منابع خطبه
خطبه غدیر از سه روش از نبی(ص) نقل گردیده است: امام باقر(ع)،[۱۴] حذیفة بن یمان[مستلزم منبع] و زید بن ارقم.[۱۵] متن خطبه غدیر در کتابهایی همانند روضة الواعظین،[۱۶] الاحتجاج،[۱۷] الیقین،[۱۸] نزهة الکرام،[۱۹] العُدَدُ القَویة، التحصین، الصراط المستقیم و نهج الایمان نقل مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.
خطبه غدیر با اختلاف در بعضا جزئیات و عبارتها در منابع گوناگون شیعی و اهل سنت نقل گردیده است. در بخش اعظمی از منابع، متن بی نقص خطبه نیامده میباشد و نویسندگان به نقل فرازی اکتفا کردهاند که در آن امام علی تحت عنوان مولای مسلمان ها معرفی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیدهاست.
مثلا منابع شیعی عبارتند از: ثابت الهداة،[۲۰] احقاق الحق،[۲۱]الاختصاص،[۲۲]البرهان،[۲۳] المناقب،[۲۴]بحار الانوار،[۲۵] معانی الاخبار،[۲۶]العمدة،[۲۷] الامالی،[۲۸] علل الشرائع،[۲۹] عیون خبرها الرضا،[۳۰] کشف الغمة،[۳۱]مستدرک الوسائل،[۳۲]امالی،[۳۳] تبیان[۳۴] تعبیر و تفسیر عیاشی[۳۵] تعبیر قمی[۳۶]الجواهر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد السنیة.[۳۷]
در کتابهای اهلسنت همانند الاستیعاب[۳۸] انساب الاشراف،[۳۹] تاریخ الکبیر بخاری،[۴۰] نظم درر السمطین،[۴۱] ینابیع المودة،[۴۲] تذکرة الخواص،[۴۳] مسند ابن حنبل،[۴۴]المناقب (ابن مغازلی)،[۴۵]المناقب (خوارزمی)،[۴۶]المستدرک علی الصحیحین،[۴۷] الطبقات الکبری،[۴۸]سنن ابن ماجة،[۴۹] فرائد السمطین،[۵۰] الفصول المهمة،[۵۱] سنن النسائی،[۵۲] تفصیل نهج البلاغة،[۵۳] شواهد التنزیل،[۵۴] درست مسلم،[۵۵] تعبیروتفسیر فخر رازی[۵۶] خصائص النسائی[۵۷] روح المعانی،[۵۸] و سنن الترمذی[۵۹] نیز به آن اشاره شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شدهاست.
حدیث غدیر
خوشنویسی اینجانب کنت مولاه فعلی مولاه به خط ثلث ساختوساز سال ۱۴۰۴ش.
عبارت «مَنْ کُنْتُ مَولاهُ فَهذا عَلِی مَولاهُ (هرکه اینجانب مولای وی هستم، این علی مولای اوست.)» که بخشی از خطبه غدیر میباشد، با تیتر حدیث غدیر به شهرت رسیده است.[۶۰] به گفته علامه طباطبایی این حدیث، پشت سرهم بوده و از تعداد متعددی از صحابه نقل گردیدهاست و اکثری از علمای شیعه و سنی به تواتر آن اعتراف کردهاند.[۶۱] بعضا عالمان اهلسنت همانند سَمْهُودی، از عالمان شافعی مذهب در قرن نهم و دهم قمری، این حدیث را درست و سوای گونه های شمردهاند.[۶۲] ابن حجر عَسْقلانی، از علمای پر رنگ اهلسنت درگذشت ۸۵۲ق، گفته این حدیث از روشهای فراوانی گفته شده که بیشتر آنان درست یا این که حسن میباشند.[۶۳]
راویان حدیث غدیر
علامه امینی در کتاب الغدیر، ۱۱۰ نفر از صحابه[۶۴] و ۸۴ نفر از تابعین[۶۵] و ۳۶۰ نفر از علمای اهلسنت[۶۶] از اولِ قرن دوم تا قرن چهاردهم را اسم می برد کهاین حدیث را نقل کردهاند.[۶۷] بعضا از مهم ترین صحابی راوی این حدیث عبارتند از: امام علی(ع)، امام حسن و امام حسین(ع)، امام باقر(ع)، ابوبکر، قدمت، عثمان، عایشه، ام سلمه، زید بن ارقم، جابر بن عبدالله انصاری، عباس بن عبدالمطلب، عبدالله بن عباس، سلمان فارسی، عمار یاسر، ابوذر غفاری، اصبغ بن نباته و ابوهریره.[۶۸] ابنمغازلی از ابوالقاسم ادب بن محمد نقل کرده کهاین حدیث را صد نفر که عشره مبشره هم جزو آنها بوده، نقل کردهاند.[۶۹]
تابلوی «فوق ایدیهم» با مورد بیعت با امام علی در غدیرخم. تاثیر حسن روحالامین.
