عبدالله بن مُسکان (درگذشته پیش از ۱۸۳ق)، پر اسم و رسم به ابن مسکان راوی از امام کاظم(ع) بوده میباشد. او در کوفه میزیست و از موالی قوم عنزه و به نقلی خاندان عجل بوده میباشد. اساتید روایی وی اشخاص مشهوری زیرا ابوبصیر لیث مرادی، زرارة بن اعین، جابر بن یزید جعفی و برید بن معاویه عجلی بودند. صفوان بن یحیی، یونس بن عبدالرحمان، جمیل بن دراج، حسن بن دوستداشتنی و ابن ابی عمیر از وی قصه کردهاند. «کتاب فی الامامة» و «کتاب فی الحلال و الحرام» منسوب به مسجد النبی کوهسنگی مشهد اوست.
صحابی امام کاظم(ع)
درباره معاش وی، داده ها بسیار اندک میباشد. صرفا دستور پرنور درباره وی آن میباشد که از اصحاب امام کاظم (ع) بوده میباشد. به گفته نجاشی، ابن مسکان در دوران امامت امام کاظم(ع) درگذشته آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۱]
تودهای اورا در شمار اصحاب امام راستگو (ع) نیز دانستهاند؛ ولی این موضوع محل اختلاف میباشد. چون از یک سو، ابن فضال،[۲] برقی[۳] و طوسی[۴] اورا در شمار اصحاب امام راستگو(ع) آوردهاند و در منابع حدیثی امامیه احادیث ابن مسکان از آن امام، فراوان چشم می گردد و در بعضا به بدون واسطه بودن داستان تصریح گردیده است.[۵] البته از سوی دیگر، نجاشی[۶] قصهکردن او از امام راست گو(ع) را محرز ندانسته و او را صرفا از راویان امام کاظم(ع) شمرده میباشد و عیاشی نیز از یونس بن عبدالرحمان (از اصحاب امام کاظم(ع)) نقل مینماید با اینکه ابن مُسکان ناقل بخش اعظمی از سخنان امام درست گو(ع) بوده، صرفا یک حدیث از وی استماع رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرده است.[۷][یادداشت ۱]
اصحاب اجماع
یاران امام باقر(ع)
۱ زُرارَة بن اَعین
۲ مَعروفِ بنِ خَرَّبوذ
۳ بُرَید بن معاویه
۴ ابوبصیر اَسَدی یا این که (ابوبصیر مرادی)
۵ فُضَیل بن یسار
۶ محمد بن مُسلِم
یاران امام درستگو(ع)
۱ جَرغبت بن دَرّاج
۲ عبدالله بن مُسکان
۳ عبدالله بن بُکَیر
۴ حَمّاد بن عثمان
۵ حماد بن عیسی جهنی
۶ اَبان بن عثمان
یاران امام کاظم(ع) و امام رضا(ع)
۱ یونس بن عبدالرحمن
۲ صَفوان بن یحیی
۳ اِبن اَبی عُمَیر
۴ عبدالله بن مُغَیرِه
۵ حسن بن دوستداشتنی یا این که (حسن شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد ب ن علی بن فَضّال، فَضالَة بن ایوب و عثمان بن عیسی)
۶ احمد بن ابی نصر بزنطی
نبو
منزلت حدیثی و اثر ها
آنچه درباره ابن مُسکان مسلّم میباشد، توثیق او از جانب رجالشناسان امامی و برشمردن وی در بین اصحاب اجماع میباشد.[۹]
نجاشی، عبدالله را ثقه و عین معرفی نموده است.[۱۰] علامه حلّی نیز اورا با همین لفظ ها تعریف نموده است.[۱۱]
روضه خوان موثر در «رساله عددیه»، او را از فقهای اصحاب راست گوَیْن(ع)(امام باقر و امام درست گو) و رؤسای شیعه که صاحب و مالک فتوا در احکام الهی میباشند، معرفی کرده و افزوده که موردی برای ظن و ذمّ وی نیست.[۱۲]
محدّث قمی درباره عبدالله مینویسد: از اصحاب جلیل القدر حضرت امام درستگو(ع) به شمار میرفت. او یکی آن افرادی به حساب میآید که تیم شیعه بر تصحیح آنچه که از وی داستان گردیده باشد، اجماع و حادثه دارا هستند.[۱۳]
اثر ها
نجاشی، «کتاب فی الامامة» و «کتاب فی الحلال و الحرام» را از اثر ها وی برشمرده و تصریح کرده که بیشتر مطالب تاثیر اخیر برگرفته از احادیث استادش محمد بن علی حلبی بوده میباشد.[۱۴]
مشایخ
اسم ابن مسکان در مدرک ۱۲۵۲ داستان واقع گردیدهاست؛[۱۵]وی از محدثین بخش اعظمی به نقل قصه پرداخته؛ برای مثال:
ابوبصیر لیث مرادی
زرارة بن اعین
جابر بن یزید جعفی
برید بن معاویه عجلی
هشام بن تندرست جوالیقی
ابان ابن تغلب
محمد بن مسلم
ابن ابی یعفور
و محمد بن علی حلبی.[۱۶]
راویان
در شمار راویان از او نیز میقدرت بهاین اشخاص اشاره نمود:
صفوان بن یحیی
یونس بن عبدالرحمان
محمد بن سنان
حماد بن عیسی
حماد بن عثمان
ایوب بن نوح
جمیل بن دراج
حسن بن علی بن فضال
حسن بن دوستداشتنی
ابن ابی عمیر.[۱۷]
پانویس
نجاشی، رجال النجاشی، مؤسسة النشر الإسلامي، ص۲۱۵
نک: الاکمال،ج ۷، ص۲۵۷
برقی، الرجال،ص ۲۲
طوسی، رجال، ص۲۶۴
تحت عنوان مثال، نک: التوحید، ص۱۳۷
نجاشی،الرجال، مؤسسة النشر الإسلامي، ص۲۱۴
نک: طوسی، سپردن معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۸۲-۳۸۳
درس بیرون فقه محمدتقی شهیدی؛ ۹۸/۴/۹ ؛ https://eshia.ir/feqh/archive/text/shahidi/feqh/97/980409/Default.htm
سپردن معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۷۵؛طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق، ص۱۹۶؛ رجال، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۲۶۴
نجاشی، رجال، الناشر مؤسسة النشر الإسلامي، ص۲۱۴.
علامه حلی،خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، مؤسسة انتشار الفقاهة، ص۱۹۴.
خویی، معجم رجال الحدیث، الناشر : مؤسسة الخوئي الإسلامية، ج۱۱، ص۳۴۸.
قمی، الکنی و الألقاب، ج۱، ص ۴۰۸.
نجاشی، رجال، مؤسسة النشر الإسلامي، ص۲۱۴
خویی،معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۳۵۲.
طب الائمه، ص۵۵؛ تعبیر و تفسیر، ص۱۶۵؛ کافی، ج۶، ص۱۴۳؛ تفویض معرفة الرجال، ص۳۳۰؛ تهذیب، ج۲، ص۱۶۸،ص ۱۷۴،ص ۲۴۵ و ج۷، ص۴۱.
المحاسن، ص۱۴۵؛ کافی، ج۷، ص۱۴۴؛ التوحید، ص۳۵۲؛ علل، ص۳۷۷؛ کمال الدین، ج۱، ص۲۶۲؛ رجال، ص۲۶۴؛ تهذیب، ج۱، ص۳۰۷، ج۲، ص۱۷۴، ص۲۸۵،ج۸، ص۳۹
یادداشت
روایتی که ابن مسکان از امام راستگو(ع) نقل کرده این میباشد:« مَنْ أَدْرَكَ الْمَشْعَرَ فَقَدْ أَدْرَكَ الْحَجَّ» اما بر خی دانشمندان در توجیه این که ابن مسکان فقط یک حدیث از امام راست گو نقل کرده گفتهاند وی نگران بود که به محضر امام درستگو علیه السلام برود و حق تعظیم امام درست گو علیه السلام را نتواند اداء نماید و زیرا شخص ثروتمندی بود زمانی میشنید فلان راوی از مدینه برگشته میباشد اورا دعوت می کرد و اورا مهمان میکرد و أحادیث وی از امام درستگو (ع) را می شنید. بنابراین عدم نقل حدیث از امام درست گو علیه السلام به خیال و خاطر احترام به امام درستگو(ع) منافاتی با نقل داستان از امام باقر علیه السلام ندارد چون مجال امام باقر (ع) جوان خیس بوده میباشد و از وی روایات بیشتری شنیده میباشد اما آن گاه که بزرگتر گردیده و معرفتش به امام علیه السلام بیشتر گردیده است دیگر نگران بوده میباشد که نتواند منزلت امام راستگو علیه السلام را به خیر رعایت نماید و بدین خیال سرویس امام راستگو علیه السلام نمیرفته میباشد. [۸]
عبدالله بن مُسکان (درگذشته پیش از ۱۸۳ق)، پر اسم و رسم به ابن مسکان راوی از امام کاظم(ع) بوده میباشد. او در کوفه میزیست و از موالی قوم عنزه و به نقلی خاندان عجل بوده میباشد. اساتید روایی وی اشخاص مشهوری زیرا ابوبصیر لیث مرادی، زرارة بن اعین، جابر بن یزید جعفی و برید بن معاویه عجلی بودند. صفوان بن یحیی، یونس بن عبدالرحمان، جمیل بن دراج، حسن بن دوستداشتنی و ابن ابی عمیر از وی قصه کردهاند. «کتاب فی الامامة» و «کتاب فی الحلال و الحرام» منسوب به مسجد النبی کوهسنگی مشهد اوست.
