سعید بن هبةالله راوندی کاشانی دارای اسم و رسم به قطب راوندی (درگذشت: ۵۷۳ق) محدث، مفسر، متکلم، دانا و مورخ شیعه در قرن ششم هجری و از شاگردان طبرسی صاحب و مالک تعبیر مجمع البیان میباشد. وی از کهنترین گستردننویسان بر نهج البلاغه و اولیه فقید شیعه میباشد که کتابی در نشانهها الاحکام بر طبق ابواب دینی نگاشته میباشد. راوندی کارایی نموده است منزلت دلیل به قرآن را در فقه شیعه تقویت نماید و هر تعدادی به نظر دینی زیر تأثیر روضه خوان طوسی و سید مرتضی میباشد اما اورا شرعی با پندارای جداگانه دانستهاند. راوندی تالیف کنندهای پرکار میباشد اما اکثری از اثر ها وی از فی مابین رفته میباشد. دارای اسم و رسمترین اثرها او کتاب الخرائج و الجرائح، فقه القرآن و منهاج البراعه میباشند. ابن شهرآشوب مازندرانی و منتجبالدین رازی مشهورترین شاگردان وی می باشند. مرقد وی در قم و در صحن تبارک مقبره حضرت معصومه(س) مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.
رده و التفات
قطبالدین راوندی، عالم، حدیثشناس، مفسر و متکلم شیعه میباشد. عبدالحسین امینی اورا از پیشوایان علمای شیعه، یک کدام از اساتید فقه و حدیث و از نوابغ و رجال دانش و متانت دانسته میباشد.[۱] مالک روضات الجنات اورا عالم، شخصی شاخص و موثق تعریف مینماید، [۲] و افندی اصفهانی نیز اورا فردی فاضل، دانا، متبحر، دانا، محدث، متکلم، آشنای به خبرها و روایات و شعر سرا معرفی نموده است.[۳] چنان که روحانی عباس قمی او را از تبارکترین محدثان شیعه می داند.[۴] و ابنحجر عسقلانی ازعالمان اهل سنت از وی با تیتر فاضل و مالک تصنیف در جمیع علم ها تعبیروتفسیر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده است.[۵]
راوندی دربین علمای شیعه، نگارنده اولیه کتاب آیه ها الاحکام با ترتیب ابواب فقاهتی به اسم فقه القرآن میباشد.[۶] کتاب وی مسئلهساز کتابت کتابهای آیه ها الاحکام در میان فقهای شیعه گردیدهاست.[۷] هماینگونه یکیاز دارای اسم و رسمترین کتابها در موضوع معجزات امامان به اسم الخرائج و الجرائح تاثیر اوست. وی هماینگونه جزو اولیه شارحان نهج البلاغه میباشد به سیرتکاملای که ابنابیالحدید شارح نهجالبلاغه تفصیل اورا کهنترین تفصیل بر نهجالبلاغه دانسته میباشد. [۸] هر یکسری عبدالعزیز طباطبایی تراثپژوه سرشناس این مدعی را خطا بررسی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرده میباشد.[۹]
آرای دینی راوندی گزینه دقت فقیهان بعداز وی قرار گرفته میباشد.[۱۰] به گفته گریوانی تفحصگر اثرها دینی، ابنادریس، متفحص حلی، علامه حلی، فاضل آبیرنگ و شهید اولیه آراء اورا نقل و انتقاد کردهاند.[۱۱] متفحص کرکی کتاب وی، فقه القرآن را تحت عنوان منبعی برای طریق اجتهاد از قرآن معرفی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده است.[۱۲]
معاشطومار
