طِفْلان مُسْلِمْ عنوانی که در برخی منابع تاریخی برای اشاره به دو نوجوان از کاروان اسرای کربلا به اسمهای محمد و ابراهیم به شغل برده گردیده که بعداز شهید شدن امام حسین(ع)، به دست یک کدام از لشکریان عبیدالله بن زیاد به شهید مسجد النبی کوهسنگی مشهد شدن رسیدند.
درباره اسم بابا این دو نوجوان و کیفیت گریزو فرار آنان در منابع تاریخی اختلاف حیث وجود داراست. روضه خوان صدوق در کتاب امالی، آنهارا دو فرزندان مسلم بن عقیل می داند که در کوفه زندانی شدند و از آنجا فرارو گریز کردند؛ در مقابل، طبری و خوارزمی آنهارا فرزندان جعفر طیار یا این که عبدالله بن جعفر معرفی کردهاند که پس از اتفاق روز عاشورا از کربلا به سمت مسیب فرار و گریز آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد کردند.
آرامگاهی در شهر مُسَیِّب مجاورت کربلا میباشد که آن را به طفلان مسلم منتسب مینمایند. سریالی نیز به اسم طفلان مسلم در تلویزیون کشورایران تنظیم رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیدهاست.
محمد و ابراهیم
از تاریخ به دنیاآمدن و معاش محمد و ابراهیم با تیتر طفلان مسلم بن عقیل اطلاعی در مشت وجود ندارد و فقط در بعضا منابع تاریخی مثلا امالی روضه خوان صدوق، مقتل الحسین خوارزمی،[یادداشت ۱] و تاریخ طبری [یادداشت ۲] به ماجرای اسارت و شهید شدن دو نوجوان از ملازمان امام حسین(ع) بعد از اتفاق کربلا اشاره شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شدهاست.[۱]
تفصیل ماجرای قتل طفلان مسلم
مبنی بر گزارش روحانی صدوق و خوارزمی، بعداز شهیدشدن امام حسین(ع) و یارانش در اتفاق کربلا در سال ۶۱ هجری و اسارت اهل بیت(ع)، دو پسر خرد به اسم محمد و ابراهیم از لشکر عبیدالله بن زیاد گریز کردند. آنان پس از مدتی پیادهروی به منزل زنی که شوهر وی عبدالله بن قطبه طایی نبهانی،[۲] از لشکریان ابن زیاد بود، مدد بردند؛ البته با وجود کارایی آن زن در نهفته کردن محمد و ابراهیم، سرنوشت به دست شوهر آن زن افتادند. آن مرد دو نوباوه را کنار فرات موفقیت و راز از بدنشان غیر وابسته کرد و پیکرشان را در فرات افکند و سرهای آن دو را برای اخذ محرک، نزد ابن زیاد پیروزی. ابن زیاد بعداز شنیدن قصه، امر به قتل آن مرد اعطا کرد و در به عبارتی مکان قتل کودک ها اورا کشتند.[۳]
تفاوت نقلها
گزارش ماجرای شهیدشدن دو نوجوان از کاروان اسرای کربلا در منابعی زیرا تاریخ طبری، امالی صدوق و مقتل الحسین خوارزمی تفاوتهایی دارااست. روحانی صدوق سوای بیان اسم، آنهارا فرزندان مسلم بن عقیل می داند که در کوفه اسیر بوده و پس از یکسال اسارت طاقت فرسا به یاری پیرمرد زندانبان که از ارادتمندان اهل بیت(ع) بود، از زندان گریز کرده و به شهر مسیب امان بردند و در آنجا به شهیدشدن رسیدند.[۴]، خوارزمی اسم آنهارا ابراهیم و محمد بیان کرده که از نسل و فرزندان جعفر طیار میباشند و بعداز شهیدشدن امام حسین(ع) از دست لشکریان ابن زیاد فرارو گریز کرده و به شهر مسیب تامین بردند.[۵] طبری و بلاذری دو نوجوان را از فرزندان عبدالله بن جعفر دانستهاند که به منزل مردی از قوم طيّئ جانبداری بردند و وی آن دو را به شهیدشدن رساند.[۶]