صحابی امام کاظم(ع)
درباره معاش وی، داده ها بسیار اندک میباشد. صرفا دستور پرنور درباره وی آن میباشد که از اصحاب امام کاظم (ع) بوده میباشد. به گفته نجاشی، ابن مسکان در دوران امامت امام کاظم(ع) درگذشته آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۱]
تودهای اورا در شمار اصحاب امام راستگو (ع) نیز دانستهاند؛ ولی این موضوع محل اختلاف میباشد. چون از یک سو، ابن فضال،[۲] برقی[۳] و طوسی[۴] اورا در شمار اصحاب امام راستگو(ع) آوردهاند و در منابع حدیثی امامیه احادیث ابن مسکان از آن امام، فراوان چشم می گردد و در بعضا به بدون واسطه بودن داستان تصریح گردیده است.[۵] البته از سوی دیگر، نجاشی[۶] قصهکردن او از امام راست گو(ع) را محرز ندانسته و او را صرفا از راویان امام کاظم(ع) شمرده میباشد و عیاشی نیز از یونس بن عبدالرحمان (از اصحاب امام کاظم(ع)) نقل مینماید با اینکه ابن مُسکان ناقل بخش اعظمی از سخنان امام درست گو(ع) بوده، صرفا یک حدیث از وی استماع رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرده است.[۷][یادداشت ۱]
اصحاب اجماع
یاران امام باقر(ع)
۱ زُرارَة بن اَعین
۲ مَعروفِ بنِ خَرَّبوذ
۳ بُرَید بن معاویه
۴ ابوبصیر اَسَدی یا این که (ابوبصیر مرادی)
۵ فُضَیل بن یسار
۶ محمد بن مُسلِم
یاران امام درستگو(ع)
۱ جَرغبت بن دَرّاج
۲ عبدالله بن مُسکان
۳ عبدالله بن بُکَیر
۴ حَمّاد بن عثمان
۵ حماد بن عیسی جهنی
۶ اَبان بن عثمان
یاران امام کاظم(ع) و امام رضا(ع)
۱ یونس بن عبدالرحمن
۲ صَفوان بن یحیی
۳ اِبن اَبی عُمَیر
۴ عبدالله بن مُغَیرِه
۵ حسن بن دوستداشتنی یا این که (حسن شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد ب ن علی بن فَضّال، فَضالَة بن ایوب و عثمان بن عیسی)
۶ احمد بن ابی نصر بزنطی
نبو
منزلت حدیثی و اثر ها
آنچه درباره ابن مُسکان مسلّم میباشد، توثیق او از جانب رجالشناسان امامی و برشمردن وی در بین اصحاب اجماع میباشد.[۹]
نجاشی، عبدالله را ثقه و عین معرفی نموده است.[۱۰] علامه حلّی نیز اورا با همین لفظ ها تعریف نموده است.[۱۱]
روضه خوان موثر در «رساله عددیه»، او را از فقهای اصحاب راست گوَیْن(ع)(امام باقر و امام درست گو) و رؤسای شیعه که صاحب و مالک فتوا در احکام الهی میباشند، معرفی کرده و افزوده که موردی برای ظن و ذمّ وی نیست.[۱۲]
محدّث قمی درباره عبدالله مینویسد: از اصحاب جلیل القدر حضرت امام درستگو(ع) به شمار میرفت. او یکی آن افرادی به حساب میآید که تیم شیعه بر تصحیح آنچه که از وی داستان گردیده باشد، اجماع و حادثه دارا هستند.[۱۳]
اثر ها
نجاشی، «کتاب فی الامامة» و «کتاب فی الحلال و الحرام» را از اثر ها وی برشمرده و تصریح کرده که بیشتر مطالب تاثیر اخیر برگرفته از احادیث استادش محمد بن علی حلبی بوده میباشد.[۱۴]
مشایخ
اسم ابن مسکان در مدرک ۱۲۵۲ داستان واقع گردیدهاست؛[۱۵]وی از محدثین بخش اعظمی به نقل قصه پرداخته؛ برای مثال:
ابوبصیر لیث مرادی
