???? ???? ????? ??????? ????

فضیلت ها امام علی(ع) صفات و خصوصیت‌های امیرالمومنین علی(ع)، اولیه امام شیعه‌ها میباشد که در آیه ها قرآن، احادیث و حادثه ها تاریخی به آن‌ها اشاره گردیده است. از نبی اکرم(ص) گفته شده، فضائل امام علی(ع) قابل‌ شمارش نیستند و بر محور روایتی دیگر از آن حضرت بازگو کردن، تایپ کردن، نگاه‌ کردن و گوش‌ دادن به فضائل حضرت علی(ع)، نوعی عبادت میباشد و سبب آمرزش گناهان مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌گردد.

فضائل امام علی(ع) دو تیم‌اند: فضائل منحصربه‌فرد و فضائل مشترک با دیگر اهل‌بیت(ع): آیه ولایت، آیه شِراء، آیه انفاق، حدیث غدیر، حدیث طیر مشوی، حدیث جایگاه و خاتم‌بخشی از فضائل منحصربه‌فرد وی به‌شمار میایند. آیه پاک سازی، آیه اهل الذکر، آیه مَوَدّت و حدیث ثقلین هم از فضیلت ها مشترک وی با دیگر اهل‌بیت(ع) شمرده آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده‌است.

در عصر بنی‌امیه از انتشار فضائل امام علی(ع) ممانعت شد. درین عصر افرادی که فضیلت ها او‌را نقل می‌کردند، کشته یا این که زندانی می‌شدند. همینطور به‌امر معاویه اشخاصی که در مقابل فضائل امام علی(ع)، برای خلفای سه‌گانه فضیلت جعل می‌کردند، تشویق می‌شدند. برخی همانند ابن‌تیمیه پیشوای سلفیه و شاگردانش ابن‌کثیر دمشقی و ابن‌قیم جوزی، تنی چند از آیه‌ها و روایات در فضیلت امام علی(ع) را مخدوش یا این که مجعول رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد دانسته‌اند.

باوجود سعی‌های معارضان در خودداری از تکثیر فضائل امام علی(ع)، در دولت ها حدیثی شیعه و سنی فضیلت ها اکثری از علی بن ابی‎‌طالب(ع) اورده شده و عالمانِ دو مذهب، کتاب‌هایی غیروابسته هم درباره فضائل وی نوشته‌اند. فضائل امیرالمؤمنین ابن‌حنبل، خصائص امیرالمؤمنین نسائی و عُمْدَةُ عُیونِ صِحاحِ الاخبار فی مَناقبِ إمامِ الاَبرار ابن‌بطریق مثلا آن‌ها شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

چیستی، التفات و مجموعه‌بندی
مراد از فضیلت ها، صفات و خصوصیت‌هایی میباشد که منجر برتری شخص یا این که گروهی بر سایر افراد میشود؛[۱] به این ترتیب «فضیلت ها امام علی(ع)» گروه‌ای از صفات و ويژگی‌های حضرت علی(ع) اولیه امام شیعه‌ها میباشد که در آیه ها، احادیث و نقل‌های تاریخی به آنان اشاره گردیده و منجر برتری وی بر دیگرافراد میباشد. در کتاب‌های کلامی شیعه، از فضائل علی(ع) برای ثابت امامت و برتری وی برای خلافت هم مستعمل میباشد.[۲] از رسول(ص) نقل شد‌ه‌است فضیلت ها امام علی آن‌چنان بسیارند که قابل شمارش نیستند.[۳] اهل‌سنت نیز به‌این مقاله اذعان کرده‌اند؛ از جمله از احمد بن حنبل پیشوای مذهب حنبلی، نقل گردیده است آن مقدار که برای علی بن ابی‌طالب فضیلت ها آمده، برای هیچ‌یک از صحابه نقل نشده میباشد.[۴]

فضیلت ها امام علی(ع) دو تیم‌اند:

فضیلت ها منحصربه‌فرد یا این که خصائص علی(ع): فضایلی که منحصر وی میباشد، مانند خوابیدن وی در بستر فرستاده(ص) در لیلة المبیت و نزول آیه شراء درباره آن.
فضیلت ها مشترک: فضایلی که پنج‌بدن یا این که دیگر معصومان نیز دارا‌هستند، مانند حدیث ثقلین که دیگر اهل‌بیت(ع) را نیز دربرمی‌گیرد و حدیث کساء که به پنج‌بدن تخصیص دارااست.
بر مبنا روایتی که ابن شاذان قمی از نبی(ص) نقل کرده، هر کس فضلیتی از امام علی(ع) را بنویسد، تا‌وقتی‌که از آن نوشته اثری باشد، فرشتگان برای وی استغفار می‌نمایند. همینطور هر که به فضلیتی از وی گوش بدهد، گناهانی که با گوش اجرا داده و هر که به فضلیتی از وی نگاه نماید، گناهانی که با دیده جاری ساختن داده، بخشیده می شوند.[۵]

ایده ها و موضع‌گیری‌های سیاسی و اجتماعی
آیت‌الله صافی دربارهٔ مسائل اجتماعی و سیاسی نیز اظهارنظر می کرد و در مواقعی طومار‌هایی به مسئولان داخلی و فرنگی نوشته میباشد. مثلا در فروددین ماه ۱۳۹۰ش، در پیامی به عبدالله سلطان ایالات متحده عربی، از وی خواست هر چه زودتر خاک بحرین را رخنه‌ نموده و از ملت بحرین و آحاد مسلمان ها دنیا پوزش طلبی نماید.[۴۵] بعضا دیگر از مسجد النبی کوهسنگی مشهد این مورد ها:

اعتراض به کشته شدن مسلمان ها در افغانستان به دست طالبان: او ۲۴ تیر ۱۴۰۰ش در عکس العمل به اتفاق ها افغانستان، در بیانیه‌ای متکی بودن به طالبان پیش کسوت شرارت و آدمکشی را غلط تبارک و غیرقابل جبران دانست.[۴۶] صافی خلال هشدار به دولت‌ها، مجامع در میان‌المللی، سازمان کنفرانس اسلامی و دولت کشور‌ایران، خواهان برخورد دورازشوخی به‌این رویدادها شد و بی سروصدا آنان موجب پشیمانی و ندامت در آتی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۴۷]
اعتراض شدید به حکم اعدام روضه خوان باقر النمر در ایالات متحده عربی: صافی گلپایگانی، ۲۵ مهر ۱۳۹۳ش، دادگاه‌های ایالات متحده عربی سعودی را بیدادگاه خواند و صدور حکم اعدام باقر النمر را موجب تأثر و تأسف خواند و از وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران خواست تا دراین باره مبادرت فوری جاری ساختن دهد.[۴۸] وی همینطور در تیر ۱۳۹۵ش، سلب ملیت روحانی عیسی قاسم، از رهبران شیعه بحرین را محکوم کرد، مخالف تک تک ضوابط مدنی، انسانی و دینی دانست و آن را موجب تعجب، تأثر و تأسف فراوان قلمداد رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرد.[۴۹]
اعتراض به سختگیری‌ها علیه مسلمانها در چین: صافی گلپایگانی در آذر ۱۳۹۳ش، دربارهٔ سختگیری‌ها به مسلمانها در چین اعتراض کرد.[۵۰] او در تیر ۱۳۸۸ش نیز به کشتار مسلمانها در چین عکس العمل نماد داده بود و از وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران خواست وظیفه خویش را ایفا شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد دهد.[۵۱]
فتنه داعش، فتنه بدنام کردن اسلام: صافی گلپایگانی، خرداد ماه ۱۳۹۵ش، فتنه داعش را فتنه بدنام کردن اسلام دانست و اذعان کرد: داعش منجر شد‌ه‌است فقاهتی که برای دفاع از صلح و دوستی و امان از ضعفاست، در حیث عالم اسباب و اثاث اذیت و آزار عموم شناخته گردد.[۵۲]
ترسیم‌الخط فارسی، جایگزین عثمان طه در خط قرآن کریم و مهربان: صافی گلپایگانی، ۶ مهر ۱۳۸۷ش، در دیدار مدیریت و معاونان اداره موقوفات استان قم، بر ضرورت چاپ قرآن با خط ساکن تأکید کرد و وجود قرآن‌هایی با خط عثمان طه در منزل‌های شیعه‌ها را اثاثیه شرم ساری دانست.[۵۳] وی همینطور در بهمن ۱۳۸۹ش گفته بود که قرآن می بایست با ترسیم‌الخط خطاط مشهور اهل ایران در مشت همگی عموم قرار گیرد.[۵۴]
توسعه و گسترش دانش گاه‌های منحصر زنان و تفکیک جنسیتی: صافی گلپایگانی، بر توسعه دانش گاه‌های منحصر زنان، و همینطور تفکیک جنسیتی در دانشکده‌ها تأکید می کرد.[۵۵][۵۶][۵۷]
اعتنا به امامزادگان: صافی گلپایگانی به زیارت امامزادگان در شهر قم میرفت؛ به عنوان مثال زیارت مزار موسی مبرقع، چهل اختران و امامزاده زید.[۵۸]
استقلال حیطههای علمیه: صافی گلپایگانی بر استقلال حیطههای علمیه تأکید میکرد به گفته وی راز توفیق ناحیههای علمیه شیعه در طی تاریخ را استقلال آن‌ها و رمز فرود نیاوردن در قبال اقتدار‌ها بوده میباشد.[۵۹]
استقلال حکم دهنده و قوه قضاییه: صافی گلپایگانی بر استقلال حاکم و قوه قضاییه تأکید می کرد. به گفته وی، حاکم می بایست چنان استقلال و قدرتی داشته باشد که هر کسی را در هر مقامی باشد، بتواند احضار نماید و احکام الهی را دربارهٔ وی ایفا کند.[۶۰] به گفته وی استقلال قوه قضاییه ضمانت کننده بقای نظام میباشد.[۶۱]
اظهار نگرانی از فقر و گرانی و تورم و ربا: صافی گلپایگانی بر اثرات فقر، گرانی و تورم تأکید کرده و دولتمردان را به اتخاذ سیاست‌هایی برای تأمین معاش عموم فراخوانده میباشد.[۶۲] وی همینطور از وجود ربا در بعضا از خزانه‌ها شکایت می کرد.[۶۳]
تأکید بر احکام شرع در اقدامات فرهنگی و هنری: صافی گلپایگانی بعضی نرم‌افزار‌های تجلیل از هنر را بر خلاف احکام الهی دانسته و خواهان برچیده شدن آنان شد.[۶۴] وی همینطور در بهمن ۱۳۹۳ش، از صدور مجوزهای مغایر شرع ابراز نگرانی کرد و از مسئولان وزارت ارشادوراهنمایی خواست به وظایف فقهی خویش کار کرده و جلو منکرات و محرمات را بگیرند.[۶۵]
عیب گیری از سیاست در اختیار گرفتن جمعیت: صافی گلپایگانی، دی ۱۳۹۳ش، اصلاح فرهنگ و تمدن نادرست دربارهٔ در دست گرفتن جمعیت را وظیفه همگان دانست و خواهان رواج فرهنگ وتمدن اسلام در این مورد شد.[۶۶] وی قبل از آن در سال ۱۳۸۶ش نیز دربارهٔ پیامدها فرهنگی اجتماعی در اختیار گرفتن جمعیت هشدار داده بود.[۶۷]
بزرگداشت
۱۴ بهمن ۱۳۹۴، در مراسمی با حضور مدیر مجلس شورای اسلامی، رئیس ناحیههای علمیه، دبیر شورای خوب منطقههای علمیه، و بعضا دیگر از صورت‌های قانونی و حوزوی، از عملکرد‌های علمی، شرعی و قرآنی[۶۸] آیت‌الله صافی تجلیل شد.[۶۹]
در هجدهمین عصر همایش کتاب سال حوزه که در سال ۱۳۹۵ش در شهر قم برگزار شوید لطف‌الله صافی گلپایگانی تحت عنوان شخصیت پر رنگ علمی حوزه معرفی شد و به پاس سرویس ها علمی، فرهنگی، درس دادن و تألیفات گزینه تقدیر در‌این عصر از همایش قرار گرفت.[۷۰]

جستارهای متعلق
مکتب علمیه آیت‌الله گلپایگانی (قم)
کتابخانه آیت‌الله گلپایگانی

منزلت علمی
ناصر عباسی شخصی بلیغ[۲۴] دانا، تالیف کننده، راوی حدیث، شعر سرا[۲۵] و ادیب دانسته گردیده است.[۲۶] داعیه گردیده وی فقیه به علم ها متعدد بوده[۲۷] و تألیفات گوناگونی داشت.[۲۸] او در مورد فقه نیز داده ها جامعی داشت و با فقها به مصاحبه می‌پرداخت.[۲۹] مقام علمی ناصر سبب ساز شد تا توده‌ای اورا از فاضل‌ترین خلفای عباسی قلمداد مسجد النبی کوهسنگی مشهد نمایند.[۳۰]

یکی‌از اثر ها ناصر، کتاب روح‌ العارفین میباشد[۳۱] که گزینه اعتنا رهروان مذهب‌ها چهارگانه قرار گرفت.[۳۲] این کتاب در مورد روایات درج شده[۳۳] و در بیشتراز ۱۰۰ جای در مرز و بوم‌های اسلامی درس دادن می‌شد‌ه‌است.[۳۴] وی همینطور کتابی درباره فضائل امام علی(ع) با همین تیتر تألیف آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرد.[۳۵]

ناصر عباسی در کنار مکتب نظامیه بغداد، کتابخانه بزرگی تأسیس کرد که مشتمل بر کتاب‌های ارزشمندی بود.[۳۶] وی عشق متعددی به علما و مباحث علمی داشت و شهاب‌الدین ابوحَفَص قدمت سهروردی، صوفی دارای اسم و رسم و مولف کتاب عوارف المعارف، را به‌تیتر نماینده سیاسی خویش برگزید.[۳۷] او مجوزهایی برای نقل داستان از برخی علما اخذ کرده و بعضا دیگر نیز از وی اینگونه مجوزی گرفتند.[۳۸] ناصر اذن درس دادن کتابش را به یک کدام از عالمان شیعی با اسم ابوجعفر علوی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد بخشید.[۳۹]

مذهب
نقل شده، ناصر عباسی به مغایر پدران خویش شیعه بود[۴۰] و به مذهب امامیه میل داشت.[۴۱] با دقت به آنکه بغداد در طول وی راس اقامت شیعه‌ها امامی بوده، تشیع وی نیز تشیع امامی قلمداد شد‌ه‌است.[۴۲] یک‌سری منابع شیعی نامش را در شمار بزرگان شیعه تصویب کرده‌اند[۴۳] و برای وی به خیال اعتقادوباور به ولایت ائمه(ع) دعای نه نموده‌اند.[۴۴] صنعانی بعداز تعریف و تمجید وی به مذهبش پرداخته و شیعه بودنش را از عجائب معرفی نموده است.[۴۵] او بر این اعتقاد میباشد که ناصر خویش را نائب امام درانتظار شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌دانست.[۴۶]

عدم دیدگاه ها پاره‌ای منابع اهل‌سنت نسبت به مذهب ناصر را دلیلی بر شیعه بودن وی معرفی کرده‌اند؛ به دلیل آنکه معمولاً در معرفی بزرگان، به مذهب آنان اشاره می‌گردیده است.[۴۷] ماجرا سؤال ناصر عباسی از ابن‌جوزی دربارۀ فاضل‌ترین شخص بعداز فرستاده معبود(ص) و پاسخ دوپهلوی ابن‌جوزی از خوف ناصر در منابع رفلکس داشته و آن را دلیلی بر تشیع وی قلمداد کرده‌اند.[۴۸] ابن‌اثیر، تالیف کننده کتاب الکامل فی التاریخ، بعد از معرفی ناصر تحت عنوان شیعه، سوای اعتنا به خدماتش، او‌را شخصی بدسیرت تعریف نموده است. به یقین او، در زمانه حکومت ناصر مملکت‌های اسلامی تخریب شد و اموال عموم به اجبار گرفته می شد.[۴۹] سید محسن امین بر این یقین میباشد که مخفی کردن فضائل و پر رنگ کردن عیوب ناصر فقط به جهت میل او به مدرسه امامیه بوده میباشد.[۵۰] نقل شده ادعای اینکه ناصر از مذهب تشیع به‌تیتر ابزاری برای رویا رویی با معارضان به کارگیری نموده است، صحیح وجود ندارد؛ چون جانبداری وی از شیعه‌ها مستمر بوده و با دقت به توان و توان خلافتش، نیازی به یاری شیعه‌ها نداشته میباشد.[۵۱]

