جَلاءُ العُیون کتابی به گویش فارسی نوشته محمد باقر مجلسی(۱۰۳۷ق - ۱۱۱۰ق) درباره تاریخ معاش چهارده معصوم میباشد. این کتاب در چهارده باب نگاشته گردیده که هر باب دربرگیرنده فصول زیادی میباشد. جلاء العیون با دقت به دیدگاه مؤلف آن کتابی اعتقادی - کلامی نیز قلمداد مسجد النبی کوهسنگی مشهد میشود.
درباره مؤلف
نوشتهعلمیٔ مهم: علامه مجلسی
محمد باقر بن محمد تقی بن المقصود علی المجلسی پر اسم و رسم به علامه مجلسی یا این که مجلسی دوم میباشد. او از فقهای بنام، محدثان معروف و مالک منصبان با نفوذ شیعه در بعد از ظهر صفویه و مالک کتاب جامع حدیثی بحارالانوار آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.
تاریخ تألیف و انگیزه اسمگذاری
تاریخ کتابت کتاب، محرم ۱۰۸۹ق نقل شده میباشد.[۱]
آنچه علامه مجلسی درین تاثیر می آورد، مصائب اهل بیت و اجر فغان و تأکید بر قسمت تاریخ شهید شدن آنها میباشد. از این رو بیان مینماید که زیرا اشکریختن در مصائب پیشوایان آیین، موجب جلای چشمهای ظواهر و داخل مؤمنان می گردد، آن را «جلاء العیون» رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد نامیده میباشد.[۲]
علت تألیف
مؤلف در پیشگفتار کتاب می گوید که در بحار الانوار به گستردن به زندگانی چهارده معصوم پرداخته و در حیاة القلوب نیز به اختصار مطالبی آورده میباشد؛ البته زیرا کتاب اولیه برای مردم اثر گذار وجود ندارد و کتاب دوم هم دسترس خلا با وجود اشتغالات فراوان به اثری نو که تمامی عموم بتوانند از آن برخوردار گردند در تاریخ چهارده معصوم دست زده که به لهجه فارسی و منحصر به فرد در ذکر تولد و شهید شدن نبی(ص) و ائمه(ع) باشد از این رو ابواب چهاردهگانه این تاثیر - جز باب امام حسین(ع) که دربرگیرنده ۲۳ فصل میباشد - مشمول دو تا یکسری فصل در تولد، شهید شدن و ذکر ستمهایی میباشد که بر هر امام رفته شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۳]
مدل و شیوه کتابت
مجلسی منابع خویش را با حذف سلسله اوراق آورده و پژوهشگر کتاب آنها را از دستیابی کرده و در پاورقی تصویب کرده است. او در پیشگفتار تأکید کرده که تفاوت این تاثیر با دیگر اثراتی که در تاریخ ائمه مندرج آن میباشد که فقط از روایات دارای اعتبار و کتاب ها امامیه نقل مینماید.[۴]
محتوای کتاب
پیشگفتار: اجر گریستن بر مصائب
باب اولیه: در ذکر تولد و وفات ابوالقاسم محمد مصطفی(ص) و برخی از حال و روز کریمه و مناقب آن حضرت این باب مشمول ۶ فصل میباشد:
