سید شهابالدین مرعشی نجفی (۱۲۷۶-۱۳۶۹ش/۱۳۱۵ - ۱۴۱۱ق) از مراجع تاسی شیعه بعد از آیتالله بروجردی میباشد. مرعشی، از شاگردان عبدالکریم حائری یزدی و آقا ضیاء عراقی بود و نیز از درس سید علی حاکم طباطبایی، سید احمد کربلایی و میرزا جواد ملکی تبریزی استفاده کرد. تمایل سیاسی وی موافق با آیتالله خمینی بود و این روحیه در بارزترین شاگردانش نیز چشم مسجد النبی کوهسنگی مشهد میگردد.
مرعشی نجفی، کتابخانهای را در قم احداث کرد که امروزه از نظر تعداد و چگونگی ورژنهای خطی قدیمی اسلامی، اول کتابخانه کشور ایران و سومی کتابخانه عالم اسلام به شمار میرود. وی مکتبهای مرعشیه، شهابیه، مهدیه و مؤمنیه را در قم تأسیس آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرد.
مفاد معروف تألیفات مرعشی، تعلیقات احقاق الحق، مشجرات آل الرسول، طبقات النسابین و لبه بر عمدة الطالب میباشد. وی برای تایپ کردن برخی کتابهای خویش به کشورهای مختلفی هجرت کرد و با محققان ادیان متفاوت به رای زنی گرد هم آیی. مرعشی سازه به وصیتش، در کتابخانهاش دفن شد. عمید زنجانی داماد آیت الله مرعشی نجفی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.
معاش
مرعشی از سادات مرعشی میباشد که بعد از سی و سه واسطه به امام سجاد(ع) می رسد. بابا او، سید محمود مرعشی (متولد ۱۲۷۰ق)، و مادرش، نوه سید مهدی حسینی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.[۱]
سید شهابالدین، در ۲۰ صفر سال ۱۳۱۵ق. (۱۲۷۶ خورشیدی) در نجف دیده به جهان گشود. [۲] او در ۸ جمادیالاول ۱۳۴۵ق با یکیاز دختر عموهای خویش به اسم گوهرتاج تزویج کرد و از وی صاحب و مالک دختری شد ولی این معاش مشترک دوام نیافته به طلاق انجامید. همسر دوماش دختر سید عباس عالم مبرقعی رضوی قمی (متوفی ۱۳۳۵ ه.ق) بود.[۳]
آیت الله مرعشی نجفی؛ در اکنون شرکت کردن در اعمال شغل های منزل
همسرداری
همسر آیت الله مرعشی نجفی: مقطع شصت سال با آیتالله مرعشی معاش کردم و دراین مقطع هیچگاه نسبت به اینجانب با تحکّم لب فرو بست و رفتاری تند و خشونتآمیز با اینجانب نداشت و با عصبانیت کلام و اخلاق نکرد. تا آنمجال که خویش توانمند به تکان و اعمال کاری بود اذن نمیاعطا کرد دیگر اعضای خانواده برایش کاری اعمال دهند حتی زمانی که تشنه می شد خویش بلند میشد و به آشپزخانه میرفت و آب میآشامید و این تقاضا را با اینجانب فی مابین نمیگذاشت. غیر از این که همسری کریم ومهربان و دوست داشتنی بود، همانند مونسی صمیمی با اینجانب همیاری دلسوزانه داشت و در شغل های خانه کمکام میکرد. بخش اعظمی از وقت ها در کارها آشپزخانه از قبیل طبخ طعام، تمیز کردن سبزی، پاک کردن ظروف و وسایل و نیز شستن میوهها به اینجانب امداد میکرد.
گلی زواره، جامع ادب و فضیلت، ص۲۶.