نقش خوارج در تاریخ اسلام
خوارج، دارنده تأثیرات مهمی در تاریخ اسلام دانسته گردیده‌اند؛ به عنوان مثال انشعاب و ساخت و ساز دودستگی در سپاه امام علی(ع)[۴۸] که سبب به پیدایش اولی دسته معارض و فرقه فقهی در تاریخ اسلام شد.[۴۹] خوارج در صدر رویکردی سیاسی داشت، البته در عصر خلافت عبدالملک بن مروان، تعالیم خویش را با دعوا‌های کلامی مسجد النبی کوهسنگی مشهد آمیختند.[۵۰]

به اعتقادوباور تاریخ‌نگارانی زیرا طبری و ابن‌اعثم، رویا رویی خوارج با امام علی(ع) و کشتن او، زمان را برای تصاحب حکومت به وسیله معاویه آماده کرد.[۵۱] با این‌حالا خوارج، برای پیکار با معاویه به سپاه امام حسن(ع) پیوسته[۵۲] و بعداز صلح امام حسن، نبرد با معاویه و امویان را ادامه دادند.[۵۳] آن ها، امویان و طرفدارانشان را کافر می‌دانستند و معتقد بودند برای رفع ظلم، بایستی با کافران جهاد آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرد.[۵۴]

خوارج با قیام‌های مهمی که در مخالفت با امویان صورت گرفت همپا شدند و به‌همین منجر به عبدالله بن زبیر، زید بن علی و ابومسلم خراسانی کمک رساندند.[۵۵] با این‌اکنون، آنها در مواقعی با خلفای اموی سازگاری کردند و حکومت منطقه یا این که منصبی را از طرف آن‌ها ذمه ‌دار شدند.[۵۶] گاه نیز مستقلاً زمام اقتدار را در پاره‌ای شهرها به دست گرفتند و با عناوینی همانند امام، امیرالمؤمنین و خلیفه خوانده شدند.[۵۷] امویان به‌ویژه در عراق و کشور ایران، با شدت و خشونت تک تک برای سرکوب خوارج کوشیدند.[۵۸] این نزاع‌ها از اسباب و اثاث اصلی ضعف و سقوط دولت اموی دانسته رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.[۵۹]

مرتضی مطهری مجتهد و تاریخ‌پژوه شیعه:
اولی جریان جمودی که در دنیای اسلام پیش آمد جمودی میباشد که خوارج به خرج دادند. درصورتی که بخواهید بفهمید جمود با دنیای اسلام چه نموده است، همین مورد را در لحاظ بگیرید که یک وقت می گوییم علی را کی کشت و یک وقت می گوییم چی کشت؟ در صورتیکه بگوییم علی را کی کشت؟ ولی عبدالرحمن بن ملجم و در شرایطی که بگوییم علی را چی کشت؟ می بایست بگوییم جمود و کم آب‌مغزی و شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد خشکه‌مقدسی.

مطهری، گروه اثر ها، ۱۳۸۹ش، ج۲۱، ص۹۲

آراء و عقاید
یکی‌از مهمترین عقاید خوارج، اعتقاد به شرک کسی میباشد که مرتکب کبیره میگردد. این اعتقادوباور، در پیدایش و دگرگونی دانش حرف، اثر گذار دانسته شد‌ه‌است.[۶۰] برخی از باورها و عقاید خوارج عبارتند از:

شرک در شکل ارتکاب گناه کبیره: اول تفکر‌ای که خوارج بر آن حادثه‌لحاظ داشته‌اند، تکفیر کسی میباشد که مرتکب کبیره گردیده است.[۶۱] فرقه‌ای از خوارج با اسم ازارقه، در‌این پندار افراط کرده و معتقدند مرتکب کبیره نمی‌تواند مجدد ایمان بیاورد و بایستی به سبب ساز ارتداد، همپا با فرزندانش به قتل رسد و مخلد در حریق میباشد.[۶۲] یک کدام از برهان خوارج برای تکفیر مرتکب کبیره، استناد به آیه ۴۴ سوره مائده میباشد.[۶۳]
امامت: آرای خوارج درباره امامت، برگرفته از لحاظ آنها درباره مرتکب کبیره بود. بر این شالوده، هر که مرتکب گناه کبیره گردیده، نباید امامت جامعه مسلمان‌ها را بر ذمه بگیرد و در‌حالتی که بر مسند امامت باشد، بر مؤمنان واجب میباشد که بر وی خروج نمایند.[۶۴] بیشتر خوارج، با نصب خلیفه از سوی رسول(ص) مخالفند و معتقدند هرکس که به کتاب و سنت کار نماید، استعداد امامت را دارااست و امامت، با بیعت دو بدن نیز انعقاد میشود.[۶۵] آن ها به انتخابی بودن امام معتقد بودند[۶۶] و مغایر اعتقاد و باور رایج در آن مجال، خلافت غیرقریش را هم ممکن می‌دانستند.[۶۷]
خلفای راشدین: خوارج با دقت به رویدادها فیس‌داده در روزگار خلفای چهارگانه، قدمت و ابوبکر را به‌تیتر امام و خلیفه پیامبر معبود پذیرفتند، اما درخصوص عثمان تنها ۶ سال ابتدا حکومت وی و در خصوص امام علی، تا پیش از تایید حکمیت را درست شمردند و این دو را در مابقی روزگار حکومت‌شان تکفیر کردند و معزول دانستند.[۶۸]
پندار‌های شرعی: از بعضی فرقه‌های خوارج پاره‌ای آرای فقاهتی نقل گردیده است؛ برای مثال رد سنگسار زناکار (با استناد به اینکه در قرآن کریم ومهربان اشاره‌ای به آن نشده)، روا بودن قتل اطفال و همسران معارضان، اطمینان بدین‌که اطفال مشرکان نیز با پدران در حریق خواهند بود و مخالفت با تقیه در عهدوپیمان و شغل.[۶۹] به یقین ازارقه، مسلمانانی که به خوارج وابستگی ندارند می بایست کشته شوند، اما قتل مسیحیان، زردشتیان یا این که یهودیان حرام میباشد.[۷۰]

تبحر در علم ها و فوت‌و‌فن
آقامحمدعلی در بیشتر علم ها و فوت و فن تبحّر داشت به گونه ای که به نقل آقااحمد[۱۳] وحید بهبهانی درباره وی می‌اعلام‌کرد : «محمدعلی ما روحانی بهاءالدین این بعدازظهر میباشد»[۱۴] آوازه علمی آقامحمدعلی به‌اندازه‌ای بود که صبغة الله افندی، از علمای عامّه در بغداد که شهرت علم اورا شنیده بود، از وی درخواست ملاقات و رای زنی مسجد النبی کوهسنگی مشهد علمی کرد.