فصل نخستین: اسم و نَسَب حضرت نبی(ص)
فصل دوم: اولِ روشنایی فرستاده پروردگار(ص)
فصل سوم: به دنیاآمدن با به روزی آن حضرت
فصل چهارم: وصایای حضرت فرستاده(ص)
فصل پنجم: وفات حضرت نبی(ص)
فصل ششم: غرائب(رویدادها تعجب آور) بعداز دفن آن حضرت
باب دوم: در ذکر تاریخ تولد با خوشبختی و وفات و برخی از اوضاع کریمه و مناقب فاطمه زهرا(س)، مشمول ۸ فصل میباشد:
فصل اولیه: به دنیاآمدن حضرت فاطمه(س)
فصل دوم: فضیلت ها حضرت فاطمه(س)
فصل سوم: فضائل و مناقب و معجزات فاطمه(س)
فصل چهارم: در سیره و مکارم رفتار فاطمه(س)
فصل پنجم: در ازدواج امیرالمومنین(ع) و زهرا(س)
فصل ششم: در معاشرت امیر المومنین(ع) و فاطمه(س)
فصل هفتم: در شهید شدن و ستمهائی که به فاطمه(س) شد
فصل هشتم: در تَظَلُّم(دادخواهی) حضرت فاطمه(س)
باب سوم: در ذکر تاریخ به دنیا آمدن و شهیدشدن علی بن ابی طالب(ع) این فصل دربرگیرنده ۵ فصل میباشد:
فصل اولیه: در میلاد حضرت علی(ع)
فصل دوم: در مخابره کردن شهیدشدن امیر المومنین(ع)
فصل سوم: در چگونگی شهیدشدن حضرت حضرت امیر المومنین(ع)
فصل چهارم: در چگونگی کفن و دفن و غسل امیر المومنین(ع)
فصل پنجم: در وضع و اوضاع قتل کننده امیر المومنین(ع)
باب چهارم: در ذکر تاریخ به دنیاآمدن و شهیدشدن امام حسن مجتبی(ع)، این فصل دربرگیرنده ۶ فصل میباشد:
فصل اولیه: به دنیا آمدن و نام و کنیه آن حضرت
فصل دوم: فضیلت ها آن حضرت
فصل سوم: در مکارم خلق و خوی آن حضرت
فصل چهارم: در معجزات آن حضرت
فصل پنجم: در احوالات پس از شهیدشدن امام حسن(ع) و انگیزه صلح امام
فصل ششم: در چگونگی شهید شدن
باب پنجم: در ذکر تاریخ به دنیاآمدن و شهید شدن حضرت سید الشهدا و خامس آل عبا، ابا عبدالله الحسین(ع) و بعضا از اوضاع و مناقب و معجزات آن حضرت، این فصل مشمول ۲۳ فصل میباشد و بعضی از آنها عبارتند از:
فصل نخستین: در میلاد آن حضرت
فصل دوم: در فضیلت ها و مناقب آن حضرت
فصل سوم: در مکارم خلق آن حضرت
فصل چهارم: در نص خلافت و امامت و معجزات سید الشهدا(ع)
فصل پنجم: ذکر اجر گریستن بر مصائب حضرت سید الشهدا(ع)
فصل ششم: بیان مصائب امام حسین(ع)
فصل هفتم: اتفاق ها بعداز شهید شدن و …
باب ششم: در ذکر میلاد و شهیدشدن امام چهارم علی بن الحسین زین العابدین(ع) مشمول ۳ فصل میباشد:
فصل اولیه: تولد و شهید شدن امام زین العابدین(ع)
فصل دوم: شداید و اَحزانی که به آن حضرت وارد شد
فصل سوم: جور و ظلمی که بر شیعهها آن حضرت وارد شد
