???? ???? ????? ??????? ????

قیامت روزی میباشد که بنابر آموزه‌های اسلام، تک تک بشر‌ها به خواست الهی برای به حساب آوردن اعمالی که در جهان اجرا داده‌اند در پیشگاه الهی توده می گردند. تا قبل از این روز وقایعی شگفت در زمین و افق روی می دهد که به اشراط الساعه مشهور میباشد. قرآن و احادیث تاکید دارا هستند که فرصت قیامت، بر کسی جز خداوند مشخص و معلوم وجود مسجد النبی کوهسنگی مشهد ندارد.
قیامت رخداد‌ای میباشد که کلیه اشیا و کلیه انسانها را شامل میشود و رخداد‌‏ای میباشد که برای تک تکِّ عالم فیس می دهد و تک تک دنیا وارد مرحله نو و حیات نو و نظام نو می‌شود. برای به حساب آوردن ایفا آدم، ضمن اعمالی که به طور مُجَسَّم و عینی در پیش دیده وی قراردارد، طومار اجرا آدم که کل ایفا آدم در آن ضبط گردیده به وی داده میشود. هر کس طومار اعمالش به دست چپش داده خواهد شد، اهل دوزخ وجهنم میباشد و آنکه طومار اعمالش به دست راستش داده میشود، یعنی نیکو‌کار بوده و اهل فردوس و رستگاری میباشد. گواهانی نیز که شاهد جاری ساختن آدم بوده‌اند برای شهیدشدن‌دادن وجود آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد دارا هستند.

جاری ساختن آدم در آن روز با پیشوایان شرعی(فرستاده اکرم(ص)، امامان و صالحان) معقول می گردد و هر که ایفا و اعتقاداتش همانندی بیشتری با جاری ساختن و اعتقادات وی داشته باشد، سعادتمندتر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد خواهد بود.

اسم‌های قیامت
نوشته‌ی علمیٔ مهم: فهرست اسامی قیامت در قرآن
قیامت را اسم روز یا این که مکانی دانسته‌اند که مردگان بعداز زنده شدن در آن روز یا این که جای برای محاسبه می‌ایستند.[۱] به گفته آیت‌الله جوادی آملی، در قرآن، بیشتراز صد اسم و وصف درباره قیامت آمده که هر یک سِرّ یا این که اسراری دارا هستند. برخی از آنان عبارت‌اند از: یوم البَعث (رستاخیز)، رخداد، الساعة، یوم القیامة، میعاد، الیوم الآخِر (آخرت)، یوم الدّین، یوم الحساب، یوم الجمع، یوم الفصل (روز طلاق)، یوم الحق، یوم الخروج، یوم الموعود (روز نوید و مژده)، یوم الخُبار گذاری (جاودانگی)، یوم الحَسرة، یوم التغابن (روز آشکار شدن ضرروزیان‌ها)، یوم الوعید، الحاقَّه (تحقق پیداکننده، روز حقّ و واقعیت)، مِرصاد (کمین‌گاه)، دار القرار (سرای استوار).[۲] به قیامت، «قیامت کبری» نیز گفته می‌گردد، در قبال قیامت صغری یا این که به عبارتی برزخ که فورا بعد از مرگ آدم استارت می شود و تا فرصت قیامت کبری ادامه شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد دارااست.[۳]

مقدمات و آرم‌های قیامت
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: نشان‌های قیامت
اتفاقاتی پیش از روز قیامت روی می دهد که به آن ها اَشراط الساعه نیز گفته می گردد. قرآن کریم ومهربان به بعضا از این آیه‌ها اشاره نموده است:

متلاشی شدن کوه‌ها[۴]
سرازیر شدن دریاها[۵]
ز‌لزله‌های وسیع و ویرانگر[۶]
بدون نور شدن خورشید[۷]
بدون نور شدن ماه[۸]
بدون نور شدن ستارگان[۹]
شکافتن افق[۱۰]
دمیده شدن صور اسرافیل[۱۱]
فرصت قیامت
صرفا خدا از مجال فرارسیدن روز قیامت استحضار داراست؛ به همین استدلال، فرارسیدن قیامت، ناگهانی میباشد، به سیرتکامل‌ای که اکثری در غفلت به رمز می برند.