[۱۵] همینطور میرزامحمد اخباری (کشته شده ۱۲۳۲ق) که خویش در اکثری از علم‌ها متبحّر بود و با عقیده اجتهاد و مدافعان آن و در رأس همگی وحید بهبهانی، اختلاف و عنادی شدید داشت، از آقامحمد علی تحت عنوان یکی برگزیدگان اساتید خویش حافظه کرده و اورا محققی بی‌بدیل و عالمی بی‌نظیر خوانده و خلق نیکو‌اش را ستوده میباشد. او حتی بعداز مرگ آقامحمدعلی، در وقتی که با مجتهدین طاقت فرسا درافتاده و از سوی شاگردان وحید بهبهانی آیتم طعن بود، در عباراتی دیگر گشوده هم از آقامحمدعلی به خوبی حافظه کرده و گمان داشته که او علی رغم مخالفت با صوفیان، با اخباریان بر راز مهر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بوده میباشد.[۱۶]

روضه خوان یوسف بحرانی نیز بعد از مراعات اولی تاثیر شرعی او به اسم رساله انقطاع القال و القیل فی انفعال الماءالقلیل برای وی اذن مبسوط روایی ارسال کرد.[۱۷] بقیه تذکره نویسان و محققان نیز آقامحمدعلی را به وفور علم بلکه نبوغ، مهارت در فقه و رجال، سرعت جابجایی، یاد شگفت و تسلط بر علم ها غیر متعارف ستوده‌اند.[۱۸] او به فقه چهار مذهب تسلط داشت و در هجرت خویش به مکه (۱۱۸۶ق)، دو سال در آن دیار اقامت گزید و به طرز برخی از علمای متقدّم به درس دادن فقه عامّه پرداخت به نحوی که علمای آن دیار در سنجیده و منقول از درس وی سود می‌بردند. در همین روز ها رسالتین فی تاریخ الحرمین را در جغرافیای مکه و مدینه نگاشت و در آن مواقف و مقامات بلاد سابق الذکر را انتخاب کرد. تاثیر سابق الذکر را از نماد‌های اعتنا و تتبّع وی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد دانسته‌اند.[۱۹]

او در ادبیات فارسی و عربی به نهایت معلم بود. نثر فارسی وی، که تا حدودی مصنوع و متکلّفانه میباشد، نماد از اشراف‌اش به این گویش دارااست. قریحه وقّاد شعری وی نیز از علاوه بر اشعاری که در خیراتیه[۲۰] و بقیه آثارش در معارضه با صوفیه آمده و ادویه مزاح و هجو دارااست به خیر و خوبی آشکار شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

کتاب مقامع الفضل
تألیفات
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: اثر ها آقا محمدعلی کرمانشاهی
تالیفات وی مشمول مقامع الفضل، دسته‌ای مشمول ۱۱۹۲ قضیه،[۲۱] [۲۲] خیراتیه در ابطال طریقة صوفیه، ردّیه‌‌ای بر تصوف،[۲۳] [۲۴] سنّة الهدایة لهدایة السّنّة، اثری کلامی و الظرائف یا این که الرغائد و الغرائد در ردّ یهود و نصاری وکتابی به لهجه فارسی درباره دانش نبی وامام به اسم رسالة في دانش الإمام و النبي‌[۲۵] میباشد. بعضی اثرها محمدعلی آیتم تحسین و به کارگیری رجال پژوهانی زیرا ابوعلی حائری و میرزا حسین نوری (متوفی ۱۳۲۰ق) بوده میباشد.[۲۶]

نبرد با صوفیه
آوازه آقامحمدعلی، پیکار وی با صوفیه میباشد. قبل از وی نیز فقها و محدثان با صوفیان معارضاتی داشته‌اند، از آن‌ها بایستی از علامه حلی، محمدطاهر قمی، و محمدباقر مجلسی را اسم موفقیت. با بالا تصاحب کردن شغل این صوفیان و جذب شدن عموم متعددی به آن‌ها که با حرکتهای مجموعه عده ای از شهری به شهر دیگر یار و همدم بود، علما نسبت به محافظت عقاید و آداب فقهی عموم نگران شدند و حکام را از پیامدها فرمان تحذیر کردند؛ به تبع آن، بعضی از حکام به اخراج صوفیان از شهرها، و در برخی مفاد قتل و آزار وی، دست یازیدند.[۲۷] درین هنگام کرمانشاه، به جهت وجود آقامحمدعلی که حکم کننده شرع آنجا بود، از لحاظ اجرای احکام فقاهتی و امنیت اجتماعی از شایسته ترین شهرهای جمهوری اسلامی ایران به شمار میرفت.[۲۸] زمانی صوفیان، در مسیر جنبش خویش، در شهرهای متعدد، به کرمانشاه رسیدند، مجتهد کرمانشاه که‌این جریان را نوعی گمراهی و مخالفت با شرع می‌دانست، به سرکوبی آن‌ها تلاش گماشت.[مستلزم منبع]

منابع صوفیه،[۲۹] انگیزه این مخالفت آقامحمدعلی را غالباً حسادت وی به علم معصوم علیشاه و اغراض فردی بیان کرده‌اند و برخی نیز کار او‌را نوعی خطای در اجتهاد دانسته‌اند. این نکته در خور توجه میباشد که قبل از ظهور معصوم علیشاه، آقامحمدعلی نسبت به تصوف برخوردی دور از شوخی نداشت و حتی‌در مقامع الفضل لعن بر صوفیه را به صورت مطلق روا نمی‌دانست. از حیث او، صوفیگری انحرافی اعتقادی بود و به‌این باعث بعداز شاگرد شدن آن در پوسته جریانی اجتماعی، با آن رویارویی کرد. او تأکیدی بدون شوخی به برقراری آداب و سنن فقهی در کرمانشاه داشت[۳۰] از این رو جنبش دانش آموز متصوّفه، که گزارش بهبهانی نوعاً التزام اعتقادی و عملی به شرع نداشتند، از سوی مجتهد کرمانشاه نمی‌توانست نادیده گرفته گردد.[مستلزم منبع]

نقش در تأسیس حزب جمهوری اسلامی
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: حزب جمهوری اسلامی
آیت‌الله خامنه‌ای در روز ها منتهی به انقلاب اسلامی و بعداز آن،[۹۲] به همدم سید محمد بهشتی، اکبر هاشمی رفسنجانی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی و محمدجواد باهنر برای تولید تشکلی انقلابی کار می کرد.[۹۳] این تشکل با اسم حزب جمهوری اسلامی در ۲۹ بهمن ۱۳۵۷ش به طور رسمی اعلام موجودیت مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرد.[۹۴]

سید علی خامنه‌ای از تهیه و تنظیم‌کنندگان مرام‌طومار حزب جمهوری اسلامی بوده و در تقسیم وظایف جوارح نیز وظیفه تبلیغات حزب را بر ذمه گرفت.[۹۵] وی عضو مؤسس و عضو شورای مرکزی حزب بود و در کل در عصر تأسیس حزب بیشتر نقش تبیینی اعمال کرد و موضع‌ها حزب را به طور گفتارها و جزوه‌هایی ارائه نمود. وی در تأسیس شعبه حزب در مشهد نقش آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشت.

بعداز بهشتی و باهنر، آیت‌الله خامنه‌ای در شهریور ۱۳۶۰ از سوی شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی تحت عنوان سومی دبیرکل آن تعیین شد.[۹۶] در اولیه کنگره حزب در اردیبهشت ماه ۱۳۶۲ش، برای دو‌مین توشه به دبیرکلی حزب و عضویت شورای مرکزی[۹۷] و شورای داوری حزب[۹۸] تعیین شد. او در زمانه سر گروهی‌جمهوری نیز در گردهمایی‌های حزب جمهوری اسلامی کمپانی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد می کرد.[۹۹]

امامت آدینه طهران
حکم انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به امامت آدینه طهران
«بسم الله الرحمن الرحیم ‏
‏سرویس جناب مستطاب سیدالاعلام و حجت‌الاسلام آقای حاج سید علی خامنه‌ای‎ ‏ـ دامت افاضاته زیرا حضور جناب مستطاب حجت‌الاسلام و المسلمین آقای منتظری دامت افاضاته در حوزه مقدسه قم ما یحتاج بود و وی انصراف خودشان را از امامت آدینه طهران اعلام نمودند، جنابعالی که بحمدالله به حُسن سوابق موصوف و در دانش و فعالیت سزاوار می‌باشید به امامت آدینه طهران منصوب میباشید. از آفریدگار متعال موفقیت جنابعالی را در پند و هدایت عموم شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد خواستارم.»

تاریخ آرشیو، امام خمینی، صحیفه امام، مؤسسه تهیه و انتشار اثرها امام خمینی، ج۱۲، ص۱۱۶.

امام خمینی در ۲۴ دی ۱۳۵۸ش آیت‌الله خامنه‌ای را، به امامت آدینه طهران منصوب کرد.[۱۰۰] سفارش برگزاری سمینارهای ائمه آدینه به مراد انسجام کانال امامان آدینه در درون مرزو بوم و عالم اسلام از اقدامات وی درین عصر بود.[۱۰۱] مشکل خطبه‌های عربی بعداز خطبه دوم فارسی از خصوصیت‌های خطبه‌های وی بوده میباشد.[مستلزم منبع]

نمایندگی مجلس شورای اسلامی
آیت‌الله خامنه‌ای در انتخابات اول عصر قانونگذاری مجلس شورای اسلامی در اسفند ۱۳۵۸ش، با تامین جامعه روحانیت مبارز و جنگجو طهران، حزب جمهوری اسلامی و چند سازمان و تیم اسلامی دیگر[۱۰۲] از حوزه انتخابیه طهران وارد مجلس شوید.