باب هفتم: در ذکر تاریخ به دنیا آمدن و وفات و بعضا از حالات امام پنجم ابی جعفر محمد بن علی باقر(ع) علم ها الاولین والاخرین، این باب مشمول ۲ فصل میباشد:
فصل اولیه: احوالات امام محمد باقر(ع)
فصل دوم: اتفاقات در بین آن حضرت و معارضان
باب هشتم: در ذکر تاریخ به دنیا آمدن و وفات و برخی از حالات امام ششم حضرت ابو عبد و بنده الله جعفر بن محمد الصادق(ع)، این باب دربرگیرنده ۴ فصل میباشد:
فصل اولیه: احوالات امام جعفر درست گو(ع) فصل دوم: جوری که از جابران برآن حضرت وارد شد
فصل سوم: تاریخ شهیدشدن آن بزرگوار
فصل چهارم: ستمهایی که در طی آن حضرت به شیعه ها واقع شد
باب نهم: دربیان تاریخ اوضاع امام هفتم ابوالحسن موسی بن جعفر(ع)، این باب دربرگیرنده ۳ فصل میباشد:
فصل اولیه: احوالات امام موسی کاظم(ع)
فصل دوم: تاریخ شهید شدن آن حضرت
فصل سوم: ستمهایی که در طول آن حضرت بر قوم و شیعه ها واقع شد
باب دهم: در ذکر تاریخ اوضاع و احوال امام هشتم حضرت ابو الحسن علی بن موسی الرضا(ع)، این باب مشتمل بر ۲ فصل میباشد:
فصل اولیه: احوالات حضرت رضا(ع)
فصل دوم: با خبر کردن اجدادشان از شهید شدن وی
باب یازدهم: در ذکر تاریخ به دنیاآمدن و وفات امام نهم حضرت ابی جعفر محمد بن علی الجواد(ع) و ذکر نام و کنیه و لقب آن جناب، این باب مشمول ۲ فصل میباشد:
فصل نخستین: احوالات امام محمد تقی(ع)
فصل دوم: شهیدشدن و بعضا حال و روز آن حضرت
باب دوازدهم: در ذکر تاریخ به دنیا آمدن امام هادی(ع) ابن باب دربرگیرنده یک فصل میباشد:
احوالات امام علی النقی(ع)
باب سیزدهم: در ذکر تاریخ به دنیاآمدن و نام و کنیه و لقب امام حسن عسکری(ع)، این باب مشتمل بر ۲ فصل میباشد:
فصل اولیه: احوالات امام حسن عسکری(ع)
فصل دوم: تاریخ شهیدشدن آن حضرت
باب چهاردهم: در ذکر تاریخ میلاد حجة بن الحسن(ع) میباشد.
جَلاءُ العُیون کتابی به گویش فارسی نوشته محمد باقر مجلسی(۱۰۳۷ق - ۱۱۱۰ق) درباره تاریخ معاش چهارده معصوم میباشد. این کتاب در چهارده باب نگاشته گردیده که هر باب دربرگیرنده فصول زیادی میباشد. جلاء العیون با دقت به دیدگاه مؤلف آن کتابی اعتقادی - کلامی نیز قلمداد مسجد النبی کوهسنگی مشهد میشود.
درباره مؤلف
نوشتهعلمیٔ مهم: علامه مجلسی
محمد باقر بن محمد تقی بن المقصود علی المجلسی پر اسم و رسم به علامه مجلسی یا این که مجلسی دوم میباشد. او از فقهای بنام، محدثان معروف و مالک منصبان با نفوذ شیعه در بعد از ظهر صفویه و مالک کتاب جامع حدیثی بحارالانوار آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.