دلالت حدیث
متکلمان شیعه برای ثابت حقانیت و حق تقدم حضرت علی(ع) برای خلافت و امامت، بدین حدیث استناد کردهاند.[مستلزم منبع]
شیعهها معتقدند که لفظ مولی درین ماجرا با دقت به قرائن و شواهد درون و سوا متن حدیث، به معنای اولین در تصرف میباشد و به عبارتیطور که نبی (ص) نسبت به کارها مسلمانها از خودشان سزاوارتر بود، امام علی(ع) نیز دارنده اینگونه اولویتی میباشد. با ثابت اینگونه اولویتی، امامت نیز اثبات میگردد؛ چون اَعراب، کلمه اولین را فقط در موردی به عمل می برند که فرد مولی، سرپرستی کسانی را بر ذمه دارااست و اوامر وی برای آن اشخاص دارای اعتبار و مقبول میباشد[۷۰] و هنگامی حق تقدم در تصرف اثبات شد، حق تقدم وی در مجموع نصیبهای معاش مسلمانها اثبات می گردد، به عبارتیسیرتکامل که رسول (ص) اینگونه اولویتی داشت:اَلنَّبِیُّ أَوْلی بِالْمُؤْمِنینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ (ترجمه:فرستاده به مؤمنان از خودشان سزاوارتر میباشد.)[سوره احزاب–۶]
احتجاجهای حضرت علی(ع) و اهل بیت با این حدیث از اولی مثالهای استعمال از این حدیث بوده میباشد.
با این حالا، علمای اهل سنت همانند فخر رازی، تفتازانی و جرجانی معتقدند که واژه و کلمه «البته» دراین حدیث به معنای صاحب و مالک سپردن و اولین در تصرف وجود ندارد؛ بلکه به معنای دوست و ناصر میباشد.[۷۱][۷۲] [۷۳]
علمای شیعی در جواب بهاین ادعاها گفتهاند:
اولا: خویش علمای اهل سنت تصریح کردهاند که مولی به معنی اولین در تصرف و صاحب و مالک سپردن نیز به عمل رفته میباشد.[۷۴]
ثانیا: به کار گیرینشدن یک واژه و کلمه به مکان دیگری، نشان هممعنی نبودن آنان وجود ندارد؛ به عنوان مثالً با اینکه به نظریه خویش اهل سنت، واژه و کلمه ناصر یکی معانی واژه و کلمه مولی میباشد، نمیقدرت مولی را به مکان آن به فعالیت پیروزی.
ثالثا: استعمالٔ دو واژه و کلمه مترادف و هم معنی به مکان یکدیگر، در جایی صحت دارد که مانعی وجود نداشته باشد. در اینجا به خیال و خاطر وجود بازدارنده، نمیقدرت این دو را به مکان یکدیگر به شغل پیروزی؛ چون «اولین» تنها با کلام اضافه «اینجانب» به عمل میرود، البته واژه و کلمه «مولی» اینگونه وجود ندارد. بهاین انگیزه، نمیاقتدار در یک گزاره این دو واژه و کلمه را به مکان یکدیگر به شغل پیروزی.[۷۵]
منابع خطبه
خطبه غدیر از سه روش از نبی(ص) نقل گردیده است: امام باقر(ع)،[۱۴] حذیفة بن یمان[مستلزم منبع] و زید بن ارقم.[۱۵] متن خطبه غدیر در کتابهایی همانند روضة الواعظین،[۱۶] الاحتجاج،[۱۷] الیقین،[۱۸] نزهة الکرام،[۱۹] العُدَدُ القَویة، التحصین، الصراط المستقیم و نهج الایمان نقل مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.