اسم بی نقص قطب راوندی سعید بن عبدالله بن حسین بن هبةالله راوندی کاشانی میباشد و قطبالدین کنیه اوست. سال ولادت وی مشخص و معلوم وجود ندارد و در راوند، مجاورت کاشان بهعالم آمد.[۱۳] افندی اصفهانی می گوید: اسم او بیشتر با انتساب به جدش یعنی «سعید بن هبة الله» شناخته میشود.[۱۴] لقب قطب راوندی، ابوالحسن و ابوالحسین گزارش شدهاست.[۱۵] وی تحصیلات ابتدایی را در راوند نزد بابا و پدربزرگ خود سپری کرد و بعد از آن راهی قم شد. طبق گفته افندی اصفهانی او روایاتی را از بزرگان حدیث در اصفهان، خراسان و همدان شنیده و نقل نموده است.[۱۶]
قطب الدین راوندی در ۱۴ شوال[۱۷] سال ۵۷۳ هجری قمری در قم دار فانی را وداع گفت و مجاورت بقعه حضرت معصومه(س) دفن شد.[یادداشت ۱][۱۸] [یادداشت ۲]
سه فرزند قطبالدین که علم آموزی علم ها فقهی کردند به اسمهای علی، حسین و محمد، صاحب و مالک کتاب عجالة المعرفة بودند.[۱۹]علامه امینی در کتاب شهدا الفضیله حسن بن سعید راوندی را تحت عنوان یک کدام از فرزندان قطب راوندی در شهدای قرن ششم هجری قمری ذکر شده میباشد. [۲۰]
مشایخ و اساتید
محمدباقر خوانساری در کتاب روضات الجنات، استادان قطب راوندی را ذکر شده میباشد:[۲۱]
فضل و ادب بن حسن طبرسی مالک مجمع البیان
عمادالدین طبری صاحب و مالک بشارة المصطفی
صفی الدین مرتضی بن داعی رازی مالک تبصرة العوام
روضه خوان ابوجعفر محمد بن علی حلبی
محمد بن حسن، بابا خواجه نصیرالدین طوسی
محمد بن اسماعیل مشهدی
محمد بن علی تمیمی نیشابوری
عبدالرحیم بن احمد شیبانی
ابونصر الغازی
ذوالفقار بن محمد بن محل عبادت حسینی
ابوجعفر بن کمیح.[۲۲]
شاگردان
در برخی کتاب ها گستردنحالانگاری، اسم شاگردان قطب راوندی آمده میباشد:
سه فرزند قطب راوندی؛ حسین، محمد و علی
احمد بن علی بن عبدالجبار طوسی
جمالالدین بن علی بن عبدالجبار طوسی
علی بن محمد مدائنی
عزالدین محمد بن حسن علوی بغدادی
محمد بن عبد و بنده الحمید بن محمود دعویدار
ابنشهر آشوب مازندرانی.
منتجبالدین رازی.[۲۳]
تألیفات
نوشتهعلمیٔ اساسی: فهرست اثرها قطبالدین راوندی
پاکتچی راوندی را مؤلفی پرنویس تعریف نموده است که در منطقههای متعدد دانشی خودکار زده میباشد.[۲۴] اثر ها قطب راوندی در حدود ۶۰ کتاب و رساله گزارش شدهاست. بین تألیفات راوندی، کتاب الخرائج و الجرائح، مشهورترین تاثیر اوست که در ذکر معجزات رسول(ص) و امامان شیعه میباشد. [۲۵] او شرحی هم بر کتاب نهجالبلاغه دارااست که منهاج البراعة فی تفصیل نهج البلاغه اسم دارااست.[۲۶]
تاملها
به گفته احمد پاکتچی تفحصگر علم ها فقاهتی، با آنکه راوندی در روزگاری میزیست که اکثر فقیهان ذیل تأثیر روحانی طوسی و سید مرتضی بودند البته وی در پندار شرعی مکتبی جداگانه داراست. [۲۷] چنانکه وی اولیه عالمی میباشد[۲۸] که دستگاه چهارگانه مرکب از کتاب، سنت، عقل و اجماع را بین شیعه ها مطرح نموده است،[۲۹]. با این درحال حاضر با تألیف کتاب فقه القرآن کارایی نموده است که حجیت ظاهر قرآن را در فقه تقویت نماید[۳۰]