یسْئَلُونَک عَنِ السَّاعَةِ أَیانَ مُرْساها قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ رَبِّی لا یجَلِّیها لِوَقْتِها إِلاَّ هُوَ ثَقُلَتْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لا تَأْتیکمْ إِلاَّ بَغْتَةً یسْئَلُونَک کأَنَّک حَفِیٌّ عَنْها قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ اللَّهِ وَ لکنَّ أَکثَرَ النَّاسِ لا یعْلَمُونَ (ترجمه:درباره قیامت از تو می پرسند که در چه وقت واقع می گردد؟ بگو: «حادثه‌ای بس کبیر در عرش‌ها و زمین میباشد و صرفا معبود می داند و جز وی کسی وقتش را نمی‌داند و به صورت ناگهان میاید،» چنان از تو می پرسند که گویی از وقوع آن خبر داری، بگو: «دانش آن نزد خداست، البته بیشتر عموم نمی‌دانند.».)[اعراف–۱۸۷.]

عدم دانایی از فرصت وقوع رستاخیز، در کنار ناگهانی‌بودنش، با دقت به عظمتش سبب ساز میشود هیچ‌گاه عموم قیامت را بدور ندانند و همواره معطل آن باشند، بدین ترتیب خویش را برای نجات در آن مهیا سازند، و این عدم دور اندیشی تاثیر مثبت و روشنی در تربیت نفوس و اعتنا آن ها به مسئولیت‌ها و خودداری از گناه خواهد داشت.[۱۲]

جای قیامت
بر پایه ی آیه ها قرآن، در روز قیامت، تمامی مردگان، به صورت ناگهانی و به یکباره، با توان معبود مجدد زنده می گردند، از قبرها خارج آمده، در صحرای محشر گردآوری می شوند و به اکانت آن ها تفحص می شود. جای حضور و حسابرسی آنها در فضایی میباشد که حقیقت آن چندان برای ما پر‌نور وجود ندارد. ولی مبنی بر آیه‌ها قرآن کریم ومهربان، این نکته مشخص و معلوم میباشد که افق و زمین در آن مجال تغییر و تحول می‌نماید. فضایی دیگر(که بنابر بعضا ایده ها، غیر دنیوی میباشد) تولید می شود که قیامت در آن تشکیل میگردد و مخلوقات در محضر الهی حاضر می گردند. قرآن کریم و مهربان به‌این تبدیل زمین و افق به‌این شکل اشاره نموده است:

یوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَیرَ الْأَرْضِ وَ السَّمویَاتُ وَ بَرَزُوا لِلَّهِ الْوَ حِدِ الْقَهَّارِ (ترجمه:در آن روز که‌این زمین به زمین دیگر و افلاک [به عرش‌های دیگر] تبدیل می شوند و آن‌ها در پیشگاه پروردگار واحد قهار ظواهر می گردند.)[ابراهیم–۴۸.]

مقدار مجال قیامت
در قرآن درخصوص مقدار روز قیامت دو آیه وجود داراست: هزار سال[۱۳] و پنجاه هزار سال[۱۴] که مبنی بر روایتی از امام درست گو(ع) قیامت، پنجاه موقف و پایانه داراست که عبور از هر موقف، هزار سال ارتفاع می کشد.[۱۵]

رخدادهای قیامت
زنده شدن آدم‌ها
قرآن مجید در نشانه‌ها متعددی، کیفیت زنده‌شدن بشر در روز قیامت را ذکر نموده است. در آیه ۶۸ سوره زمر ذکر می‌نماید که با یک توشه دمیده شدن در صور اسرافیل، کل بندگان می‌میرند مگر عده ای که پروردگار بخواهد. بعد از آن، توشه دیگر در صور دمیده می شود و ناگهان تمامی برخاسته و منتظر به حساب آوردن می مانند.

وَ نُفِخَ فِی الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ مَنْ فِی الْأَرْضِ إِلاَّ مَنْ شاءَ اللَّهُ ثُمَّ نُفِخَ فیهِ أُخْری فَإِذا هُمْ قِیامٌ ینْظُرُون (ترجمه:در صور که دمیده گردد، آسمانیان و زمینیان بیهوش می شوند مگر آن ها که پروردگار بخواهد و زیرا توشه دیگر در آن دمیده گردد ناگهان به پا خیزند و درنگرند.)[الزمر–۶۸.]