خطبه غدیر با اختلاف در بعضا جزئیات و عبارتها در منابع گوناگون شیعی و اهل سنت نقل گردیده است. در بخش اعظمی از منابع، متن بی نقص خطبه نیامده میباشد و نویسندگان به نقل فرازی اکتفا کردهاند که در آن امام علی تحت عنوان مولای مسلمان ها معرفی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیدهاست.
مثلا منابع شیعی عبارتند از: ثابت الهداة،[۲۰] احقاق الحق،[۲۱]الاختصاص،[۲۲]البرهان،[۲۳] المناقب،[۲۴]بحار الانوار،[۲۵] معانی الاخبار،[۲۶]العمدة،[۲۷] الامالی،[۲۸] علل الشرائع،[۲۹] عیون خبرها الرضا،[۳۰] کشف الغمة،[۳۱]مستدرک الوسائل،[۳۲]امالی،[۳۳] تبیان[۳۴] تعبیر و تفسیر عیاشی[۳۵] تعبیر قمی[۳۶]الجواهر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد السنیة.[۳۷]
در کتابهای اهلسنت همانند الاستیعاب[۳۸] انساب الاشراف،[۳۹] تاریخ الکبیر بخاری،[۴۰] نظم درر السمطین،[۴۱] ینابیع المودة،[۴۲] تذکرة الخواص،[۴۳] مسند ابن حنبل،[۴۴]المناقب (ابن مغازلی)،[۴۵]المناقب (خوارزمی)،[۴۶]المستدرک علی الصحیحین،[۴۷] الطبقات الکبری،[۴۸]سنن ابن ماجة،[۴۹] فرائد السمطین،[۵۰] الفصول المهمة،[۵۱] سنن النسائی،[۵۲] تفصیل نهج البلاغة،[۵۳] شواهد التنزیل،[۵۴] درست مسلم،[۵۵] تعبیروتفسیر فخر رازی[۵۶] خصائص النسائی[۵۷] روح المعانی،[۵۸] و سنن الترمذی[۵۹] نیز به آن اشاره شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شدهاست.
حدیث غدیر
خوشنویسی اینجانب کنت مولاه فعلی مولاه به خط ثلث ساختوساز سال ۱۴۰۴ش.
عبارت «مَنْ کُنْتُ مَولاهُ فَهذا عَلِی مَولاهُ (هرکه اینجانب مولای وی هستم، این علی مولای اوست.)» که بخشی از خطبه غدیر میباشد، با تیتر حدیث غدیر به شهرت رسیده است.[۶۰] به گفته علامه طباطبایی این حدیث، پشت سرهم بوده و از تعداد متعددی از صحابه نقل گردیدهاست و اکثری از علمای شیعه و سنی به تواتر آن اعتراف کردهاند.[۶۱] بعضا عالمان اهلسنت همانند سَمْهُودی، از عالمان شافعی مذهب در قرن نهم و دهم قمری، این حدیث را درست و سوای گونه های شمردهاند.[۶۲] ابن حجر عَسْقلانی، از علمای پر رنگ اهلسنت درگذشت ۸۵۲ق، گفته این حدیث از روشهای فراوانی گفته شده که بیشتر آنان درست یا این که حسن میباشند.[۶۳]
راویان حدیث غدیر
علامه امینی در کتاب الغدیر، ۱۱۰ نفر از صحابه[۶۴] و ۸۴ نفر از تابعین[۶۵] و ۳۶۰ نفر از علمای اهلسنت[۶۶] از اولِ قرن دوم تا قرن چهاردهم را اسم می برد کهاین حدیث را نقل کردهاند.[۶۷] بعضا از مهم ترین صحابی راوی این حدیث عبارتند از: امام علی(ع)، امام حسن و امام حسین(ع)، امام باقر(ع)، ابوبکر، قدمت، عثمان، عایشه، ام سلمه، زید بن ارقم، جابر بن عبدالله انصاری، عباس بن عبدالمطلب، عبدالله بن عباس، سلمان فارسی، عمار یاسر، ابوذر غفاری، اصبغ بن نباته و ابوهریره.[۶۸] ابنمغازلی از ابوالقاسم ادب بن محمد نقل کرده کهاین حدیث را صد نفر که عشره مبشره هم جزو آنها بوده، نقل کردهاند.[۶۹]
تابلوی «فوق ایدیهم» با مورد بیعت با امام علی در غدیرخم. تاثیر حسن روحالامین.