راوندی هماینگونه به خواندنهای متعدد قرآن اعتنا کرده و اعتقاد دارد در شرایطیکه یک آیه دو تلاوت درست داشته باشد، در حکم دو آیه میباشد و هر دو حجتاند.[۳۱] سازه به تفحص پاکتچی، راوندی در موردها متفاوت نماد داده میباشد که عمومات کتاب را نمیقدرت آگاه واحد اختصاص زد.[۳۲] وی هماینگونه این نظر را دارد که احکام ادیان قبل از اسلام چنانچه دانش به نسخه ها آنان نداشته باشیم همچنان معتبرند،[۳۳] و به همین استدلال در ادلههای خویش به آیه ها قرآن گاه به آیاتی که ضمنا روایتهای انبیاء میباشند نیز استناد نموده است.[۳۴]
قطب راوندی در اثر ها خویش به فقه مقارن اعتنا داشته میباشد و آراء اکثری را از عالمان اهل سنت نقل نموده است.[۳۵] هر یک سری درین نقلها بیشتر متکی به اثرها روحانی طوسی بوده میباشد.[۳۶] وی بر بایستگی به کارگیری از عقل در منزلت ادراک نصوص تأکید مینماید و دامنه کاربرد آن را توسعه میدهد و حتی بعضا فقیهان را به سبب ساز اکتفا به دلایل نقلی انتقاد نموده است.[۳۷] و نیز گاه با توکل بر حکمت تشریع حکمی را استنباط نموده است.[۳۸]
اثرها درباره قطب راوندی
در سال ۱۳۹۶ خورشیدی کنگره بزرگداشت قطب راوندی در راوند کاشان برگزار شد. [۳۹]
درباره قطب مقالهها و کتابها و نقطه پایانطومارهایی نگاشته شدهاست. برخی از اثر ها با محوریت کتابهای قطب منتشر گردیدهاست. همچون:
نوشتهی علمی «فقه القرآن راوندی» نوشته خلیل گریوانی در فصلنامه فقه اهل بیت.
کتاب «طریقشناسی تفصیل منهاج البراعه قطبالدین راوندی و اثر آن بر شروح پسین نهجالبلاغه» نوشته سید حمید موسوی. [۴۰]
اثراتی نیز با مبنا قرار دادن شخصیت و آراء راوندی نگاشته گردیده است. مثلا:
نقطه پایانطومار دکتری با تیتر «طرز قطبالدین راوندی در تعبیر و فقه الحدیث». نوشته امین خوشاخلاق [۴۱]
نقطه پایانطومار «تحقیق و ارزیابی نقدهای ابنابیالحدید به قطب راوندی در تفصیل نهجالبلاغه» [۴۲]
سعید بن هبةالله راوندی کاشانی دارای اسم و رسم به قطب راوندی (درگذشت: ۵۷۳ق) محدث، مفسر، متکلم، دانا و مورخ شیعه در قرن ششم هجری و از شاگردان طبرسی صاحب و مالک تعبیر مجمع البیان میباشد. وی از کهنترین گستردننویسان بر نهج البلاغه و اولیه فقید شیعه میباشد که کتابی در نشانهها الاحکام بر طبق ابواب دینی نگاشته میباشد. راوندی کارایی نموده است منزلت دلیل به قرآن را در فقه شیعه تقویت نماید و هر تعدادی به نظر دینی زیر تأثیر روضه خوان طوسی و سید مرتضی میباشد اما اورا شرعی با پندارای جداگانه دانستهاند. راوندی تالیف کنندهای پرکار میباشد اما اکثری از اثر ها وی از فی مابین رفته میباشد. دارای اسم و رسمترین اثرها او کتاب الخرائج و الجرائح، فقه القرآن و منهاج البراعه میباشند. ابن شهرآشوب مازندرانی و منتجبالدین رازی مشهورترین شاگردان وی می باشند. مرقد وی در قم و در صحن تبارک مقبره حضرت معصومه(س) مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.