ترور نافرجام آیت‌الله خامنه‌ای
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: ترور آیت‌الله خامنه‌ای
آیت‌الله خامنه‌ای در ۶ تیر ۱۳۶۰ش در زمان سخنرانی در مسجد ابوذر طهران غرض ترور قرار گرفت.[۱۰۳] این سوءقصد در تاثیر انفجار بمبی که در ضبط صوت عمل نهاده گردیده بود صورت بخشید. آیت‌الله خامنه‌ای در‌این ترور از حوزه‌ شانه، سینه و دست راست به شدت مصدوم شد و دست راست وی سعی خویش را از دست اعطا کرد.[۱۰۴] آغاز این ترور به مجموعه فرقان منتسب شد[۱۰۵] ولی بعضا معتقدند ترور شغل سازمان مجاهدین رفتار کشور ایران بوده میباشد و سازمان مجاهدین با انتساب آن به تیم فرقان، کوشید از پیامدهای آن در پناه بماند.[۱۰۶]

سید محمدصادق حسینی شیخ (۱۳۰۵-۱۴۰۱ش) از مراجع پیروی شیعه و معلم درس بیرون فقه و اصول در قم بود. دسته ۴۱ جلدی فقه الصادق به‌تیتر دایرة‌المعارفی از مباحث شرعی شیعه از اثر ها اوست. سید ابوالحسن اصفهانی، سید ابوالقاسم خویی و محمدحسین غروی اصفهانی از استادان وی مسجد النبی کوهسنگی مشهد بوده‌اند.

روضه خوان، درس دادن درس بیرون فقه و اصول را در سال ۱۳۳۰ش شروع کرد. مرجعیت وی بعداز درگذشت سید حسین طباطبایی بروجردی قانونی شد و رساله عملیه او در سال ۱۳۴۰ش منتشر شوید. نظرها سید محمدصادق روضه خوان در مواقعی همانند تاسی از میت، اذن بابا دختر در وصلت و قمه‌زنی، با طریقه دارای اسم و رسم فقیهان شیعه تفاوت آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد داراست.

شیخ در دهه ۱۳۴۰ش، موضع ها و بیانیه‌هایی علیه حکومت پهلوی در قضایایی مانند: ثبت لایحه کاپیتولاسیون و حمله نظامیان پهلوی به مکتب فیضیه داشت و پیش از انقلاب اسلامی کشور‌ایران به فعالان انقلابی امداد رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد می کرد.

معاش‌طومار
سید محمدصادق حسینی شیخ در تیر ۱۳۰۵ش در قم به‌جهان آمد.[۱] بعداز گذراندن تحصیلات مقدماتی در سال ۱۳۱۵ش به نجف سفر کرد و بعداز علم آموزی، در سال ۱۳۲۹ش به کشور‌ایران رجوع و در حوزه علمیه قم به درس دادن فقه و اصول پرداخت.[۲] گفته می شود که او در ۱۴ سالگی به جايگاه اجتهاد رسیده[۳] و او‌لین عصر درس دادن درس بیرون فقه و اصول وی، سال ۱۳۳۰ش شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد بوده میباشد.[۴]

پدرش سید محمود روضه خوان، مدتی در نجف از شاگردان سید ابوالحسن اصفهانی و میرزای نائینی و در مشهد محصل سید حسین‏ طباطبایی قمی بود.[۵] سید محمود شیخ مثلا اشخاصی بوده که برای ورود عبدالکریم حائری یزدی به قم کارایی کرده و همینطور با سید ابوالقاسم کاشانی در جریان ملی‌شدن نفت همیاری داشت.[۶]

سید محمدصادق روضه خوان در ۲۵ آذر سال ۱۴۰۱ش در قم درگذشت.[۷] مراسم تشییع او در ۲۷ آذر در قم شکل گرفت و بعد از اقامه نماز میت بوسیله روضه خوان مصطفی مصری نماینده تام‌الاختیار سید درست گو شیخ، در مسجد بالاسر بقعه حضرت معصومه(س) دفن شد.[۸]

اساتید
سید راست گو شیخ در سال ۱۳۵۵ق و در سن ۱۱ سالگی وارد حوزه علمیه نجف شد و در به عبارتی سال، درس بیرون فقه و اصول را استارت می‌نماید.[۹] روحانی کاظم شیرازی، محمدحسین غروی اصفهانی، محمدعلی کاظمینی، سید ابوالحسن اصفهانی، سید حسین طباطبایی بروجردی از شناخته‌گردیده‌ترین اساتید او بوده‌اند.[۱۰] از اشخاص بخش اعظمی به‌تیتر اساتید سید درستگو روضه خوان مذکور گردیده، البته بیشترین مجال علم آموزی او به‌زمان ۱۵ سال و نزد سید ابوالقاسم خویی بود.[۱۱]

مرجعیت
رساله عملیه سید محمدصادق شیخ بعداز درگذشت آیت‌الله بروجردی، منتشر شد که او‌لین چاپ آن بر اساس موجودی کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران مرتبط با سال ۱۳۴۰ش میباشد.[۱۲] بعضی معتقدند، وی مرجعیتش را زودتر از معاصران خویش اظهار کرد،[۱۳] چون هنگام اعلام مرجعیت، هنوز بخش اعظمی از اساتید وی زنده بودند.[۱۴]

بعضا آراء شرعی
بعضی از آرای سید محمدصادق شیخ با لحاظ مردم مراجع تاسی، تفاوت دارااست به عنوان مثال:

روضه خوان این نظر را دارد با درگذشت یک مرجع تبعیت، مقلدان آن مرجع می بایست به مرجع تبعیت اعلم آن‌مجال مراجعه و در مسائل فقهی از وی تبعیت نمایند و بقا بر تاسی از میت را روا نمی‌داند.[۱۵]
سید راستگو روضه خوان در ارتباط با وصلت دختر باکره، اذن و اجازه بابا را شرط نمی‌داند و این نظر را دارد، دختر بالغه و رشیده قادر است فارغ از اجازه پدرش، وصلت دایم یا این که موقت داشته باشد.[۱۶]
روضه خوان از موافقان قمه‌زنی میباشد و آن را مجاز و پسندیده می داند.[۱۷]
شغل‌های سیاسی

حسن بن محمد بن حسن طوسی (درگذشته پس از ۵۱۱ق/۱۱۱۷م) دارای اسم و رسم به ابوعلی طوسی یا این که موثر ثانی فرزند روضه خوان طوسی، فقید، محدث و یکی‌از مهم ترین رینگ‌های واسطه در سلسله اسانید شیعه مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

نسب و تحصیلات
تاریخ ظریف ولادت و وفات ابوعلی طوسی پر‌نور وجود ندارد، ولی با اعتنا به اینکه وی نزدیک به ۴۵۵ق از روضه خوان طوسی اذن ماجرا اخذ داشته میباشد، می‌اقتدار مجال به دنیا آمدن اورا وسط‌های نصفه نخستین، قرن پنجم هجری قمری تقریب زد.[۱] واپسین اگاهی از حیات او مرتبط با ۵۱۱ق میباشد که عمادالدین طبری در امسال در نجف از وی دریافت حدیث نموده است،[۲] بعضا به‌خیال و خاطر اقامتش در نجف اشرف، به او کنیه «غروی» آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد داده‌اند.[۳]

اما احتمالاً ابوعلی در ۵۲۰ق زنده نبوده میباشد، چون هبة الله بن نماء که در سال جاری در نجف به علم آموزی اشتغال داشته، با واسطه و با قید «رضی الله عنه»( که معمولاً درباره مردگان بکار می‌رود) از وی داستان نموده است.[۴] به هر روی باتوجه به طبقه رجالی او، گفتۀ صفدی[۵] که وفات او‌را نزدیک به ۵۴۰ق دانسته میباشد و نیز گفته ابن شاکر کُتُبی [۶] که به صراحت اسم او را در وفیات سال نام برده آورده، رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد خطا میباشد.