زرارة بن اعین
جابر بن یزید جعفی
برید بن معاویه عجلی
هشام بن تندرست جوالیقی
ابان ابن تغلب
محمد بن مسلم
ابن ابی یعفور
و محمد بن علی حلبی.[۱۶]
راویان
در شمار راویان از او نیز میقدرت بهاین اشخاص اشاره نمود:
صفوان بن یحیی
یونس بن عبدالرحمان
محمد بن سنان
حماد بن عیسی
حماد بن عثمان
ایوب بن نوح
جمیل بن دراج
حسن بن علی بن فضال
حسن بن دوستداشتنی
ابن ابی عمیر.[۱۷]
پانویس
نجاشی، رجال النجاشی، مؤسسة النشر الإسلامي، ص۲۱۵
نک: الاکمال،ج ۷، ص۲۵۷
برقی، الرجال،ص ۲۲
طوسی، رجال، ص۲۶۴
تحت عنوان مثال، نک: التوحید، ص۱۳۷
نجاشی،الرجال، مؤسسة النشر الإسلامي، ص۲۱۴
نک: طوسی، سپردن معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۸۲-۳۸۳
درس بیرون فقه محمدتقی شهیدی؛ ۹۸/۴/۹ ؛ https://eshia.ir/feqh/archive/text/shahidi/feqh/97/980409/Default.htm
سپردن معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۷۵؛طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق، ص۱۹۶؛ رجال، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۲۶۴
نجاشی، رجال، الناشر مؤسسة النشر الإسلامي، ص۲۱۴.
علامه حلی،خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، مؤسسة انتشار الفقاهة، ص۱۹۴.
خویی، معجم رجال الحدیث، الناشر : مؤسسة الخوئي الإسلامية، ج۱۱، ص۳۴۸.
قمی، الکنی و الألقاب، ج۱، ص ۴۰۸.
نجاشی، رجال، مؤسسة النشر الإسلامي، ص۲۱۴
خویی،معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۳۵۲.
طب الائمه، ص۵۵؛ تعبیر و تفسیر، ص۱۶۵؛ کافی، ج۶، ص۱۴۳؛ تفویض معرفة الرجال، ص۳۳۰؛ تهذیب، ج۲، ص۱۶۸،ص ۱۷۴،ص ۲۴۵ و ج۷، ص۴۱.
المحاسن، ص۱۴۵؛ کافی، ج۷، ص۱۴۴؛ التوحید، ص۳۵۲؛ علل، ص۳۷۷؛ کمال الدین، ج۱، ص۲۶۲؛ رجال، ص۲۶۴؛ تهذیب، ج۱، ص۳۰۷، ج۲، ص۱۷۴، ص۲۸۵،ج۸، ص۳۹
یادداشت
روایتی که ابن مسکان از امام راستگو(ع) نقل کرده این میباشد:« مَنْ أَدْرَكَ الْمَشْعَرَ فَقَدْ أَدْرَكَ الْحَجَّ» اما بر خی دانشمندان در توجیه این که ابن مسکان فقط یک حدیث از امام راست گو نقل کرده گفتهاند وی نگران بود که به محضر امام درستگو علیه السلام برود و حق تعظیم امام درست گو علیه السلام را نتواند اداء نماید و زیرا شخص ثروتمندی بود زمانی میشنید فلان راوی از مدینه برگشته میباشد اورا دعوت می کرد و اورا مهمان میکرد و أحادیث وی از امام درستگو (ع) را می شنید. بنابراین عدم نقل حدیث از امام درست گو علیه السلام به خیال و خاطر احترام به امام درستگو(ع) منافاتی با نقل داستان از امام باقر علیه السلام ندارد چون مجال امام باقر (ع) جوان خیس بوده میباشد و از وی روایات بیشتری شنیده میباشد اما آن گاه که بزرگتر گردیده و معرفتش به امام علیه السلام بیشتر گردیده است دیگر نگران بوده میباشد که نتواند منزلت امام راستگو علیه السلام را به خیر رعایت نماید و بدین خیال سرویس امام راستگو علیه السلام نمیرفته میباشد. [۸]
مراسم محرم و صفر در مسجد النبی کوهسنگی مشهد