حسابرسی
مهمترین شغل در قیامت، نظارت اجرا بندگان و به حساب آوردن آنان میباشد. این نظارت بر طبق شرایطی میباشد که در پوسته آموزه‌های اعتقادی و عملی(احکام) به وسیله پیامبران به عموم ابلاغ شد‌ه‌است. هر کسی مسئول تلاش خویش میباشد و هیچ کس، نمی‌تواند توشه گناه کسی را به دوش بکشد[۱۶] و به هیچ کس ظلمی نخواهد شد.

تعدادی کارها در حسابرسی انجام مطرح میباشد که عبارت‌اند از:

پرسش‌های قیامت: در قیامت از تعدادی چیز سؤال می شود که قرآن به بعضا از آنان اشاره نموده است:
نعمت‌های دنیوی و معنوی معبود[۱۷]
از مجرمان درباره گناهان اعتقادی، عملی و اخلاقی؛[۱۸]
از مشرکان درباره رفتارشان با پیامبران[۱۹]
در زمینه ی دختران زنده به گور گردیده[۲۰]
درباره‌ی عُمر
درباره‌ی جنس
در زمینه‌ی جاری ساختن و خلق و خوی
در ارتباط محبت اهل بیت
فرستاده اکرم دراین مورد میفرماید:

در قیامت هیچ مخلوق‌ای گام از گام بر نمیدارد تا از چهار چیز سؤال گردد: از عمرش که در چه راهی کل کرده؟ و از مالش که از کجا عده‌آوری نموده و در چه خط مش مصرف نموده است؟ و از عملش که چه کاری ایفا داده؟ و از محبتِ ما اهل بیت!
جاری ساختن نیک غیر مسلمان ها: اجرا کسانی که به معبود و آخرت (ایمان دارا هستند و با علت تقرب و قربت به آفریدگار آن‌را اجرا داده‌اند، مقبول قرار میگیرد و اجر و محرک به آن عطا می‌گردد. البته غیر مسلمانانی که به پروردگار و آخرت ایمان دارا‌هستند و کار خیری را به قصد تقرب اعمال می دهند، چنانچه که در ایمان نیاوردن تقصیری نداشته باشند، از ایفا نه خویش که ربطی به ایمان ندارد، فایده‌مند می گردند. البته در حالتی که در ایمان نیاوردند تقصیر داشته باشند؛ یعنی با اسلام و آموزه‌های آن آشنا بوده اما فارغ از عامل و صرفا به دلیل تعصب و لجاجت از قبول آن سرباز زده باشد، تک تک آن جاری ساختن نه به هدر خواهد رفت.[۲۱]
شرایط مستضعفان: مراد از مستضعفان، کسانی می باشند که از نگاه فکری یا این که بدنی یا این که اقتصادی آن چنان ضعیف‌اند که قوی به شناسایی حق از فسخ نشوند و یااینکه با تشخیص نظریه درست، بر تاثیر ناتوانی جسمی یا این که ضعف مالی و یا این که محدودیت‌هایی که فضا بر آن‌ها اجبار کرده، کار کشته به اجرا دادن وظایف خویش کاملا نباشند و نتوانند سفر نمایند. مثلا، هر که در سرزمینی قراردارد که اکثریت آن‌ها کافرند و توان به دست آن‌ها میباشد و دانا فقهی هم نیست که معارف آئین را به آن ها برساند و یا این که دور و بر بی دینی و هراس اذن نمیدهد به آن معارف شغل نمایند و از سوی دیگر اقتدار خارج داخل شدن از آنجا و رفتن به فضا اسلام را هم ندارند و یااینکه اصلًا به ذهنش خطور نکرده که آیینِ حقّی وجود دارااست. اینگونه عده ای، شامل بخشش خدا قرار می گیرند و به دوزخ وجهنم نمی‌پروسه.[۲۲]
إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الرّجَالِ وَالنّسَآءِ وَالْوِلْدَانِ لَایسْتَطِیعُونَ حِیلَةً وَلَا یهْتَدُونَ سَبِیلًا (ترجمه:مگر آن مردان و زنان و خردسالان فرودستی که راهکار‌جویی نتوانند و راهی نیابند.)[نساء–۹۸.]

