اعتراض به سیاستهای امین السلطان
خلیلی تهرانی نسبت به کارها سیاسی و اجتماعی جمهوری اسلامی ایران حساس بود. او در ۱۳۲۱ق، درپی وضع نابسامان اقتصادی و اجتماعی کشور ایران و نارضایتی عموم از شغل های امین السلطان (صدراعظم ناصرالدین پاد شاه قاجار)، یاروهمدم با آخوند ملامحمدکاظم خراسانی (متوفی ۱۳۲۹ق.) به علمای کشور ایران طومار نوشت و ناخشنودی خویش را از سیاستهای اشتباه امین السلطان علامت اعطا کرد و حتی گفتهاند که اورا تکفیر کرد. این اقدامات بسیار مؤثر زمین خورد و موجب برکنار امین مسجد النبی کوهسنگی مشهد السلطان شد.[۱۳]
ملازمت با نهضت مشروطه
با شروع نهضت مشروطه، تهرانی یاور با محمدکاظم خراسانی و عبدالله مازندرانی (متوفی ۱۳۳۰ق.) از آن پناه کرد. این سه شیخ که پس از وفات میرزای شیرازی مرجعیت شیعه ها را به ذمه داشتند و با تیتر مراجع ثلاث نجف شناخته میشدند، با طومارها، پیامها و ارشادهای خویش، سهم مهمی در برد نهضت مشروطه داشتند. مقصود آن ها از این پشتیبانی که از عمدهترین عامل ها موفقیت انقلاب مشروطه دانسته گردیده، محافظت مذهب اسلام و از دربین برداشتن حکومت استبداد و کوتاه کردن دست متجاوزان فرنگی نقل شده آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۱۴]
تنفیذ قانون اساسی ایران مشروطه
بعداز برد نهضت مشروطه و تأسیس مجلس شورا، قانون اساسی ایران برای ثبت نزد این سه بدن پیامبر شد و آن ها هم آن را تنفیذ کردند[۱۵] و بعد از آن با ارسال طومارها و تلگرامهای متواتر، به تقویت مجلس اقدام رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد نمودند.[۱۶]
نبرد با حکومت استبدادی
بعداز به توپ مسدود شدن مجلس نخستین در ۱۳۲۶ق، تهرانی و دیگر علمای اهل ایران مقیم عراق، بر شدت نبرد خویش با حکومت استبدادی و جانبداری از مشروطهخواستار اضافه کردند. تهرانی و خراسانی و مازندرانی طرد کردن محمدعلی سلطان را از اوجب واجبات، دادن مالیات به گماشتگان اورا از اعظم محرّمات و همت در منش استقرار مشروطه را به منزله جهاد در رکاب امام فرصت(عج) دانستند.[۱۷] در طی استبداد صغیر، یکی مدارسی که تهرانی در نجف سازه گذاشته بود، محل جلسه ایرانیان شد.[۱۸] گفتهاند که بعداز بروز پارهای انحرافات در نهضت مشروطه، تهرانی از نگهبانی آن اظهار پشیمانی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد می کرد.[۱۹]
خصوصیتهای اخلاقی و عبادی
تهرانی شخصی متقی بود و مداومت و محافظت به تلاوت دعا ها و زیارات داشت. وی پس از مدتی درس دادن، کرسی درس دادن را رها کرد و اکثر وقت ها در مسجد کوفه و سهله به عبادت پرداخت. او عادت به زیارت اربعین کربلای معلی با پای پیاده داشت.[۲۰] خوشخلق و خوشصحبت و بسیار رئوف بود.