رده و التفات
قطبالدین راوندی، عالم، حدیثشناس، مفسر و متکلم شیعه میباشد. عبدالحسین امینی اورا از پیشوایان علمای شیعه، یک کدام از اساتید فقه و حدیث و از نوابغ و رجال دانش و متانت دانسته میباشد.[۱] مالک روضات الجنات اورا عالم، شخصی شاخص و موثق تعریف مینماید، [۲] و افندی اصفهانی نیز اورا فردی فاضل، دانا، متبحر، دانا، محدث، متکلم، آشنای به خبرها و روایات و شعر سرا معرفی نموده است.[۳] چنان که روحانی عباس قمی او را از تبارکترین محدثان شیعه می داند.[۴] و ابنحجر عسقلانی ازعالمان اهل سنت از وی با تیتر فاضل و مالک تصنیف در جمیع علم ها تعبیروتفسیر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده است.[۵]
راوندی دربین علمای شیعه، نگارنده اولیه کتاب آیه ها الاحکام با ترتیب ابواب فقاهتی به اسم فقه القرآن میباشد.[۶] کتاب وی مسئلهساز کتابت کتابهای آیه ها الاحکام در میان فقهای شیعه گردیدهاست.[۷] هماینگونه یکیاز دارای اسم و رسمترین کتابها در موضوع معجزات امامان به اسم الخرائج و الجرائح تاثیر اوست. وی هماینگونه جزو اولیه شارحان نهج البلاغه میباشد به سیرتکاملای که ابنابیالحدید شارح نهجالبلاغه تفصیل اورا کهنترین تفصیل بر نهجالبلاغه دانسته میباشد. [۸] هر یکسری عبدالعزیز طباطبایی تراثپژوه سرشناس این مدعی را خطا بررسی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرده میباشد.[۹]
آرای دینی راوندی گزینه دقت فقیهان بعداز وی قرار گرفته میباشد.[۱۰] به گفته گریوانی تفحصگر اثرها دینی، ابنادریس، متفحص حلی، علامه حلی، فاضل آبیرنگ و شهید اولیه آراء اورا نقل و انتقاد کردهاند.[۱۱] متفحص کرکی کتاب وی، فقه القرآن را تحت عنوان منبعی برای طریق اجتهاد از قرآن معرفی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده است.[۱۲]
معاشطومار
اسم بی نقص قطب راوندی سعید بن عبدالله بن حسین بن هبةالله راوندی کاشانی میباشد و قطبالدین کنیه اوست. سال ولادت وی مشخص و معلوم وجود ندارد و در راوند، مجاورت کاشان بهعالم آمد.[۱۳] افندی اصفهانی می گوید: اسم او بیشتر با انتساب به جدش یعنی «سعید بن هبة الله» شناخته میشود.[۱۴] لقب قطب راوندی، ابوالحسن و ابوالحسین گزارش شدهاست.[۱۵] وی تحصیلات ابتدایی را در راوند نزد بابا و پدربزرگ خود سپری کرد و بعد از آن راهی قم شد. طبق گفته افندی اصفهانی او روایاتی را از بزرگان حدیث در اصفهان، خراسان و همدان شنیده و نقل نموده است.[۱۶]
قطب الدین راوندی در ۱۴ شوال[۱۷] سال ۵۷۳ هجری قمری در قم دار فانی را وداع گفت و مجاورت بقعه حضرت معصومه(س) دفن شد.[یادداشت ۱][۱۸] [یادداشت ۲]
سه فرزند قطبالدین که علم آموزی علم ها فقهی کردند به اسمهای علی، حسین و محمد، صاحب و مالک کتاب عجالة المعرفة بودند.[۱۹]علامه امینی در کتاب شهدا الفضیله حسن بن سعید راوندی را تحت عنوان یک کدام از فرزندان قطب راوندی در شهدای قرن ششم هجری قمری ذکر شده میباشد. [۲۰]
مشایخ و اساتید
محمدباقر خوانساری در کتاب روضات الجنات، استادان قطب راوندی را ذکر شده میباشد:[۲۱]
فضل و ادب بن حسن طبرسی مالک مجمع البیان
عمادالدین طبری صاحب و مالک بشارة المصطفی
صفی الدین مرتضی بن داعی رازی مالک تبصرة العوام
روضه خوان ابوجعفر محمد بن علی حلبی
محمد بن حسن، بابا خواجه نصیرالدین طوسی
محمد بن اسماعیل مشهدی
محمد بن علی تمیمی نیشابوری
عبدالرحیم بن احمد شیبانی
ابونصر الغازی
ذوالفقار بن محمد بن محل عبادت حسینی
ابوجعفر بن کمیح.[۲۲]
شاگردان
در برخی کتاب ها گستردنحالانگاری، اسم شاگردان قطب راوندی آمده میباشد:
سه فرزند قطب راوندی؛ حسین، محمد و علی
احمد بن علی بن عبدالجبار طوسی
جمالالدین بن علی بن عبدالجبار طوسی
علی بن محمد مدائنی
عزالدین محمد بن حسن علوی بغدادی
محمد بن عبد و بنده الحمید بن محمود دعویدار
ابنشهر آشوب مازندرانی.