مرعشی نجفی چهار پسر و چهار دختر دارااست؛ سید محمود (متولد ۱۳۲۰ ش)، سید محمدکاظم (متولد ۱۳۲۲ ش)، سید محمد جواد (متولد۱۳۲۶ ش) و سید امیرحسین، پسرانش و عباسعلی عمید زنجانی، علی فاضل لنکرانی (اخوی والا فاضل لنکرانی)، سید عباس موسوی حرمی و سید خلیل میری تهرانی دامادهایش میباشند.[۴] بیان شده مرعشی گاهی شبها با نقل داستانی، بیان خاطرات خودش و یا این که گستردن کنارههایی از معاش بزرگان و در غایت هم اعلام کردن یک ماجرا، فرزندان را مهیا خواب میکرد.[۵]
تحصیلات
آیت الله مرعشی در جوانی
سیدشهابالدین به دست پدرش در مقبره امام علی(ع) جامه روحانیت پوشید.[۶] او پیش جده پدریاش شمس اشرف بیگم، قرآن مجید و ادبیات عرب را تا کتاب مغنی اللبیب یادگرفت.[۷] همینطور نزد پدرش مقدمات بعضا علم ها را فراگرفت. بعداز آن، پدرش اورا برای یادگرفتن علم ها ریاضی، هندسه، جغرافیا و... به مدرسه ها نو ارسال کرد. شهابالدین بعد از ۵ سال با مرتبه نخستین غالب به دریافت مدرکطومار خوب آن فرصت شد. وی بعداز اتمام عصر، برخی علم ها نو را پیش اساتید سری خاطر گرفت، به طب علاقمند شد و بعضی کتابهای طبی را پیش پدرش و بعضی را پیش میرزا محمد علی پر اسم و رسم به مؤید الاطبا یادگرفت. او در شانزده سالگی به تعبیروتفسیر علاقمند شد و کوششاش را صرف یادگیری علم ها فقهی کرد.[۸] وی بعداز علم آموزی علم ها متفاوت در نجف به کشور ایران آمد و در ری، مشهد، اصفهان و قم هم از اساتید دیگری سود گرفت.
سفرها و مناظرات
شهاب الدین در سال ۱۳۳۶ق در ۲۱ سالگی به سامرا هجرت کرد و حدود سه سال آنجا بود و با عبدالسلام کردستانی و روحانی نورالدین شافعی ملاقات و گفت و گو داشت. در ۱۳۴۰ق به کاظمین و بغداد رفت و با سیدابراهیم رفاعی بغدادی ملاقات داشت و همینطور به کربلا رفت و از عبدالهادی مازندرانی اذن شفاهی گرفت و با موسی اسکویی، محمد ثقةالاسلام تبریزی و برادرش، علی که از رؤسای شیخیه بودند ملاقات و مناظره کرد.[۹]
وی به شهرهای دیگر عراق زیرا حله، موصل، العمارة، کوت، بصره، کوفه، مسیب، دجیل، زبیر و... هجرت کرد و در سفری که به هندوستان داشت در بمبئی با مشاهیر مذهبها بودایی ملاقات کرد.[۱۰]
وی مکاتبات زیادی با علامه روضه خوان طنطاوی جوهری مصری، مدیریت جمعیت اخوت اسلامی مصر داشته میباشد و کتاب ریاض السالکین فی گستردن صحیفة سید الساجدین را به وی کادو نموده است.[۱۱]
مهاجرت به کشورایران
مرعشی در ۲۱ محرم سال ۱۳۴۲ق از نجف به کشورایران مسافرت کرد و در ۶ صفر این سال وارد کرمانشاه شد از آنجا به همدان، زنجان و تبریز رفت و با اقوام دیدار کرد. وی در کرمانشاه از روحانی هادی فرزند عبدالکریم کرمانشاهی اذن شفاهی داستان گرفت. در همدان با سید عبدالحسین فرزند سید فاضل لاری دیدار کرد و از وی اذن قصه گرفت و ورژن خطی نادری را از او خریداری کرد. بعد به قصد زیارت امام رضا(ع) راهی مشهد شد. وی در ۲۱ جمادیالثانی سال ۱۳۴۳ق. به طهران رفت و یک سری ماهی از اساتید ری بهره مند شد. او در ۷ شعبان ۱۳۴۳ق. وارد قم شد و به درخواست عبدالکریم حائری یزدی دراین شهر مستقر و درگیر به درس دادن شد. وی در ۱۳۴۵ق. در قم با امر عبدالکریم حائری به استقبال شعر سرا و فیلسوف هندی، رابیندارات تاگور رفت و مباحثاتی با وی اعمال بخشید. مرعشی با رحلت نشانهها سهگانه، صدر، حجت و خوانساری تحت عنوان یکیاز مراجع تبعیت شناخته شد و اولیه رساله عملیهاش در سالهای ۱۳۶۶ تا ۱۳۷۳ ه.ق تکثیر یافت. بعد از رحلت سید حسین طباطبایی بروجردی، سید شهابالدین مرعشی نجفی تحت عنوان یک کدام از مراجع مطرح شد.[۱۲]
سید شهابالدین مرعشی نجفی (۱۲۷۶-۱۳۶۹ش/۱۳۱۵ - ۱۴۱۱ق) از مراجع تاسی شیعه بعد از آیتالله بروجردی میباشد. مرعشی، از شاگردان عبدالکریم حائری یزدی و آقا ضیاء عراقی بود و نیز از درس سید علی حاکم طباطبایی، سید احمد کربلایی و میرزا جواد ملکی تبریزی استفاده کرد. تمایل سیاسی وی موافق با آیتالله خمینی بود و این روحیه در بارزترین شاگردانش نیز چشم مسجد النبی کوهسنگی مشهد میگردد.