ابوعلی که از خاندانی مالک‌اسم برخاسته بود، در مدرسه پدرش روحانی طوسی طلب دانش کرد و در علم ها شرعی به محور‌ای رسید که به او کنیه موثر داده شد و برای تمایز از روحانی اثر گذار، موثر ثانی نیز خوانده شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد می شد.[۷]

اساتید
پدرش روحانی طوسی: ابوعلی در بغداد و نجف اشرف همراه پدرش بود و همگی تصنیفات او‌را نزدش خوانده میباشد. ابوعلی از راز ارادت، بابا را با عبارت السعید الوالد حافظه میکرد. روحانی الطائفه ضمن اذن‌ای که در سال ۴۵۵ق به پسر و تعدادی بدن دیگر داده، در سال ۴۷۷ق در انتهای کتاب وقف تهذیب الاحکام اذن‌طومار دیگری نیز برای ابوعلی نوشته میباشد.[۸]
ابوعلی غیر از بابا، نزد شیوخی تعدادی از امامیه و غیر وی مانند سلار دیلمی، ابن صقال، ابوطیب طبری، خَلّال و تَنوخی[۹] علم فراگرفت.

سید محسن امین بعد از بیان نام ابوطیب طبری، ضمن و تنوخی میگوید: ما به صحت نمی‌دانیم این سه نفر کیستند و آن ها را از عهد ابن حجر عسقلانی نقل کردیم.[۱۰]

نویسندگان غالباً ابوعلی طوسی را باتقوا، خداپرست، فقیه و ولی ثقه دانسته‌اند و طالبان پیوسته جهت دریافت دانش نزد وی می‌شتافتند.[۱۱]

شاگردان
اشخاص بخش اعظمی نزد طوسی به آموزش علم پرداختند، از آن پاراگراف‌اند:[۱۲]

عمادالدین طبری
ابوالفتوح احمد بن علی رازی
طبرسی صاحب و مالک مجمع البیان
حسین بن احمد بن طحال مقدادی
علی بن شهرآشوب
ابن رُطَبه سوراوی
هبة الله سقطی
الیاس بن هشام حائری
محمد بن محمد نسفی
عبیدالله بن حسن بن بابویه
ابن ادریس حلی
ادب‌الله راوندی
واعظ جرجانی
حسین طحال مقدادی[۱۳]
افضل الدین مهابادی نویسنده کتاب فی الاعراب[۱۴]
آوازه و رده
آنچه سبب ساز شد‌ه‌است که ابوعلی طوسی در میان رجال امامیه بسیار آیتم دقت قرار گیرد، روایاتش از روحانی طوسی و نیز وجود اسم وی در قریب به رخداد اجازات روایی شیعه میباشد. چنانکه از ۳ راوی مهم روحانی طوسی، یعنی ابوالصمصام ذوالفقار بن محل پرستش، ابوالوفا عبدالجبار بن عبدالله رازی و ابوعلی طوسی،[۱۵] با نظری آماری به سلسلۀ اسانید، می‌قدرت اخذ که اسم ابوعلی میباشد که در بیشتر آن‌ها نام برده میباشد.

گفتنی میباشد که روضه خوان طوسی تحت عنوان رینگ‌ای مهم در اسانید امامیه که راه‌های اکثری در داستان اثر ها پیشینیان داشته، آن‌ها را به فرزندش ابوعلی منتقل نموده است. هم اکنون با آنچه دربارۀ ابوعلی گفته شد، نقش وی تحت عنوان رابط فی مابین گذشتگان و آیندگان خویش در اسانید احادیث و اجازات امامیه به خیر و خوبی پر‌نور می گردد.

روحانی مرتضی انصاری (متوفای۱۲۸۰ق) در فرائد الاصول روایتی را که در سلسله مدرک آن شخصی مجهول جای دارد، نقل کرده البته آن را همچون درست دانسته میباشد. مدرس دانا سید محمدجواد فرضی تهرانی می گوید: انگیزه درست بودن این داستان با وجود راوی مجهول این میباشد که آن را روحانی ابوعلی داستان نموده است و وی مردی ثقه میباشد که از غیرمُعتَمَد قصه نمی‌نماید.[۱۶] القابی که پژوهشگران ابوعلی را با آن حافظه کرده‌اند نیز حاکی از مقام والای وی فی مابین وی میباشد. چنان‌که بعضا اورا مفیدالدین یا این که موءثر ثانی [۱۷]خطاب کرده و برخی دیگر کنیه الشیخ الموید و بعضا نیز کنیه مؤتمن به او داده‌اند.[۱۸]

تأثیرگذار در اسانید اجازات و احادیث
ابوعلی نیز به نوبۀ خویش با جابجایی شیوه های یادشده به شاگردانش، به ویژه عمادالدین طبری، ابن رطبۀ سوراوی و الیاس بن هشام، تحت عنوان رینگ‌ای اصلی در سلسله‌های اسانید اجازات و احادیث اجرای نقش نموده است.[۱۹]

ابوعلی یک کدام از مهم ترین مروجان فقه روحانی طوسی میباشد. تفصیل وی بر کتاب النهایة خویش شاهدی حاذق بر این مدعی میباشد.[۲۰] او در جایگاه یک فقید مالک لحاظ، ایده ها و آرائی خاص خویش در فقه داشته میباشد. عهد وجوب استعاذه در خواندن نماز و غیر آن که از فتاوای شاذ به شمار می‌رود، از آرای منسوب به او می باشد.[۲۱]

اثر ها

قرن سیزدهم و چهاردهم قمری

دیدار کمپانی‌کنندگان در «کنگره جهانی جریان‌های افراطی و تکفیری از بینش علمای اسلام» با آیت‌الله خامنه‌ای
سید جمال‌الدین اسدآبادی در اوایل سده چهاردهم، قضیه اتحاد اسلام را در مقالاتش در خبرنامه عربی‌لهجه عروة الوثقی، مطرح کرد.[۱۳] با تعطیلی روزنامه عروةالوثقی، این زمینه مدتی مسکوت ماند و با دعوت شاه عبدالحمید دوم، فرمان روا عثمانی (حکومت: ۱۲۹۳–۱۳۲۷ق/ ۱۸۷۶–۱۹۰۹م)، از سید جمال‌الدین، برای عمل در روش تحقق اتحاد اسلامی، مجدد مطرح شد؛ هر یکسری که به منجر بروز مخالفت‌ها و نامفهوم بودن اغراض پاد شاه عبدالحمید، این فرمان تحقق مسجد النبی کوهسنگی مشهد نیافت.[۱۴]

با تشکیل دارالتقریب فی مابین المذاهب الاسلامیة در مصر و صورت‌گیری نظام کشور ایران، تخمین مذهبها به طور بدون شوخی‌خیس مطرح شد. در بهمن ۱۳۷۱ش/ فوریه ۱۹۹۳، بنیاد پژوهش ها علمی اسلامی در استانبول محفلی علمی (سمپوزیوم) برگزار کرد که در آن پژوهشگران شیعه و سنی کمپانی داشتند. اورده شده این مبادرت تأثیر متعددی در شناساندن رخ علمی و درست تشیع آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشت.[۱۵]

نهادها و مرکزها تقریبی
جمعیت تخمین میان ادیان
اولیه جمعیت تخمین میان ادیان در سال ۱۳۰۳ق تشکیل شد.[۱۶] بعداز تعطیل شدن خبرنامه عروة‌الوثقی، محمد عبده، از عالمان اهل‌سنت مصر، به بیروت رفت و با همیاری عده ای زیرا ابوتراب ساوجی (خادم سیدجمال‌الدین اسدآبادی) و میرزا محمدباقر بواناتی (ترجمه کننده انگلیسی عروة الوثقی)، «جمعیة التقریب فی مابین اهل الاسلام و اهل الکتاب» را تأسیس کرد که بعد ها اشخاصی از جمهوری اسلامی ایران، عثمانی، انگلیس و هندوستان به آن پیوستند.[۱۷] با این هم اکنون مقطع شغل این جمعیت رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کوتاه بود.[۱۸]