نگرشها
محدث قمی بعد از نقل گزارش روحانی صدوق میگوید: «کشته شدن این دو نوجوان با این چگونگی و این شرح در نزد اینجانب بعید میباشد، لکن اینجانب آن را به خیال متکی بودن به روحانی صدوق و رجال اسنادش بیان کردم.»[۷]
بارگاه قدیم طفلان مسلم
علامه شعرانی بعداز نقل روایت روضه خوان صدوق، با اشاره به حضور ابراهیم رجا، علی بن جابر و عثمان بن داوود در گواهی داستان صدوق که مجهول و ضعیف میباشند، اعتقاد دارد این داستان ضعیف میباشد و نمیاقتدار به آن پشت گرمی کرد اما از طرف دیگر از ضعف گواهی دانش به کذب داستان هم پیدا نمیشود.[۸] علامه شعرانی همینطور بعد از نقل داستان مناقب ابن شهر آشوب درباره دو نوجوان فراری از دست لشکر ابن زیاد، می گوید: زیرا این ماجرا از دو طرز بیان شده، میقدرت اصل قصه را عهده دار شد، اما اینکه از فرزندان مسلم بن عقیل بودهاند یا این که از فرزندان عبدالله بن جعفر، معلوم وجود ندارد. به لحاظ شعرانی ماجرا مناقب که آنها از کربلا گریزو فرار کردند و به شهر مسیب دفاع بردند درستخیس به حیث میرسد؛ زیرا فاصله کربلا تا مسیب پنج فرسخ میباشد و قابلیت پیمودن این مسیر برای دو نوپا بیشتر میباشد تا پیمودن فاصله کوفه تا مسیب که بسیار وقتگیر میباشد.[۹]
نویسندگان دانشنامه امام حسین نیز گزارشهای روحانی صدوق و خوارزمی را ضمن ضعف مدرک، بیشتر مشابه ماجراسرایی میدانند؛ به همین ادله متن احادیثهای آنهارا ضعیف چک کردهاند.[۱۰]
طِفْلان مُسْلِمْ عنوانی که در برخی منابع تاریخی برای اشاره به دو نوجوان از کاروان اسرای کربلا به اسمهای محمد و ابراهیم به شغل برده گردیده که بعداز شهید شدن امام حسین(ع)، به دست یک کدام از لشکریان عبیدالله بن زیاد به شهید مسجد النبی کوهسنگی مشهد شدن رسیدند.
درباره اسم بابا این دو نوجوان و کیفیت گریزو فرار آنان در منابع تاریخی اختلاف حیث وجود داراست. روضه خوان صدوق در کتاب امالی، آنهارا دو فرزندان مسلم بن عقیل می داند که در کوفه زندانی شدند و از آنجا فرارو گریز کردند؛ در مقابل، طبری و خوارزمی آنهارا فرزندان جعفر طیار یا این که عبدالله بن جعفر معرفی کردهاند که پس از اتفاق روز عاشورا از کربلا به سمت مسیب فرار و گریز آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد کردند.
آرامگاهی در شهر مُسَیِّب مجاورت کربلا میباشد که آن را به طفلان مسلم منتسب مینمایند. سریالی نیز به اسم طفلان مسلم در تلویزیون کشورایران تنظیم رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیدهاست.