مرعشی نجفی، کتابخانهای را در قم احداث کرد که امروزه از نظر تعداد و چگونگی ورژنهای خطی قدیمی اسلامی، اول کتابخانه کشور ایران و سومی کتابخانه عالم اسلام به شمار میرود. وی مکتبهای مرعشیه، شهابیه، مهدیه و مؤمنیه را در قم تأسیس آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرد.
مفاد معروف تألیفات مرعشی، تعلیقات احقاق الحق، مشجرات آل الرسول، طبقات النسابین و لبه بر عمدة الطالب میباشد. وی برای تایپ کردن برخی کتابهای خویش به کشورهای مختلفی هجرت کرد و با محققان ادیان متفاوت به رای زنی گرد هم آیی. مرعشی سازه به وصیتش، در کتابخانهاش دفن شد. عمید زنجانی داماد آیت الله مرعشی نجفی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.
معاش
مرعشی از سادات مرعشی میباشد که بعد از سی و سه واسطه به امام سجاد(ع) می رسد. بابا او، سید محمود مرعشی (متولد ۱۲۷۰ق)، و مادرش، نوه سید مهدی حسینی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.[۱]
سید شهابالدین، در ۲۰ صفر سال ۱۳۱۵ق. (۱۲۷۶ خورشیدی) در نجف دیده به جهان گشود. [۲] او در ۸ جمادیالاول ۱۳۴۵ق با یکیاز دختر عموهای خویش به اسم گوهرتاج تزویج کرد و از وی صاحب و مالک دختری شد ولی این معاش مشترک دوام نیافته به طلاق انجامید. همسر دوماش دختر سید عباس عالم مبرقعی رضوی قمی (متوفی ۱۳۳۵ ه.ق) بود.[۳]
آیت الله مرعشی نجفی؛ در اکنون شرکت کردن در اعمال شغل های منزل
همسرداری
همسر آیت الله مرعشی نجفی: مقطع شصت سال با آیتالله مرعشی معاش کردم و دراین مقطع هیچگاه نسبت به اینجانب با تحکّم لب فرو بست و رفتاری تند و خشونتآمیز با اینجانب نداشت و با عصبانیت کلام و اخلاق نکرد. تا آنمجال که خویش توانمند به تکان و اعمال کاری بود اذن نمیاعطا کرد دیگر اعضای خانواده برایش کاری اعمال دهند حتی زمانی که تشنه می شد خویش بلند میشد و به آشپزخانه میرفت و آب میآشامید و این تقاضا را با اینجانب فی مابین نمیگذاشت. غیر از این که همسری کریم ومهربان و دوست داشتنی بود، همانند مونسی صمیمی با اینجانب همیاری دلسوزانه داشت و در شغل های خانه کمکام میکرد. بخش اعظمی از وقت ها در کارها آشپزخانه از قبیل طبخ طعام، تمیز کردن سبزی، پاک کردن ظروف و وسایل و نیز شستن میوهها به اینجانب امداد میکرد.
گلی زواره، جامع ادب و فضیلت، ص۲۶.