وی یک زائرسرا و دو مکتب علمیه و قنات در نجف، برای مردم وقف کرد.[۲۱]
درگذشت
تهرانی در شوال ۱۳۲۶ق در مسجد سهله درگذشت و پیکرش را در شریعه فرات غسل دادند و تا نجف تشییع و در کنار مسجد خودش در بقعه ای که خویش فراهم کرده بود، دفن شد.[۲۲] در کشور ایران و هند و عراق، برای وی مراسم عزاداری برگزار شد و بازار طهران تعدادی روز تعطیل شد. شعرای بخش اعظمی در رثای او شعر سرودهاند.[۲۳] بعد از وفات تهرانی، شایع شد که او با زهر مسموم گردیدهاست و حتی اورا «ذبیح اعظم» و «شهید اکبر» خواندند.[۲۴]
اثر ها و تالیفات
اعتراض به سیاستهای امین السلطان
خلیلی تهرانی نسبت به کارها سیاسی و اجتماعی جمهوری اسلامی ایران حساس بود. او در ۱۳۲۱ق، درپی وضع نابسامان اقتصادی و اجتماعی کشور ایران و نارضایتی عموم از شغل های امین السلطان (صدراعظم ناصرالدین پاد شاه قاجار)، یاروهمدم با آخوند ملامحمدکاظم خراسانی (متوفی ۱۳۲۹ق.) به علمای کشور ایران طومار نوشت و ناخشنودی خویش را از سیاستهای اشتباه امین السلطان علامت اعطا کرد و حتی گفتهاند که اورا تکفیر کرد. این اقدامات بسیار مؤثر زمین خورد و موجب برکنار امین مسجد النبی کوهسنگی مشهد السلطان شد.[۱۳]
ملازمت با نهضت مشروطه
با شروع نهضت مشروطه، تهرانی یاور با محمدکاظم خراسانی و عبدالله مازندرانی (متوفی ۱۳۳۰ق.) از آن پناه کرد. این سه شیخ که پس از وفات میرزای شیرازی مرجعیت شیعه ها را به ذمه داشتند و با تیتر مراجع ثلاث نجف شناخته میشدند، با طومارها، پیامها و ارشادهای خویش، سهم مهمی در برد نهضت مشروطه داشتند. مقصود آن ها از این پشتیبانی که از عمدهترین عامل ها موفقیت انقلاب مشروطه دانسته گردیده، محافظت مذهب اسلام و از دربین برداشتن حکومت استبداد و کوتاه کردن دست متجاوزان فرنگی نقل شده آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۱۴]
تنفیذ قانون اساسی ایران مشروطه
بعداز برد نهضت مشروطه و تأسیس مجلس شورا، قانون اساسی ایران برای ثبت نزد این سه بدن پیامبر شد و آن ها هم آن را تنفیذ کردند[۱۵] و بعد از آن با ارسال طومارها و تلگرامهای متواتر، به تقویت مجلس اقدام رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد نمودند.[۱۶]
نبرد با حکومت استبدادی
بعداز به توپ مسدود شدن مجلس نخستین در ۱۳۲۶ق، تهرانی و دیگر علمای اهل ایران مقیم عراق، بر شدت نبرد خویش با حکومت استبدادی و جانبداری از مشروطهخواستار اضافه کردند. تهرانی و خراسانی و مازندرانی طرد کردن محمدعلی سلطان را از اوجب واجبات، دادن مالیات به گماشتگان اورا از اعظم محرّمات و همت در منش استقرار مشروطه را به منزله جهاد در رکاب امام فرصت(عج) دانستند.[۱۷] در طی استبداد صغیر، یکی مدارسی که تهرانی در نجف سازه گذاشته بود، محل جلسه ایرانیان شد.[۱۸] گفتهاند که بعداز بروز پارهای انحرافات در نهضت مشروطه، تهرانی از نگهبانی آن اظهار پشیمانی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد می کرد.[۱۹]
خصوصیتهای اخلاقی و عبادی
تهرانی شخصی متقی بود و مداومت و محافظت به تلاوت دعا ها و زیارات داشت. وی پس از مدتی درس دادن، کرسی درس دادن را رها کرد و اکثر وقت ها در مسجد کوفه و سهله به عبادت پرداخت. او عادت به زیارت اربعین کربلای معلی با پای پیاده داشت.[۲۰] خوشخلق و خوشصحبت و بسیار رئوف بود.
وی یک زائرسرا و دو مکتب علمیه و قنات در نجف، برای مردم وقف کرد.[۲۱]
درگذشت
تهرانی در شوال ۱۳۲۶ق در مسجد سهله درگذشت و پیکرش را در شریعه فرات غسل دادند و تا نجف تشییع و در کنار مسجد خودش در بقعه ای که خویش فراهم کرده بود، دفن شد.[۲۲] در کشور ایران و هند و عراق، برای وی مراسم عزاداری برگزار شد و بازار طهران تعدادی روز تعطیل شد. شعرای بخش اعظمی در رثای او شعر سرودهاند.[۲۳] بعد از وفات تهرانی، شایع شد که او با زهر مسموم گردیدهاست و حتی اورا «ذبیح اعظم» و «شهید اکبر» خواندند.[۲۴]
اثر ها و تالیفات
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: نقش فرهنگی، گردشگری و انتقال ارزشهای دینی