محمد و ابراهیم
از تاریخ به دنیاآمدن و معاش محمد و ابراهیم با تیتر طفلان مسلم بن عقیل اطلاعی در مشت وجود ندارد و فقط در بعضا منابع تاریخی مثلا امالی روضه خوان صدوق، مقتل الحسین خوارزمی،[یادداشت ۱] و تاریخ طبری [یادداشت ۲] به ماجرای اسارت و شهید شدن دو نوجوان از ملازمان امام حسین(ع) بعد از اتفاق کربلا اشاره شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شدهاست.[۱]
تفصیل ماجرای قتل طفلان مسلم
مبنی بر گزارش روحانی صدوق و خوارزمی، بعداز شهیدشدن امام حسین(ع) و یارانش در اتفاق کربلا در سال ۶۱ هجری و اسارت اهل بیت(ع)، دو پسر خرد به اسم محمد و ابراهیم از لشکر عبیدالله بن زیاد گریز کردند. آنان پس از مدتی پیادهروی به منزل زنی که شوهر وی عبدالله بن قطبه طایی نبهانی،[۲] از لشکریان ابن زیاد بود، مدد بردند؛ البته با وجود کارایی آن زن در نهفته کردن محمد و ابراهیم، سرنوشت به دست شوهر آن زن افتادند. آن مرد دو نوباوه را کنار فرات موفقیت و راز از بدنشان غیر وابسته کرد و پیکرشان را در فرات افکند و سرهای آن دو را برای اخذ محرک، نزد ابن زیاد پیروزی. ابن زیاد بعداز شنیدن قصه، امر به قتل آن مرد اعطا کرد و در به عبارتی مکان قتل کودک ها اورا کشتند.[۳]
تفاوت نقلها
گزارش ماجرای شهیدشدن دو نوجوان از کاروان اسرای کربلا در منابعی زیرا تاریخ طبری، امالی صدوق و مقتل الحسین خوارزمی تفاوتهایی دارااست. روحانی صدوق سوای بیان اسم، آنهارا فرزندان مسلم بن عقیل می داند که در کوفه اسیر بوده و پس از یکسال اسارت طاقت فرسا به یاری پیرمرد زندانبان که از ارادتمندان اهل بیت(ع) بود، از زندان گریز کرده و به شهر مسیب امان بردند و در آنجا به شهیدشدن رسیدند.[۴]، خوارزمی اسم آنهارا ابراهیم و محمد بیان کرده که از نسل و فرزندان جعفر طیار میباشند و بعداز شهیدشدن امام حسین(ع) از دست لشکریان ابن زیاد فرارو گریز کرده و به شهر مسیب تامین بردند.[۵] طبری و بلاذری دو نوجوان را از فرزندان عبدالله بن جعفر دانستهاند که به منزل مردی از قوم طيّئ جانبداری بردند و وی آن دو را به شهیدشدن رساند.[۶]
نگرشها
محدث قمی بعد از نقل گزارش روحانی صدوق میگوید: «کشته شدن این دو نوجوان با این چگونگی و این شرح در نزد اینجانب بعید میباشد، لکن اینجانب آن را به خیال متکی بودن به روحانی صدوق و رجال اسنادش بیان کردم.»[۷]
بارگاه قدیم طفلان مسلم
علامه شعرانی بعداز نقل روایت روضه خوان صدوق، با اشاره به حضور ابراهیم رجا، علی بن جابر و عثمان بن داوود در گواهی داستان صدوق که مجهول و ضعیف میباشند، اعتقاد دارد این داستان ضعیف میباشد و نمیاقتدار به آن پشت گرمی کرد اما از طرف دیگر از ضعف گواهی دانش به کذب داستان هم پیدا نمیشود.[۸] علامه شعرانی همینطور بعد از نقل داستان مناقب ابن شهر آشوب درباره دو نوجوان فراری از دست لشکر ابن زیاد، می گوید: زیرا این ماجرا از دو طرز بیان شده، میقدرت اصل قصه را عهده دار شد، اما اینکه از فرزندان مسلم بن عقیل بودهاند یا این که از فرزندان عبدالله بن جعفر، معلوم وجود ندارد. به لحاظ شعرانی ماجرا مناقب که آنها از کربلا گریزو فرار کردند و به شهر مسیب دفاع بردند درستخیس به حیث میرسد؛ زیرا فاصله کربلا تا مسیب پنج فرسخ میباشد و قابلیت پیمودن این مسیر برای دو نوپا بیشتر میباشد تا پیمودن فاصله کوفه تا مسیب که بسیار وقتگیر میباشد.[۹]
نویسندگان دانشنامه امام حسین نیز گزارشهای روحانی صدوق و خوارزمی را ضمن ضعف مدرک، بیشتر مشابه ماجراسرایی میدانند؛ به همین ادله متن احادیثهای آنهارا ضعیف چک کردهاند.[۱۰]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: نقش فرهنگی، گردشگری و انتقال ارزشهای دینی