دلالت حدیث
متکلمان شیعه برای ثابت حقانیت و حق تقدم حضرت علی(ع) برای خلافت و امامت، بدین حدیث استناد کردهاند.[مستلزم منبع]
شیعهها معتقدند که لفظ مولی درین ماجرا با دقت به قرائن و شواهد درون و سوا متن حدیث، به معنای اولین در تصرف میباشد و به عبارتیطور که نبی (ص) نسبت به کارها مسلمانها از خودشان سزاوارتر بود، امام علی(ع) نیز دارنده اینگونه اولویتی میباشد. با ثابت اینگونه اولویتی، امامت نیز اثبات میگردد؛ چون اَعراب، کلمه اولین را فقط در موردی به عمل می برند که فرد مولی، سرپرستی کسانی را بر ذمه دارااست و اوامر وی برای آن اشخاص دارای اعتبار و مقبول میباشد[۷۰] و هنگامی حق تقدم در تصرف اثبات شد، حق تقدم وی در مجموع نصیبهای معاش مسلمانها اثبات می گردد، به عبارتیسیرتکامل که رسول (ص) اینگونه اولویتی داشت:اَلنَّبِیُّ أَوْلی بِالْمُؤْمِنینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ (ترجمه:فرستاده به مؤمنان از خودشان سزاوارتر میباشد.)[سوره احزاب–۶]
احتجاجهای حضرت علی(ع) و اهل بیت با این حدیث از اولی مثالهای استعمال از این حدیث بوده میباشد.
با این حالا، علمای اهل سنت همانند فخر رازی، تفتازانی و جرجانی معتقدند که واژه و کلمه «البته» دراین حدیث به معنای صاحب و مالک سپردن و اولین در تصرف وجود ندارد؛ بلکه به معنای دوست و ناصر میباشد.[۷۱][۷۲] [۷۳]
علمای شیعی در جواب بهاین ادعاها گفتهاند:
اولا: خویش علمای اهل سنت تصریح کردهاند که مولی به معنی اولین در تصرف و صاحب و مالک سپردن نیز به عمل رفته میباشد.[۷۴]
ثانیا: به کار گیرینشدن یک واژه و کلمه به مکان دیگری، نشان هممعنی نبودن آنان وجود ندارد؛ به عنوان مثالً با اینکه به نظریه خویش اهل سنت، واژه و کلمه ناصر یکی معانی واژه و کلمه مولی میباشد، نمیقدرت مولی را به مکان آن به فعالیت پیروزی.
ثالثا: استعمالٔ دو واژه و کلمه مترادف و هم معنی به مکان یکدیگر، در جایی صحت دارد که مانعی وجود نداشته باشد. در اینجا به خیال و خاطر وجود بازدارنده، نمیقدرت این دو را به مکان یکدیگر به شغل پیروزی؛ چون «اولین» تنها با کلام اضافه «اینجانب» به عمل میرود، البته واژه و کلمه «مولی» اینگونه وجود ندارد. بهاین انگیزه، نمیاقتدار در یک گزاره این دو واژه و کلمه را به مکان یکدیگر به شغل پیروزی.[۷۵]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز فرهنگی و اجتماعی محله