ضیاءالدین علی بن ملا محمد عراقی دارای اسم و رسم به آقاضیاءِ عِراقی؛ (۱۲۷۸-۱۳۶۱ق) فقید و اصولی قرن چهاردهم قمری بود. او نزد اساتیدی زیرا سید محمد فشارکی، آخوند خراسانی و سید محمدکاظم یزدی علم آموزی کرد. آقاضیاء را از استادان معروف اصول فقه و از احیاکنندگان این دانش بهشمار آوردهاند. سید محمدتقی خوانساری، سید ابوالقاسم خویی، سید محسن حکیم و میرزا هاشم آملی برخی از شاگردان مسجد النبی کوهسنگی مشهد اویند.
معاش
آقاضیاء عراقی در سال ۱۲۷۸ق در اراک (فرمان رواآباد) دیده به جهان گشود. پدرش ملا محمدکبیر کزازی عراقی (اراکی) دارای اسم و رسم به آخوند بزرگ بود. آقامحسن اراکی عالم، واقف و احیاگر اراک و آقاضیاءالدین اراکی که مسجد و مکتب علمیه آقاضیاء در اراک به اسم وی میباشد، دو بدن از خالوهای وی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشند.
او در شب دو شنبه ۲۸ ذیالقعده ۱۳۶۱ق/ ۱۶ آذر ۱۳۲۱ش[۱] در نجف اشرف درگذشت و در ضلع غربی صحن مقبره امیر المؤمنین در حجره دوم سمت چپ ورودی باب غربی دارای شهرت به باب العماره به خاک امانت رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۲]
علم آموزی
آقاضیاء مقدمات علم ها شرعی را در زادگاهش، نزد بابا و یکسری بدن دیگر از فضلای آن دیار فرا گرفت. آن گاه به اصفهان رفت و از آقا سید محمدهاشم چهارسوقی، جهانگیرخان قشقایی، ابوالمعالی کلباسی به کار گرفت. سرنوشت به عراق رفت و در سامرا و نجف به ادامه علم آموزی پرداخت. بعضی از اساتید وی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد عبارتند از:
محمدکاظم خراسانی
سید محمدکاظم طباطبایی یزدی
حبیبالله رشتی
فتحالله غروی اصفهانی
سید محمد فشارکی
حسین خلیلی تهرانی
ابراهیم محلاتی شیرازی
آقاضیاء گزینه احترام استادان خویش بود و از شاگردان ممتاز آخوند ملامحمدکاظم( آخوند خراسانی) شناخته می شد. وی با عبدالکریم حائری یزدی هم سن و هم دعوا بود.[۳]
درس دادن
آقاضیاء حدود ۶۰ سال در نجف درس بیرون فقه و اصول درس دادن کرد. پس از وفات استادش آخوند خراسانی(۱۳۲۹ق) تنی چند از شاگردان آخوند در مجلس درس او حضور مییافتند. مطهری(۱۲۹۸-۱۳۵۸ش.) براین یقین میباشد که در حین سر کردگی سید ابوالحسن اصفهانی از نگاه درس دادن و علمیت دو نفر حوزه نجف را رئیس میکردند یکی از محمدحسین غروی و دیگری آقاضیاء عراقی. [۴]سید موسی شبیری زنجانی از پدرش سید احمد زنجانی اینگونه نقل کردهمیباشد که دو نفر را دیدم که از لحاظ ذکر نظیر نداشتند که یک کدام از آنها آقاضیاء بود.[۵] به گفته آیةالله شبیری زنجانی با آنکه شاگردان آقاضیاء عراقی مرجع شدند اما خودش به مرجعیت نرسید.[۶]
شاگردان
اذن اجتهاد آقا ضیاء عراقی به مهدی مهدوی لاهیجی (۱۳۱۳-۱۴۱۳ق)
دهها نفر از طلّاب در محضر او علم آموختند و به رتبه اجتهاد رسیدند. شاگردان پر اسم و رسم او عبارتاند از:
سید محمدتقی خوانساری
سید احمد خوانساری
محمدحسن علامی