حالت دیوانگان: دیوانگان نیز تا هنگامی که درین عالم عقل و اقتدار تشخیص حق را ندارند، تکلیف ندارند و در آخرت آیتم بازخواست قرار نخواهند گرفت، چون یک کدام از حالت تکلیف، عقل میباشد. امام راستگو(ع) در روایتی ذکر می‌نماید:
معبود در قیامت در اکانت بندگان به‌اندازه عقلی که در جهان به آنان داده میباشد، اعتنا و سختگیری می‌نماید.[۲۳]
موقعیت نوباوه‌ها و خردسال ها: افرادی که در کودکی و وقتی که هنوز قدرت تشخیص حق از فسخ را نیافته‌اند و بابا و مادرشان مسلمان بوده‌اند، به پدر و مادر خویش ملحق گردیده و به فردوس میروند:
وَ الَّذینَ ءامَنُوا وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذرّیتُهُمْ بإِیمن أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرّیتُهُمْ (ترجمه:و آن ها که ایمان آوردند و فرزندانشان به تقلید از آنها ایمان تفویض کردند، فرزندانشان را [در فردوس] به آنان ملحق می کنیم.)[طور–۲۱.]

طریق عکس العمل خدا با فرزندانی که پدر و مادر آن‌ها کافر می‌باشند، معلوم وجود ندارد، هرچند به اعتقادوباور شیعه‌ها و مبتنی بر نشانه‌ها قرآن کریم ومهربان، به طبع عذاب نخواهند شد؛ چون عذاب در شرایطی‌که میباشد که پیام خدا به فرد رسیده باشد و وی در حالی که به سن تکلیف رسیده و عقل دارااست، با تفویض خویش با فرمان پروردگار مخالفت نماید. بدین ترتیب، هر که در کودکی از عالم می‌رود، تکلیفی نداشته تا به دوزخ و جهنم برود.[۲۴]

قیامت روزی میباشد که بنابر آموزه‌های اسلام، تک تک بشر‌ها به خواست الهی برای به حساب آوردن اعمالی که در جهان اجرا داده‌اند در پیشگاه الهی توده می گردند. تا قبل از این روز وقایعی شگفت در زمین و افق روی می دهد که به اشراط الساعه مشهور میباشد. قرآن و احادیث تاکید دارا هستند که فرصت قیامت، بر کسی جز خداوند مشخص و معلوم وجود مسجد النبی کوهسنگی مشهد ندارد.
قیامت رخداد‌ای میباشد که کلیه اشیا و کلیه انسانها را شامل میشود و رخداد‌‏ای میباشد که برای تک تکِّ عالم فیس می دهد و تک تک دنیا وارد مرحله نو و حیات نو و نظام نو می‌شود. برای به حساب آوردن ایفا آدم، ضمن اعمالی که به طور مُجَسَّم و عینی در پیش دیده وی قراردارد، طومار اجرا آدم که کل ایفا آدم در آن ضبط گردیده به وی داده میشود. هر کس طومار اعمالش به دست چپش داده خواهد شد، اهل دوزخ وجهنم میباشد و آنکه طومار اعمالش به دست راستش داده میشود، یعنی نیکو‌کار بوده و اهل فردوس و رستگاری میباشد. گواهانی نیز که شاهد جاری ساختن آدم بوده‌اند برای شهیدشدن‌دادن وجود آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد دارا هستند.

جاری ساختن آدم در آن روز با پیشوایان شرعی(فرستاده اکرم(ص)، امامان و صالحان) معقول می گردد و هر که ایفا و اعتقاداتش همانندی بیشتری با جاری ساختن و اعتقادات وی داشته باشد، سعادتمندتر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد خواهد بود.