تاریخ تألیف و انگیزه اسمگذاری
تاریخ کتابت کتاب، محرم ۱۰۸۹ق نقل شده میباشد.[۱]
آنچه علامه مجلسی درین تاثیر می آورد، مصائب اهل بیت و اجر فغان و تأکید بر قسمت تاریخ شهید شدن آنها میباشد. از این رو بیان مینماید که زیرا اشکریختن در مصائب پیشوایان آیین، موجب جلای چشمهای ظواهر و داخل مؤمنان می گردد، آن را «جلاء العیون» رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد نامیده میباشد.[۲]
علت تألیف
مؤلف در پیشگفتار کتاب می گوید که در بحار الانوار به گستردن به زندگانی چهارده معصوم پرداخته و در حیاة القلوب نیز به اختصار مطالبی آورده میباشد؛ البته زیرا کتاب اولیه برای مردم اثر گذار وجود ندارد و کتاب دوم هم دسترس خلا با وجود اشتغالات فراوان به اثری نو که تمامی عموم بتوانند از آن برخوردار گردند در تاریخ چهارده معصوم دست زده که به لهجه فارسی و منحصر به فرد در ذکر تولد و شهید شدن نبی(ص) و ائمه(ع) باشد از این رو ابواب چهاردهگانه این تاثیر - جز باب امام حسین(ع) که دربرگیرنده ۲۳ فصل میباشد - مشمول دو تا یکسری فصل در تولد، شهید شدن و ذکر ستمهایی میباشد که بر هر امام رفته شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۳]
مدل و شیوه کتابت
مجلسی منابع خویش را با حذف سلسله اوراق آورده و پژوهشگر کتاب آنها را از دستیابی کرده و در پاورقی تصویب کرده است. او در پیشگفتار تأکید کرده که تفاوت این تاثیر با دیگر اثراتی که در تاریخ ائمه مندرج آن میباشد که فقط از روایات دارای اعتبار و کتاب ها امامیه نقل مینماید.[۴]
محتوای کتاب
پیشگفتار: اجر گریستن بر مصائب
باب اولیه: در ذکر تولد و وفات ابوالقاسم محمد مصطفی(ص) و برخی از حال و روز کریمه و مناقب آن حضرت این باب مشمول ۶ فصل میباشد:
فصل نخستین: اسم و نَسَب حضرت نبی(ص)
فصل دوم: اولِ روشنایی فرستاده پروردگار(ص)
فصل سوم: به دنیاآمدن با به روزی آن حضرت
فصل چهارم: وصایای حضرت فرستاده(ص)
فصل پنجم: وفات حضرت نبی(ص)
فصل ششم: غرائب(رویدادها تعجب آور) بعداز دفن آن حضرت
باب دوم: در ذکر تاریخ تولد با خوشبختی و وفات و برخی از اوضاع کریمه و مناقب فاطمه زهرا(س)، مشمول ۸ فصل میباشد:
فصل اولیه: به دنیاآمدن حضرت فاطمه(س)
فصل دوم: فضیلت ها حضرت فاطمه(س)
فصل سوم: فضائل و مناقب و معجزات فاطمه(س)
فصل چهارم: در سیره و مکارم رفتار فاطمه(س)
فصل پنجم: در ازدواج امیرالمومنین(ع) و زهرا(س)
فصل ششم: در معاشرت امیر المومنین(ع) و فاطمه(س)
فصل هفتم: در شهید شدن و ستمهائی که به فاطمه(س) شد
فصل هشتم: در تَظَلُّم(دادخواهی) حضرت فاطمه(س)
باب سوم: در ذکر تاریخ به دنیا آمدن و شهیدشدن علی بن ابی طالب(ع) این فصل دربرگیرنده ۵ فصل میباشد:
فصل اولیه: در میلاد حضرت علی(ع)
فصل دوم: در مخابره کردن شهیدشدن امیر المومنین(ع)
فصل سوم: در چگونگی شهیدشدن حضرت حضرت امیر المومنین(ع)
فصل چهارم: در چگونگی کفن و دفن و غسل امیر المومنین(ع)
فصل پنجم: در وضع و اوضاع قتل کننده امیر المومنین(ع)
باب چهارم: در ذکر تاریخ به دنیاآمدن و شهیدشدن امام حسن مجتبی(ع)، این فصل دربرگیرنده ۶ فصل میباشد:
فصل اولیه: به دنیا آمدن و نام و کنیه آن حضرت
فصل دوم: فضیلت ها آن حضرت
فصل سوم: در مکارم خلق و خوی آن حضرت
فصل چهارم: در معجزات آن حضرت
فصل پنجم: در احوالات پس از شهیدشدن امام حسن(ع) و انگیزه صلح امام
فصل ششم: در چگونگی شهید شدن
باب پنجم: در ذکر تاریخ به دنیاآمدن و شهید شدن حضرت سید الشهدا و خامس آل عبا، ابا عبدالله الحسین(ع) و بعضا از اوضاع و مناقب و معجزات آن حضرت، این فصل مشمول ۲۳ فصل میباشد و بعضی از آنها عبارتند از:
فصل نخستین: در میلاد آن حضرت
فصل دوم: در فضیلت ها و مناقب آن حضرت
فصل سوم: در مکارم خلق آن حضرت
فصل چهارم: در نص خلافت و امامت و معجزات سید الشهدا(ع)
فصل پنجم: ذکر اجر گریستن بر مصائب حضرت سید الشهدا(ع)
فصل ششم: بیان مصائب امام حسین(ع)
فصل هفتم: اتفاق ها بعداز شهید شدن و …
باب ششم: در ذکر میلاد و شهیدشدن امام چهارم علی بن الحسین زین العابدین(ع) مشمول ۳ فصل میباشد:
فصل اولیه: تولد و شهید شدن امام زین العابدین(ع)
فصل دوم: شداید و اَحزانی که به آن حضرت وارد شد
فصل سوم: جور و ظلمی که بر شیعهها آن حضرت وارد شد
باب هفتم: در ذکر تاریخ به دنیا آمدن و وفات و بعضا از حالات امام پنجم ابی جعفر محمد بن علی باقر(ع) علم ها الاولین والاخرین، این باب مشمول ۲ فصل میباشد:
فصل اولیه: احوالات امام محمد باقر(ع)
فصل دوم: اتفاقات در بین آن حضرت و معارضان
باب هشتم: در ذکر تاریخ به دنیا آمدن و وفات و برخی از حالات امام ششم حضرت ابو عبد و بنده الله جعفر بن محمد الصادق(ع)، این باب دربرگیرنده ۴ فصل میباشد:
فصل اولیه: احوالات امام جعفر درست گو(ع) فصل دوم: جوری که از جابران برآن حضرت وارد شد
فصل سوم: تاریخ شهیدشدن آن بزرگوار
فصل چهارم: ستمهایی که در طی آن حضرت به شیعه ها واقع شد
باب نهم: دربیان تاریخ اوضاع امام هفتم ابوالحسن موسی بن جعفر(ع)، این باب دربرگیرنده ۳ فصل میباشد:
فصل اولیه: احوالات امام موسی کاظم(ع)
فصل دوم: تاریخ شهید شدن آن حضرت
فصل سوم: ستمهایی که در طول آن حضرت بر قوم و شیعه ها واقع شد
باب دهم: در ذکر تاریخ اوضاع و احوال امام هشتم حضرت ابو الحسن علی بن موسی الرضا(ع)، این باب مشتمل بر ۲ فصل میباشد:
فصل اولیه: احوالات حضرت رضا(ع)
فصل دوم: با خبر کردن اجدادشان از شهید شدن وی
باب یازدهم: در ذکر تاریخ به دنیاآمدن و وفات امام نهم حضرت ابی جعفر محمد بن علی الجواد(ع) و ذکر نام و کنیه و لقب آن جناب، این باب مشمول ۲ فصل میباشد:
فصل نخستین: احوالات امام محمد تقی(ع)
فصل دوم: شهیدشدن و بعضا حال و روز آن حضرت
باب دوازدهم: در ذکر تاریخ به دنیا آمدن امام هادی(ع) ابن باب دربرگیرنده یک فصل میباشد:
احوالات امام علی النقی(ع)
باب سیزدهم: در ذکر تاریخ به دنیاآمدن و نام و کنیه و لقب امام حسن عسکری(ع)، این باب مشتمل بر ۲ فصل میباشد:
فصل اولیه: احوالات امام حسن عسکری(ع)
فصل دوم: تاریخ شهیدشدن آن حضرت
باب چهاردهم: در ذکر تاریخ میلاد حجة بن الحسن(ع) میباشد.
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: نقش فرهنگی، گردشگری و انتقال ارزشهای دینی