سید محمدکاظم عصار
میر سید علی یثربی کاشانی
سید محسن طباطبائی حکیم
حسین حلی[۷]
سید ابوالقاسم خویی
سید جواد حسینی خامنهای[۸]
سید عبدالاعلی سبزواری
سید محمود حسینی شاهرودی
سید عبدالله موسوی شیرازی
سید عبدالهادی شیرازی
سید محمدرضا گلپایگانی
سید محمدهادی میلانی
سید شهابالدین مرعشی نجفی
هاشم قزوینی[۹]
محمدتقی بهجت
میرزا هاشم آملی
محمدتقی بروجردی
سید ابوالحسن شمسآبادی
سید حسین آلعلی شاهرودی
سید صدرالدین صدر
سید عبدالحسین طیب
سید ابوالقاسم کاشانی
محمدرضا مظفر
محمدحسین نجفی
سید حسن موسوی بجنوردی
مهدی مهدوی لاهیجی
بنابر نقل سید موسی شبیری زنجانی، اعلم شاگردانش، روضه خوان محمدحسن عَلّامی و سید محمدتقی خوانساری بودند و پس از آن ها سید علی یثربی کاشانی و سید احمد خوانساری نسبت به دیگر افراد پررنگ بودند.[۱۰]
اثرها علمی
آقاضیاء اثراتی در موضوع فقه و اصول تألیف کردهمیباشد که مهمترین آنان مقالهها الأصول میباشد. اثرها وی به قرار پایین میباشد:
تألیفات
مقاله ها الاصول
کناره خاصیت ها الأصول
الحاشیة علی بیعالمکاسب
تعلیقة استدلالیة علی العروة الوثقی
رسالة فی استصحابالعدمالازلی
رسالة فی اللباسالمشکوک
روائعالامالی فی فروعالعلمالاجمالی
گستردن تبصرة المتعلمین علامه حلی (کتابالبیع)
تفصیل تبصرة المتعلّمین علامه (در معاملات)
کتاب القضاء گستردن تبصرة المتعلمین
احکام الرضاع
تقریرات
تقریراتی از دروس فقه و اصول آقاضیاء مندرجمیباشد. مهمترین آن ها نهایة الأفکار میباشد که روحانی محمدتقی بروجردی(درگذشت:۱۳۹۱ق)[۱۱] این کتاب را به حامی ۴ زمان حضور در درس اصول آقا ضیاء نوشته میباشد. بقیه تقریرات عبارتند از:
الأصول، نوشته ابوالفضل نجمآبادی
الرسائل الفقهیة، نوشته ابوالفضل نجمآبادی
حاشیة المکاسب، نوشته ابوالفضل نجمآبادی
کتاب القضاء، نوشته ابوالفضل نجمآبادی
بدائع الافکار فی الأصول، نوشته میرزا هاشم آملی
المحاضرات فی فقه الرهن، نوشته میرزا هاشم آملی
تحریر الأصول، نوشته مرتضی مظاهری نجفی
منهاج الأصول، نوشته محمدابراهیم کرباسی
ضیاءالدین علی بن ملا محمد عراقی دارای اسم و رسم به آقاضیاءِ عِراقی؛ (۱۲۷۸-۱۳۶۱ق) فقید و اصولی قرن چهاردهم قمری بود. او نزد اساتیدی زیرا سید محمد فشارکی، آخوند خراسانی و سید محمدکاظم یزدی علم آموزی کرد. آقاضیاء را از استادان معروف اصول فقه و از احیاکنندگان این دانش بهشمار آوردهاند. سید محمدتقی خوانساری، سید ابوالقاسم خویی، سید محسن حکیم و میرزا هاشم آملی برخی از شاگردان مسجد النبی کوهسنگی مشهد اویند.
معاش
آقاضیاء عراقی در سال ۱۲۷۸ق در اراک (فرمان رواآباد) دیده به جهان گشود. پدرش ملا محمدکبیر کزازی عراقی (اراکی) دارای اسم و رسم به آخوند بزرگ بود. آقامحسن اراکی عالم، واقف و احیاگر اراک و آقاضیاءالدین اراکی که مسجد و مکتب علمیه آقاضیاء در اراک به اسم وی میباشد، دو بدن از خالوهای وی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشند.