دارالتقریب دربین المذاهب الاسلامیة
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: دارالتقریب میان المذاهب الاسلامیة
نهادی میباشد که در سال ۱۹۴۷م با همت محمدتقی قمی (۱۲۸۹–۱۳۶۹ش) و همیاری تنی چند از علمای الازهر در قاهره فعال سازی شد.[۱۹] و به محل جلسه عالمان و روحانیان شیعه و سنی تبدیل شد؛ افرادی همانند محمدعلی علوبه پاشا که بعداً به سر گروهی دارالتقریب برگزیده شد، روحانی عبدالمجید سلیم، مدیریت هیئت فتوای کالج الازهر، حاج امین حسینی، مفتی اعظم فلسطین، روحانی محمد عبداللطیف، مفتی وزارت اوقاف، روضه خوان محمد عبدالفتاح عنانی، مدیر مذهب مالکی، روضه خوان محمود شَلْتوت، عضو هیئت کبار العلمای حنفی، حسن البَنّا، رهبر جمعیت اخوان المسلمین و حکم دهنده محمد بن عبدالله امری، نماینده زیدیه یمن از اعضای این راس بودند.[۲۰] بعد ها روحانی محمدحسین کشف کننده‌الغطاء و سید هبةالدین شهرستانی و سید عبدالحسین شرف‌الدین، از علمای شیعه نیز به دارالتقریب شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد پیوستند.[۲۱]

انتشار مقاله ها و کتاب ها، برای آرم دادن صورت‌ای درست از مذهب شیعه،[۲۲] چاپ و تکثیر بعضی از منابع اصلی اسلامی و شیعی،[۲۳] درس دادن فقه شیعه در کالج الازهر در کنار بقیه مذهبها فقاهتی و تغییر و تحول برخی مقررات مصر طبق مذهب شیعه[۲۴] از اقدامات دارالتقریب بود.

مجمع تخمین میان مذهب‌ها اسلامی
نوشته ی علمیٔ اساسی: مجمع جهانی تخمین مذهب ها اسلامی
مجمع جهانی تخمین مذهب‌ها اسلامی در ۱۳۶۹ ش، به امر آیت الله سیدعلی خامنه‌ای «مجمع تخمین فی مابین مذهبها اسلامی» بوجود آمد. این مجمع ذمه ‌دار سعی‌های تقریبی در دنیا اسلام میباشد و کلیه ساله با کمپانی اندیشمندان اسلامی، در کشور‌ایران یا این که دیگر کشورهای اسلامی همایش‌های وحدت برگزار می‌نماید. خبرنامه رسالة التقریب (به لهجه عربی، چاپ طهران)، ترجمان (ارگان) مجمع تخمین، از ۱۳۷۱ش کار خویش را به مراد تولید روح وحدت اسلامی دربین ملل مسلمان استارت و اثر ها اندیشمندان اسلامی را منتشر کرده‌میباشد.[۲۵] خبرگزاری تخمین هم یکی مقر‌های خبری متعلق بدین مجمع میباشد.[۲۶]

مورد‌ها و سختی ها

کتاب آیت‌الله بروجردی جلد نخستین دسته طلایه‌داران تخمین
برای تخمین مسئله‌هایی مذکور میباشد مثلا:

جلوگیری از توهین به مقدسات مذهبها دیگر
دوری از تکفیر رهروان مذهبها دیگر
عملکرد حول مشترکات مذهب‌ها همانند اعتقادوباور به توحید، نبوت، معاد، نماز، روزه، قبله و قرآن.
نقش بروجردی در تقر یب مذهب ها اسلامی:
یک کدام از مزایای معظم له اعتنا و عشق فراوانی بود که به مسأله وحدت اسلام و حسن تفاهم و تخمین مذهب‌ها اسلامیه داشت، این مرد زیرا به تاریخ اسلام و مذهبها اسلامی آشنا بود، می‌دانست که سیاست حکّامِ قبلی در تفرقه و دامن زدن حریق اختلاف چه اندازه تأثیر داشته میباشد و هم اعتنا داشت که در بعد از ظهر حاضر نیز سیاست‌های استعماری از این تفرقه حداکثر به کار گیری را می‌نمایند و بلکه آن را دامن میزنند و هم دقت داشت که هجران شیعه از دیگر فِرَق باعث گردیده‌است که آنها شیعه را نشناسند و درباره آنها تصوراتی به دور از واقعیت بنمایند.بدین جهات بسیار عشق و علاقه‌مند بود که حسن تفاهمی در میان شیعه و سنی برقرار خواهد شد که از طرفی وحدت اسلامی که مراد تعالی این آیین مقدس میباشد، تأمین خواهد شد و از طرف دیگر شیعه و فقه شیعه و معارف شیعه آن طور که می‌باشد به جامعه تسنن که اکثریت مسلمان ها را تشکیل میدهند معرفی خواهد شد.

*منبع:مرتضی مطهری، شش نوشته‌ی علمی، ص۵۰

همینطور جهالت، تعصب و کارشکنی معاندان از مانع ها تخمین مذکور میباشد.[۲۷] به گفته آیت‌الله خامنه‌ای رهبر کشور‌ایران، معاندان اسلام در صدد ساخت اختلاف فی مابین شیعه و سنی می باشند وی از شیعیانی که به اختلافات دامن می زنند و با وحدت اسلامی مخالفت می‌نمایند به شیعه انگلیسی و از این تیم از اهل‌سنت به اسلام آمریکایی تعبیر و تفسیر نموده است.[۲۸]

سعید بن هبةالله راوندی کاشانی دارای اسم و رسم به قطب راوندی (درگذشت: ۵۷۳ق) محدث، مفسر، متکلم، دانا و مورخ شیعه در قرن ششم هجری و از شاگردان طبرسی صاحب و مالک تعبیر مجمع البیان میباشد. وی از کهن‌ترین گستردن‌نویسان بر نهج البلاغه و اولیه فقید شیعه میباشد که کتابی در نشانه‌ها الاحکام بر طبق ابواب دینی نگاشته میباشد. راوندی کارایی نموده است منزلت دلیل به قرآن را در فقه شیعه تقویت نماید و هر تعدادی به نظر دینی زیر تأثیر روضه خوان طوسی و سید مرتضی میباشد اما اورا شرعی با پندار‌ای جداگانه دانسته‌اند. راوندی تالیف کننده‌ای پرکار میباشد اما اکثری از اثر ها وی از فی مابین رفته میباشد. دارای اسم و رسم‌ترین اثرها او کتاب الخرائج و الجرائح، فقه القرآن و منهاج البراعه میباشند. ابن شهرآشوب مازندرانی و منتجب‌الدین رازی مشهورترین شاگردان وی می باشند. مرقد وی در قم و در صحن تبارک مقبره حضرت معصومه(س) مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

رده و التفات
قطب‌الدین راوندی، عالم، حدیث‌شناس، مفسر و متکلم شیعه میباشد. عبدالحسین امینی او‌را از پیشوایان علمای شیعه، یک کدام از اساتید فقه و حدیث و از نوابغ و رجال دانش و متانت دانسته میباشد.[۱] مالک روضات الجنات او‌را عالم، شخصی شاخص و موثق تعریف می‌نماید، [۲] و افندی اصفهانی نیز او‌را فردی فاضل، دانا، متبحر، دانا، محدث، متکلم، آشنای به خبرها و روایات و شعر سرا معرفی نموده است.[۳] چنان که روحانی عباس قمی او را از تبارک‌ترین محدثان شیعه می داند.[۴] و ابن‌حجر عسقلانی ازعالمان اهل سنت از وی با تیتر فاضل و مالک تصنیف در جمیع علم ها تعبیروتفسیر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده است.[۵]

راوندی دربین علمای شیعه، نگارنده اولیه کتاب آیه ها الاحکام با ترتیب ابواب فقاهتی به اسم فقه القرآن میباشد.[۶] کتاب وی مسئله‌ساز کتابت کتاب‌های آیه ها الاحکام در میان فقهای شیعه گردیده‌است.[۷] هم‌اینگونه یکی‌از دارای اسم و رسم‌ترین کتاب‌ها در موضوع معجزات امامان به اسم الخرائج و الجرائح تاثیر اوست. وی هم‌اینگونه جزو اولیه شارحان نهج البلاغه میباشد به سیرتکامل‌ای که ابن‌ابی‌الحدید شارح نهج‌البلاغه تفصیل او‌را کهن‌ترین تفصیل بر نهج‌البلاغه دانسته‌ میباشد. [۸] هر یکسری عبدالعزیز طباطبایی تراث‌پژوه سرشناس این مدعی را خطا بررسی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرده‌ میباشد.[۹]

