن خوشیمن حقیقتاً در دعوت آغازین اسماعیلیه نقش داشتهاند.[مستلزم منبع]
منازعات کلامی
پژوهشی روایات عبدالله بن خجسته آرم می دهد که وی در داستانِ خویش محورهای تمامّی خاصّی مدّحیث داشته که یکیاز اصلیّترین آن ها نبرد با «قدریّه» میباشد.[۱۴][منبع بهتری نیاز میباشد]
پانویس
کشی، ص ۲۴۵ـ ۲۴۶، ۳۸۹؛ نجاشی، ص۲۱۳ـ ۲۱۴؛ طوسی، ۱۸۵۳ـ ۱۸۵۵، ص ۱۹۷ـ ۱۹۸؛ طوسی، ۱۴۱۵، ص ۱۲۰، ۲۳۱، ۱۴۵، ۳۰۹؛ ابنشهرآشوب، ۱۳۵۳، ص ۶۵؛ ابن شهر آشوب، ۱۴۲۷، ج۳، ص ۲۱۶، ج ۴، ص۲۲۸
نک: ایوانف ، ۱۹۴۶، ص ۱۱ـ ۶۰
خوئی، معجم رجال الحدیث، ۱۳۶۹ش، ج۱۰، ص۳۵۴،۳۵۷.
نک: مقدسی، ج ۱، ص ۱۳۷
مقریزی، ج ۱، ص۲۲ـ ۲۳
ابن ندیم، ص ۲۳۸
در مطالعات اخیر اسماعیلیه
مطالعات تازه اسماعیلی علامت میدهد که گزارش ابنرزام و اخومحسن دربارۀ نهضت اسماعیلیه عمدتاً رفلکس طریقههای خصمانه و اسطورهای بر طبق اتهامات فسخ بوده و با این غرض تاسیس شده است کهاین دعوت شیعی معارض با دستگاه خلافت سنّی مذهب عباسیان را بیاعتبار سازد. از طرف دیگر، به سبب ساز دسترسی ابنرزام به بعضا منابع هم بعد از ظهر با مجموعههای قرمطی، که خلافت فاطمیان و نسب علوی آنها را پذیرا نبودند، این ماجرا از برخی جنبههای تاریخی با آنچه بعداً خویش اسماعیلیان در ادامه فاطمیان پذیرفتند هم خوانیهایی مسجد النبی کوهسنگی مشهد داراست.[۱۰]
اختلاف عمده فی مابین این گزارش و اصول اعتقادات خویش اسماعیلیه، که از مطالعات تازه به دست آمده، در امر نام و نشان، اصل و نسب عبدالله بن مبارک قدّاح میباشد. این فرد در قصه ابنرزام و اخومحسن به طور قدّاحی غیرعلوی آمده، اکنون آنکه در قصه قانونی اسماعیلیان دورۀ فاطمی، او به عبارتی عبدالله علوی فرزند محمد بن اسماعیل میباشد که جانشین بابا در کارها امامت و سر گروهی دعوت اسماعیلیه آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بوده میباشد.
همینطور مطالعات نو اسماعیلی تا حدی پرنور کرده که چرا ابنرزام فردی غیرعلوی، یعنی عبدالله بن خوش یمن قدّاح، را در داستان خود جانشین عبدالله بن محمد بن اسماعیل نموده است. عبدالله المهدی بعداز آنکه خلافت فاطمیان را در افریقیه تأسیس کرد، در طومارای به جامعۀ اسماعیلیان بومی در یمن، مطالبی را دربارۀ سیاستهای تقیه آمیز اسلافش، که دعوت اسماعیلی را مخفیانه و با اسمهای مستعار رهبری میکردند، افشا تشکیل داد. وی توضیح بخشید که در بین این اسامی مستعار و رمزی، خجسته اساسا کنیه یا این که نام مستعار خویش محمد بن اسماعیل بوده میباشد[۱۱]، و از همینرو، پیروانش را میمونیه نیز میخواندهاند، که در واقع از اولین اسامی نهضت اسماعیلیه رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد بوده میباشد.[۱۲]
مطالب این طومار را بعداً چهارمی خلیفۀ فاطمی، المعز لدین الله، به سیرتکاملای دیگر تکرار نموده است و علاوه بر تأیید نسب علوی اجدادش، که از اخلاف امام راست گو (ع) بودهاند، توضیح داده میباشد که چرا عبدالله بن محمدبن اسماعیل را فرزند خوشیمن قدّاح شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میدانستهاند.[۱۳]
ایوانف سخنان ابن رزام را «افسانة ابنالقدّاح» خوانده میباشد. استرن، فارغ از بیان منابع و هیچگونه شاهدی، بر آن بوده کهاین خلط در میان نامونشان دو عبدالله احتمالاً بهاین سبب ساز بوده میباشد که برخی از اخلاف قدّاح عبدالله بن خوشیمن حقیقتاً در دعوت آغازین اسماعیلیه نقش داشتهاند.[مستلزم منبع]
منازعات کلامی
پژوهشی روایات عبدالله بن خجسته آرم می دهد که وی در داستانِ خویش محورهای تمامّی خاصّی مدّحیث داشته که یکیاز اصلیّترین آن ها نبرد با «قدریّه» میباشد.[۱۴][منبع بهتری نیاز میباشد]
پانویس
کشی، ص ۲۴۵ـ ۲۴۶، ۳۸۹؛ نجاشی، ص۲۱۳ـ ۲۱۴؛ طوسی، ۱۸۵۳ـ ۱۸۵۵، ص ۱۹۷ـ ۱۹۸؛ طوسی، ۱۴۱۵، ص ۱۲۰، ۲۳۱، ۱۴۵، ۳۰۹؛ ابنشهرآشوب، ۱۳۵۳، ص ۶۵؛ ابن شهر آشوب، ۱۴۲۷، ج۳، ص ۲۱۶، ج ۴، ص۲۲۸
نک: ایوانف ، ۱۹۴۶، ص ۱۱ـ ۶۰
خوئی، معجم رجال الحدیث، ۱۳۶۹ش، ج۱۰، ص۳۵۴،۳۵۷.
نک: مقدسی، ج ۱، ص ۱۳۷
مقریزی، ج ۱، ص۲۲ـ ۲۳
ابن ندیم، ص ۲۳۸
مراسم محرم و صفر در مسجد النبی کوهسنگی مشهد