مرعشی نجفی چهار پسر و چهار دختر دارااست؛ سید محمود (متولد ۱۳۲۰ ش)، سید محمدکاظم (متولد ۱۳۲۲ ش)، سید محمد جواد (متولد۱۳۲۶ ش) و سید امیرحسین، پسرانش و عباسعلی عمید زنجانی، علی فاضل لنکرانی (اخوی والا فاضل لنکرانی)، سید عباس موسوی حرمی و سید خلیل میری تهرانی دامادهایش میباشند.[۴] بیان شده مرعشی گاهی شبها با نقل داستانی، بیان خاطرات خودش و یا این که گستردن کنارههایی از معاش بزرگان و در غایت هم اعلام کردن یک ماجرا، فرزندان را مهیا خواب میکرد.[۵]
تحصیلات
آیت الله مرعشی در جوانی
سیدشهابالدین به دست پدرش در مقبره امام علی(ع) جامه روحانیت پوشید.[۶] او پیش جده پدریاش شمس اشرف بیگم، قرآن مجید و ادبیات عرب را تا کتاب مغنی اللبیب یادگرفت.[۷] همینطور نزد پدرش مقدمات بعضا علم ها را فراگرفت. بعداز آن، پدرش اورا برای یادگرفتن علم ها ریاضی، هندسه، جغرافیا و... به مدرسه ها نو ارسال کرد. شهابالدین بعد از ۵ سال با مرتبه نخستین غالب به دریافت مدرکطومار خوب آن فرصت شد. وی بعداز اتمام عصر، برخی علم ها نو را پیش اساتید سری خاطر گرفت، به طب علاقمند شد و بعضی کتابهای طبی را پیش پدرش و بعضی را پیش میرزا محمد علی پر اسم و رسم به مؤید الاطبا یادگرفت. او در شانزده سالگی به تعبیروتفسیر علاقمند شد و کوششاش را صرف یادگیری علم ها فقهی کرد.[۸] وی بعداز علم آموزی علم ها متفاوت در نجف به کشور ایران آمد و در ری، مشهد، اصفهان و قم هم از اساتید دیگری سود گرفت.
سفرها و مناظرات
شهاب الدین در سال ۱۳۳۶ق در ۲۱ سالگی به سامرا هجرت کرد و حدود سه سال آنجا بود و با عبدالسلام کردستانی و روحانی نورالدین شافعی ملاقات و گفت و گو داشت. در ۱۳۴۰ق به کاظمین و بغداد رفت و با سیدابراهیم رفاعی بغدادی ملاقات داشت و همینطور به کربلا رفت و از عبدالهادی مازندرانی اذن شفاهی گرفت و با موسی اسکویی، محمد ثقةالاسلام تبریزی و برادرش، علی که از رؤسای شیخیه بودند ملاقات و مناظره کرد.[۹]
وی به شهرهای دیگر عراق زیرا حله، موصل، العمارة، کوت، بصره، کوفه، مسیب، دجیل، زبیر و... هجرت کرد و در سفری که به هندوستان داشت در بمبئی با مشاهیر مذهبها بودایی ملاقات کرد.[۱۰]
وی مکاتبات زیادی با علامه روضه خوان طنطاوی جوهری مصری، مدیریت جمعیت اخوت اسلامی مصر داشته میباشد و کتاب ریاض السالکین فی گستردن صحیفة سید الساجدین را به وی کادو نموده است.[۱۱]
مهاجرت به کشورایران
مرعشی در ۲۱ محرم سال ۱۳۴۲ق از نجف به کشورایران مسافرت کرد و در ۶ صفر این سال وارد کرمانشاه شد از آنجا به همدان، زنجان و تبریز رفت و با اقوام دیدار کرد. وی در کرمانشاه از روحانی هادی فرزند عبدالکریم کرمانشاهی اذن شفاهی داستان گرفت. در همدان با سید عبدالحسین فرزند سید فاضل لاری دیدار کرد و از وی اذن قصه گرفت و ورژن خطی نادری را از او خریداری کرد. بعد به قصد زیارت امام رضا(ع) راهی مشهد شد. وی در ۲۱ جمادیالثانی سال ۱۳۴۳ق. به طهران رفت و یک سری ماهی از اساتید ری بهره مند شد. او در ۷ شعبان ۱۳۴۳ق. وارد قم شد و به درخواست عبدالکریم حائری یزدی دراین شهر مستقر و درگیر به درس دادن شد. وی در ۱۳۴۵ق. در قم با امر عبدالکریم حائری به استقبال شعر سرا و فیلسوف هندی، رابیندارات تاگور رفت و مباحثاتی با وی اعمال بخشید. مرعشی با رحلت نشانهها سهگانه، صدر، حجت و خوانساری تحت عنوان یکیاز مراجع تبعیت شناخته شد و اولیه رساله عملیهاش در سالهای ۱۳۶۶ تا ۱۳۷۳ ه.ق تکثیر یافت. بعد از رحلت سید حسین طباطبایی بروجردی، سید شهابالدین مرعشی نجفی تحت عنوان یک کدام از مراجع مطرح شد.[۱۲]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: نقش فرهنگی، گردشگری و انتقال ارزشهای دینی