او در شب دو شنبه ۲۸ ذیالقعده ۱۳۶۱ق/ ۱۶ آذر ۱۳۲۱ش[۱] در نجف اشرف درگذشت و در ضلع غربی صحن مقبره امیر المؤمنین در حجره دوم سمت چپ ورودی باب غربی دارای شهرت به باب العماره به خاک امانت رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۲]
علم آموزی
آقاضیاء مقدمات علم ها شرعی را در زادگاهش، نزد بابا و یکسری بدن دیگر از فضلای آن دیار فرا گرفت. آن گاه به اصفهان رفت و از آقا سید محمدهاشم چهارسوقی، جهانگیرخان قشقایی، ابوالمعالی کلباسی به کار گرفت. سرنوشت به عراق رفت و در سامرا و نجف به ادامه علم آموزی پرداخت. بعضی از اساتید وی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد عبارتند از:
محمدکاظم خراسانی
سید محمدکاظم طباطبایی یزدی
حبیبالله رشتی
فتحالله غروی اصفهانی
سید محمد فشارکی
حسین خلیلی تهرانی
ابراهیم محلاتی شیرازی
آقاضیاء گزینه احترام استادان خویش بود و از شاگردان ممتاز آخوند ملامحمدکاظم( آخوند خراسانی) شناخته می شد. وی با عبدالکریم حائری یزدی هم سن و هم دعوا بود.[۳]
درس دادن
آقاضیاء حدود ۶۰ سال در نجف درس بیرون فقه و اصول درس دادن کرد. پس از وفات استادش آخوند خراسانی(۱۳۲۹ق) تنی چند از شاگردان آخوند در مجلس درس او حضور مییافتند. مطهری(۱۲۹۸-۱۳۵۸ش.) براین یقین میباشد که در حین سر کردگی سید ابوالحسن اصفهانی از نگاه درس دادن و علمیت دو نفر حوزه نجف را رئیس میکردند یکی از محمدحسین غروی و دیگری آقاضیاء عراقی. [۴]سید موسی شبیری زنجانی از پدرش سید احمد زنجانی اینگونه نقل کردهمیباشد که دو نفر را دیدم که از لحاظ ذکر نظیر نداشتند که یک کدام از آنها آقاضیاء بود.[۵] به گفته آیةالله شبیری زنجانی با آنکه شاگردان آقاضیاء عراقی مرجع شدند اما خودش به مرجعیت نرسید.[۶]
شاگردان
اذن اجتهاد آقا ضیاء عراقی به مهدی مهدوی لاهیجی (۱۳۱۳-۱۴۱۳ق)
دهها نفر از طلّاب در محضر او علم آموختند و به رتبه اجتهاد رسیدند. شاگردان پر اسم و رسم او عبارتاند از:
سید محمدتقی خوانساری
سید احمد خوانساری
محمدحسن علامی
سید محمدکاظم عصار
میر سید علی یثربی کاشانی
سید محسن طباطبائی حکیم
حسین حلی[۷]
سید ابوالقاسم خویی
سید جواد حسینی خامنهای[۸]
سید عبدالاعلی سبزواری
سید محمود حسینی شاهرودی
سید عبدالله موسوی شیرازی
سید عبدالهادی شیرازی
سید محمدرضا گلپایگانی
سید محمدهادی میلانی
سید شهابالدین مرعشی نجفی
هاشم قزوینی[۹]
محمدتقی بهجت
میرزا هاشم آملی
محمدتقی بروجردی
سید ابوالحسن شمسآبادی
سید حسین آلعلی شاهرودی
سید صدرالدین صدر
سید عبدالحسین طیب
سید ابوالقاسم کاشانی
محمدرضا مظفر
محمدحسین نجفی
سید حسن موسوی بجنوردی
مهدی مهدوی لاهیجی
بنابر نقل سید موسی شبیری زنجانی، اعلم شاگردانش، روضه خوان محمدحسن عَلّامی و سید محمدتقی خوانساری بودند و پس از آن ها سید علی یثربی کاشانی و سید احمد خوانساری نسبت به دیگر افراد پررنگ بودند.[۱۰]
اثرها علمی
آقاضیاء اثراتی در موضوع فقه و اصول تألیف کردهمیباشد که مهمترین آنان مقالهها الأصول میباشد. اثرها وی به قرار پایین میباشد:
تألیفات
مقاله ها الاصول
کناره خاصیت ها الأصول
الحاشیة علی بیعالمکاسب
تعلیقة استدلالیة علی العروة الوثقی
رسالة فی استصحابالعدمالازلی
رسالة فی اللباسالمشکوک
روائعالامالی فی فروعالعلمالاجمالی
گستردن تبصرة المتعلمین علامه حلی (کتابالبیع)
تفصیل تبصرة المتعلّمین علامه (در معاملات)
کتاب القضاء گستردن تبصرة المتعلمین
احکام الرضاع
تقریرات
تقریراتی از دروس فقه و اصول آقاضیاء مندرجمیباشد. مهمترین آن ها نهایة الأفکار میباشد که روحانی محمدتقی بروجردی(درگذشت:۱۳۹۱ق)[۱۱] این کتاب را به حامی ۴ زمان حضور در درس اصول آقا ضیاء نوشته میباشد. بقیه تقریرات عبارتند از:
الأصول، نوشته ابوالفضل نجمآبادی
الرسائل الفقهیة، نوشته ابوالفضل نجمآبادی
حاشیة المکاسب، نوشته ابوالفضل نجمآبادی
کتاب القضاء، نوشته ابوالفضل نجمآبادی
بدائع الافکار فی الأصول، نوشته میرزا هاشم آملی
المحاضرات فی فقه الرهن، نوشته میرزا هاشم آملی
تحریر الأصول، نوشته مرتضی مظاهری نجفی
منهاج الأصول، نوشته محمدابراهیم کرباسی
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: نقش فرهنگی، گردشگری و انتقال ارزشهای دینی