آرای دینی راوندی گزینه دقت فقیهان بعداز وی قرار گرفته میباشد.[۱۰] به گفته گریوانی تفحص‌گر اثرها دینی، ابن‌ادریس،‌ متفحص حلی،‌ علامه حلی، فاضل آبی‌رنگ و شهید اولیه آراء او‌را نقل و انتقاد کرده‌اند.[۱۱] متفحص کرکی کتاب وی، فقه القرآن را تحت عنوان منبعی برای طریق اجتهاد از قرآن معرفی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده است.[۱۲]

معاش‌طومار
اسم بی نقص قطب راوندی سعید بن عبدالله بن حسین بن هبةالله راوندی کاشانی میباشد و قطب‌الدین کنیه اوست. سال ولادت وی مشخص و معلوم وجود ندارد و در راوند، مجاورت کاشان به‌عالم آمد.[۱۳] افندی اصفهانی می گوید: اسم او بیشتر با انتساب به جدش یعنی «‌سعید بن هبة الله‌» شناخته میشود.[۱۴] لقب قطب راوندی، ابوالحسن و ابوالحسین گزارش شد‌ه‌است.[۱۵] وی تحصیلات ابتدایی را در راوند نزد بابا و پدربزرگ خود سپری کرد و بعد از آن راهی قم شد. طبق گفته افندی اصفهانی او روایاتی را از بزرگان حدیث در اصفهان، خراسان و همدان شنیده و نقل نموده است.[۱۶]
قطب الدین راوندی در ۱۴ شوال[۱۷] سال ۵۷۳ هجری قمری در قم دار فانی را وداع گفت و مجاورت بقعه حضرت معصومه(س) دفن شد.[یادداشت ۱][۱۸] [یادداشت ۲]
سه فرزند قطب‌الدین که علم آموزی علم ها فقهی کردند به اسم‌های علی، حسین و محمد، صاحب و مالک کتاب عجالة المعرفة بودند.[۱۹]علامه امینی در کتاب شهدا الفضیله حسن بن سعید راوندی را تحت عنوان یک کدام از فرزندان قطب راوندی در شهدای قرن ششم هجری قمری ذکر شده میباشد. [۲۰]

مشایخ و اساتید
محمدباقر خوانساری در کتاب روضات الجنات، استادان قطب راوندی را ذکر شده میباشد:[۲۱]

فضل و ادب بن حسن طبرسی مالک مجمع البیان
عمادالدین طبری صاحب و مالک بشارة المصطفی
صفی الدین مرتضی بن داعی رازی مالک تبصرة العوام
روضه خوان ابوجعفر محمد بن علی حلبی
محمد بن حسن، بابا خواجه نصیرالدین طوسی
محمد بن اسماعیل مشهدی
محمد بن علی تمیمی نیشابوری
عبدالرحیم بن احمد شیبانی
ابونصر الغازی
ذوالفقار بن محمد بن محل عبادت حسینی
ابوجعفر بن کمیح.[۲۲]
شاگردان
در برخی کتاب ها گستردن‌حالا‌نگاری، اسم شاگردان قطب راوندی آمده میباشد:

سه فرزند قطب راوندی؛ حسین، محمد و علی
احمد بن علی بن عبدالجبار طوسی
جمال‌الدین بن علی بن عبدالجبار طوسی
علی بن محمد مدائنی
عزالدین محمد بن حسن علوی بغدادی
محمد بن عبد و بنده الحمید بن محمود دعوی‌دار
ابن‌شهر آشوب مازندرانی.
منتجب‌الدین رازی.[۲۳]
تألیفات
نوشته‌علمیٔ اساسی: فهرست اثرها قطب‌الدین راوندی
پاکتچی راوندی را مؤلفی پرنویس تعریف نموده است که در منطقههای متعدد دانشی خودکار زده میباشد.[۲۴] اثر ها قطب راوندی در حدود ۶۰ کتاب و رساله گزارش شد‌ه‌است. بین تألیفات راوندی، کتاب الخرائج و الجرائح، مشهورترین تاثیر اوست که در ذکر معجزات رسول(ص) و امامان شیعه میباشد. [۲۵] او شرحی هم بر کتاب نهج‌البلاغه دارااست که منهاج البراعة فی تفصیل نهج البلاغه اسم دارااست.[۲۶]

تامل‌ها
به گفته احمد پاکتچی تفحص‌گر علم ها فقاهتی، با آنکه راوندی در روزگاری می‌زیست که اکثر فقیهان ذیل تأثیر روحانی طوسی و سید مرتضی بودند البته وی در پندار شرعی مکتبی جداگانه داراست. [۲۷] چنان‌که وی اولیه عالمی میباشد[۲۸] که دستگاه چهار‌گانه مرکب از کتاب، سنت، عقل و اجماع را بین شیعه ها مطرح نموده است،[۲۹]. با این درحال حاضر با تألیف کتاب فقه القرآن کارایی نموده است که حجیت ظاهر قرآن را در فقه تقویت نماید[۳۰]

راوندی هم‌اینگونه به خواندن‌های متعدد قرآن اعتنا کرده و اعتقاد دارد در شرایطی‌که یک آیه دو تلاوت درست داشته باشد، در حکم دو آیه میباشد و هر دو حجت‌اند.[۳۱] سازه به تفحص پاکتچی، راوندی در موردها متفاوت نماد داده میباشد که عمومات کتاب را نمی‌قدرت آگاه واحد اختصاص زد.[۳۲] وی هم‌اینگونه این نظر را دارد که احکام ادیان قبل از اسلام چنانچه دانش به نسخه ها آنان نداشته باشیم هم‌چنان معتبرند،[۳۳] و به همین استدلال در ادله‌های خویش به آیه ها قرآن گاه به آیاتی که ضمنا روایت‌های انبیاء میباشند نیز استناد نموده است.[۳۴]

قطب راوندی در اثر ها خویش به فقه مقارن اعتنا داشته میباشد و آراء اکثری را از عالمان اهل سنت نقل نموده است.[۳۵] هر یک سری درین نقل‌ها بیشتر متکی به اثرها روحانی طوسی بوده میباشد.[۳۶] وی بر بایستگی به کارگیری از عقل در منزلت ادراک نصوص تأکید می‌نماید و دامنه کاربرد آن را توسعه میدهد و حتی بعضا فقیهان را به سبب ساز اکتفا به دلایل نقلی انتقاد نموده است.[۳۷] و نیز گاه با توکل بر حکمت تشریع حکمی را استنباط نموده است.[۳۸]

اثرها درباره قطب راوندی
در سال ۱۳۹۶ خورشیدی کنگره بزرگداشت قطب راوندی در راوند کاشان برگزار شد. [۳۹]
درباره قطب مقاله‌ها و کتاب‌ها و نقطه پایان‌طومار‌هایی نگاشته شد‌ه‌است. برخی از اثر ها با محوریت کتاب‌های قطب منتشر گردیده‌است. همچون:

نوشته‌ی علمی «فقه القرآن راوندی» نوشته خلیل گریوانی در فصلنامه فقه اهل بیت.
کتاب «طریق‌شناسی تفصیل منهاج البراعه قطب‌الدین راوندی و اثر آن بر شروح پسین نهج‌البلاغه» نوشته سید حمید موسوی. [۴۰]
اثراتی نیز با مبنا قرار دادن شخصیت و آراء راوندی نگاشته گردیده است. مثلا:

نقطه پایان‌طومار دکتری با تیتر «طرز قطب‌الدین راوندی در تعبیر و فقه الحدیث». نوشته امین خوش‌اخلاق [۴۱]
نقطه پایان‌طومار «تحقیق و ارزیابی نقدهای ابن‌ابی‌الحدید به قطب راوندی در تفصیل نهج‌البلاغه» [۴۲]