منتجبالدین رازی.[۲۳]
تألیفات
نوشتهعلمیٔ اساسی: فهرست اثرها قطبالدین راوندی
پاکتچی راوندی را مؤلفی پرنویس تعریف نموده است که در منطقههای متعدد دانشی خودکار زده میباشد.[۲۴] اثر ها قطب راوندی در حدود ۶۰ کتاب و رساله گزارش شدهاست. بین تألیفات راوندی، کتاب الخرائج و الجرائح، مشهورترین تاثیر اوست که در ذکر معجزات رسول(ص) و امامان شیعه میباشد. [۲۵] او شرحی هم بر کتاب نهجالبلاغه دارااست که منهاج البراعة فی تفصیل نهج البلاغه اسم دارااست.[۲۶]
تاملها
به گفته احمد پاکتچی تفحصگر علم ها فقاهتی، با آنکه راوندی در روزگاری میزیست که اکثر فقیهان ذیل تأثیر روحانی طوسی و سید مرتضی بودند البته وی در پندار شرعی مکتبی جداگانه داراست. [۲۷] چنانکه وی اولیه عالمی میباشد[۲۸] که دستگاه چهارگانه مرکب از کتاب، سنت، عقل و اجماع را بین شیعه ها مطرح نموده است،[۲۹]. با این درحال حاضر با تألیف کتاب فقه القرآن کارایی نموده است که حجیت ظاهر قرآن را در فقه تقویت نماید[۳۰]
راوندی هماینگونه به خواندنهای متعدد قرآن اعتنا کرده و اعتقاد دارد در شرایطیکه یک آیه دو تلاوت درست داشته باشد، در حکم دو آیه میباشد و هر دو حجتاند.[۳۱] سازه به تفحص پاکتچی، راوندی در موردها متفاوت نماد داده میباشد که عمومات کتاب را نمیقدرت آگاه واحد اختصاص زد.[۳۲] وی هماینگونه این نظر را دارد که احکام ادیان قبل از اسلام چنانچه دانش به نسخه ها آنان نداشته باشیم همچنان معتبرند،[۳۳] و به همین استدلال در ادلههای خویش به آیه ها قرآن گاه به آیاتی که ضمنا روایتهای انبیاء میباشند نیز استناد نموده است.[۳۴]
قطب راوندی در اثر ها خویش به فقه مقارن اعتنا داشته میباشد و آراء اکثری را از عالمان اهل سنت نقل نموده است.[۳۵] هر یک سری درین نقلها بیشتر متکی به اثرها روحانی طوسی بوده میباشد.[۳۶] وی بر بایستگی به کارگیری از عقل در منزلت ادراک نصوص تأکید مینماید و دامنه کاربرد آن را توسعه میدهد و حتی بعضا فقیهان را به سبب ساز اکتفا به دلایل نقلی انتقاد نموده است.[۳۷] و نیز گاه با توکل بر حکمت تشریع حکمی را استنباط نموده است.[۳۸]
اثرها درباره قطب راوندی
در سال ۱۳۹۶ خورشیدی کنگره بزرگداشت قطب راوندی در راوند کاشان برگزار شد. [۳۹]
درباره قطب مقالهها و کتابها و نقطه پایانطومارهایی نگاشته شدهاست. برخی از اثر ها با محوریت کتابهای قطب منتشر گردیدهاست. همچون:
نوشتهی علمی «فقه القرآن راوندی» نوشته خلیل گریوانی در فصلنامه فقه اهل بیت.
کتاب «طریقشناسی تفصیل منهاج البراعه قطبالدین راوندی و اثر آن بر شروح پسین نهجالبلاغه» نوشته سید حمید موسوی. [۴۰]
اثراتی نیز با مبنا قرار دادن شخصیت و آراء راوندی نگاشته گردیده است. مثلا:
نقطه پایانطومار دکتری با تیتر «طرز قطبالدین راوندی در تعبیر و فقه الحدیث». نوشته امین خوشاخلاق [۴۱]
نقطه پایانطومار «تحقیق و ارزیابی نقدهای ابنابیالحدید به قطب راوندی در تفصیل نهجالبلاغه» [۴۲]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز فرهنگی و اجتماعی محله