اسم‌های قیامت
نوشته‌ی علمیٔ مهم: فهرست اسامی قیامت در قرآن
قیامت را اسم روز یا این که مکانی دانسته‌اند که مردگان بعداز زنده شدن در آن روز یا این که جای برای محاسبه می‌ایستند.[۱] به گفته آیت‌الله جوادی آملی، در قرآن، بیشتراز صد اسم و وصف درباره قیامت آمده که هر یک سِرّ یا این که اسراری دارا هستند. برخی از آنان عبارت‌اند از: یوم البَعث (رستاخیز)، رخداد، الساعة، یوم القیامة، میعاد، الیوم الآخِر (آخرت)، یوم الدّین، یوم الحساب، یوم الجمع، یوم الفصل (روز طلاق)، یوم الحق، یوم الخروج، یوم الموعود (روز نوید و مژده)، یوم الخُبار گذاری (جاودانگی)، یوم الحَسرة، یوم التغابن (روز آشکار شدن ضرروزیان‌ها)، یوم الوعید، الحاقَّه (تحقق پیداکننده، روز حقّ و واقعیت)، مِرصاد (کمین‌گاه)، دار القرار (سرای استوار).[۲] به قیامت، «قیامت کبری» نیز گفته می‌گردد، در قبال قیامت صغری یا این که به عبارتی برزخ که فورا بعد از مرگ آدم استارت می شود و تا فرصت قیامت کبری ادامه شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد دارااست.[۳]

مقدمات و آرم‌های قیامت
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: نشان‌های قیامت
اتفاقاتی پیش از روز قیامت روی می دهد که به آن ها اَشراط الساعه نیز گفته می گردد. قرآن کریم ومهربان به بعضا از این آیه‌ها اشاره نموده است:

متلاشی شدن کوه‌ها[۴]
سرازیر شدن دریاها[۵]
ز‌لزله‌های وسیع و ویرانگر[۶]
بدون نور شدن خورشید[۷]
بدون نور شدن ماه[۸]
بدون نور شدن ستارگان[۹]
شکافتن افق[۱۰]
دمیده شدن صور اسرافیل[۱۱]
فرصت قیامت
صرفا خدا از مجال فرارسیدن روز قیامت استحضار داراست؛ به همین استدلال، فرارسیدن قیامت، ناگهانی میباشد، به سیرتکامل‌ای که اکثری در غفلت به رمز می برند.

یسْئَلُونَک عَنِ السَّاعَةِ أَیانَ مُرْساها قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ رَبِّی لا یجَلِّیها لِوَقْتِها إِلاَّ هُوَ ثَقُلَتْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لا تَأْتیکمْ إِلاَّ بَغْتَةً یسْئَلُونَک کأَنَّک حَفِیٌّ عَنْها قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ اللَّهِ وَ لکنَّ أَکثَرَ النَّاسِ لا یعْلَمُونَ (ترجمه:درباره قیامت از تو می پرسند که در چه وقت واقع می گردد؟ بگو: «حادثه‌ای بس کبیر در عرش‌ها و زمین میباشد و صرفا معبود می داند و جز وی کسی وقتش را نمی‌داند و به صورت ناگهان میاید،» چنان از تو می پرسند که گویی از وقوع آن خبر داری، بگو: «دانش آن نزد خداست، البته بیشتر عموم نمی‌دانند.».)[اعراف–۱۸۷.]

عدم دانایی از فرصت وقوع رستاخیز، در کنار ناگهانی‌بودنش، با دقت به عظمتش سبب ساز میشود هیچ‌گاه عموم قیامت را بدور ندانند و همواره معطل آن باشند، بدین ترتیب خویش را برای نجات در آن مهیا سازند، و این عدم دور اندیشی تاثیر مثبت و روشنی در تربیت نفوس و اعتنا آن ها به مسئولیت‌ها و خودداری از گناه خواهد داشت.[۱۲]

جای قیامت
بر پایه ی آیه ها قرآن، در روز قیامت، تمامی مردگان، به صورت ناگهانی و به یکباره، با توان معبود مجدد زنده می گردند، از قبرها خارج آمده، در صحرای محشر گردآوری می شوند و به اکانت آن ها تفحص می شود. جای حضور و حسابرسی آنها در فضایی میباشد که حقیقت آن چندان برای ما پر‌نور وجود ندارد. ولی مبنی بر آیه‌ها قرآن کریم ومهربان، این نکته مشخص و معلوم میباشد که افق و زمین در آن مجال تغییر و تحول می‌نماید. فضایی دیگر(که بنابر بعضا ایده ها، غیر دنیوی میباشد) تولید می شود که قیامت در آن تشکیل میگردد و مخلوقات در محضر الهی حاضر می گردند. قرآن کریم و مهربان به‌این تبدیل زمین و افق به‌این شکل اشاره نموده است:

یوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَیرَ الْأَرْضِ وَ السَّمویَاتُ وَ بَرَزُوا لِلَّهِ الْوَ حِدِ الْقَهَّارِ (ترجمه:در آن روز که‌این زمین به زمین دیگر و افلاک [به عرش‌های دیگر] تبدیل می شوند و آن‌ها در پیشگاه پروردگار واحد قهار ظواهر می گردند.)[ابراهیم–۴۸.]

مقدار مجال قیامت
در قرآن درخصوص مقدار روز قیامت دو آیه وجود داراست: هزار سال[۱۳] و پنجاه هزار سال[۱۴] که مبنی بر روایتی از امام درست گو(ع) قیامت، پنجاه موقف و پایانه داراست که عبور از هر موقف، هزار سال ارتفاع می کشد.[۱۵]

رخدادهای قیامت
زنده شدن آدم‌ها
قرآن مجید در نشانه‌ها متعددی، کیفیت زنده‌شدن بشر در روز قیامت را ذکر نموده است. در آیه ۶۸ سوره زمر ذکر می‌نماید که با یک توشه دمیده شدن در صور اسرافیل، کل بندگان می‌میرند مگر عده ای که پروردگار بخواهد. بعد از آن، توشه دیگر در صور دمیده می شود و ناگهان تمامی برخاسته و منتظر به حساب آوردن می مانند.

وَ نُفِخَ فِی الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ مَنْ فِی الْأَرْضِ إِلاَّ مَنْ شاءَ اللَّهُ ثُمَّ نُفِخَ فیهِ أُخْری فَإِذا هُمْ قِیامٌ ینْظُرُون (ترجمه:در صور که دمیده گردد، آسمانیان و زمینیان بیهوش می شوند مگر آن ها که پروردگار بخواهد و زیرا توشه دیگر در آن دمیده گردد ناگهان به پا خیزند و درنگرند.)[الزمر–۶۸.]

حسابرسی
مهمترین شغل در قیامت، نظارت اجرا بندگان و به حساب آوردن آنان میباشد. این نظارت بر طبق شرایطی میباشد که در پوسته آموزه‌های اعتقادی و عملی(احکام) به وسیله پیامبران به عموم ابلاغ شد‌ه‌است. هر کسی مسئول تلاش خویش میباشد و هیچ کس، نمی‌تواند توشه گناه کسی را به دوش بکشد[۱۶] و به هیچ کس ظلمی نخواهد شد.

تعدادی کارها در حسابرسی انجام مطرح میباشد که عبارت‌اند از:

پرسش‌های قیامت: در قیامت از تعدادی چیز سؤال می شود که قرآن به بعضا از آنان اشاره نموده است:
نعمت‌های دنیوی و معنوی معبود[۱۷]
از مجرمان درباره گناهان اعتقادی، عملی و اخلاقی؛[۱۸]
از مشرکان درباره رفتارشان با پیامبران[۱۹]
در زمینه ی دختران زنده به گور گردیده[۲۰]
درباره‌ی عُمر
درباره‌ی جنس
در زمینه‌ی جاری ساختن و خلق و خوی
در ارتباط محبت اهل بیت
فرستاده اکرم دراین مورد میفرماید:

در قیامت هیچ مخلوق‌ای گام از گام بر نمیدارد تا از چهار چیز سؤال گردد: از عمرش که در چه راهی کل کرده؟ و از مالش که از کجا عده‌آوری نموده و در چه خط مش مصرف نموده است؟ و از عملش که چه کاری ایفا داده؟ و از محبتِ ما اهل بیت!
جاری ساختن نیک غیر مسلمان ها: اجرا کسانی که به معبود و آخرت (ایمان دارا هستند و با علت تقرب و قربت به آفریدگار آن‌را اجرا داده‌اند، مقبول قرار میگیرد و اجر و محرک به آن عطا می‌گردد. البته غیر مسلمانانی که به پروردگار و آخرت ایمان دارا‌هستند و کار خیری را به قصد تقرب اعمال می دهند، چنانچه که در ایمان نیاوردن تقصیری نداشته باشند، از ایفا نه خویش که ربطی به ایمان ندارد، فایده‌مند می گردند. البته در حالتی که در ایمان نیاوردند تقصیر داشته باشند؛ یعنی با اسلام و آموزه‌های آن آشنا بوده اما فارغ از عامل و صرفا به دلیل تعصب و لجاجت از قبول آن سرباز زده باشد، تک تک آن جاری ساختن نه به هدر خواهد رفت.[۲۱]
شرایط مستضعفان: مراد از مستضعفان، کسانی می باشند که از نگاه فکری یا این که بدنی یا این که اقتصادی آن چنان ضعیف‌اند که قوی به شناسایی حق از فسخ نشوند و یااینکه با تشخیص نظریه درست، بر تاثیر ناتوانی جسمی یا این که ضعف مالی و یا این که محدودیت‌هایی که فضا بر آن‌ها اجبار کرده، کار کشته به اجرا دادن وظایف خویش کاملا نباشند و نتوانند سفر نمایند. مثلا، هر که در سرزمینی قراردارد که اکثریت آن‌ها کافرند و توان به دست آن‌ها میباشد و دانا فقهی هم نیست که معارف آئین را به آن ها برساند و یا این که دور و بر بی دینی و هراس اذن نمیدهد به آن معارف شغل نمایند و از سوی دیگر اقتدار خارج داخل شدن از آنجا و رفتن به فضا اسلام را هم ندارند و یااینکه اصلًا به ذهنش خطور نکرده که آیینِ حقّی وجود دارااست. اینگونه عده ای، شامل بخشش خدا قرار می گیرند و به دوزخ وجهنم نمی‌پروسه.[۲۲]
إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الرّجَالِ وَالنّسَآءِ وَالْوِلْدَانِ لَایسْتَطِیعُونَ حِیلَةً وَلَا یهْتَدُونَ سَبِیلًا (ترجمه:مگر آن مردان و زنان و خردسالان فرودستی که راهکار‌جویی نتوانند و راهی نیابند.)[نساء–۹۸.]

حالت دیوانگان: دیوانگان نیز تا هنگامی که درین عالم عقل و اقتدار تشخیص حق را ندارند، تکلیف ندارند و در آخرت آیتم بازخواست قرار نخواهند گرفت، چون یک کدام از حالت تکلیف، عقل میباشد. امام راستگو(ع) در روایتی ذکر می‌نماید:
معبود در قیامت در اکانت بندگان به‌اندازه عقلی که در جهان به آنان داده میباشد، اعتنا و سختگیری می‌نماید.[۲۳]
موقعیت نوباوه‌ها و خردسال ها: افرادی که در کودکی و وقتی که هنوز قدرت تشخیص حق از فسخ را نیافته‌اند و بابا و مادرشان مسلمان بوده‌اند، به پدر و مادر خویش ملحق گردیده و به فردوس میروند:
وَ الَّذینَ ءامَنُوا وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذرّیتُهُمْ بإِیمن أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرّیتُهُمْ (ترجمه:و آن ها که ایمان آوردند و فرزندانشان به تقلید از آنها ایمان تفویض کردند، فرزندانشان را [در فردوس] به آنان ملحق می کنیم.)[طور–۲۱.]

طریق عکس العمل خدا با فرزندانی که پدر و مادر آن‌ها کافر می‌باشند، معلوم وجود ندارد، هرچند به اعتقادوباور شیعه‌ها و مبتنی بر نشانه‌ها قرآن کریم ومهربان، به طبع عذاب نخواهند شد؛ چون عذاب در شرایطی‌که میباشد که پیام خدا به فرد رسیده باشد و وی در حالی که به سن تکلیف رسیده و عقل دارااست، با تفویض خویش با فرمان پروردگار مخالفت نماید. بدین ترتیب، هر که در کودکی از عالم می‌رود، تکلیفی نداشته تا به دوزخ و جهنم برود.[۲۴]