علتها و هدف ها در تقطیع
ایفا تقطیع از سوی محدثان با علتهای مختلفی شکل میگرفت:
باببندی روایات در موضوعات متعدد: محدثان گاه به مقصود طبقهبندی روایات در موضوعات متعدد و تسهیل در مراجعه خواننده گان، دست به تقطیع حدیث زده و صرفا نصیب مربوط به تیتر باب را بیان نموده و سایر را حذف کردهاند.[۱۴] چنانکه تقطیع در احادیث بلند و دارنده معنی و مفهوم گوناگون را ضروری دانستهاند.[۱۵]
اختصار حدیث: نویسندگان دستههای حدیثی گاه برای پرهیز از تکرار مطالب و یا این که اعتقادوباور بهاین که در بین جملات یک حدیث ارتباطی نیست، صرفا به نقل یک قسمت بسنده مسجد النبی کوهسنگی مشهد کردهاند.[۱۶]
تهیه صحبت: بیان شده که نصیب عمدهای از تقطیع روایات برای به کارگیری از نصیب لازم در یک حدیث و یا این که استناد به قسمتی از آن در جهت ثابت عقاید شخصی و گروهی، انجام شده میباشد.[۱۷] چنانکه ایفا این فرمان از سوی نویسندگان و مبلغان مذهبی فرمان رایجی قلمداد گشته آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۱۸]
هدف ها اعتقادی: گاه تقطیع از آن جهت بود که محدث بخشی از حدیث را با باورهای خویش ناهمخوان چشم و لذا این نصیب را از اضافات راوی دانسته و دست به حذف آن میزد.[۱۹] محدث نوری صاحب و مالک مستدرک الوسائل اینگونه تقیطعی را به روضه خوان صدوق نسبت داده و مثالهایی از این دست را در اثرها صدوق برشمرده رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.
[۲۰] همینطور گاهی راوی یا این که محدث، نقل برخی از بخشهای حدیث را برای مردم مصلحت ندانسته و آنها را حذف می کرد.[۲۱] بعضا از شارحان نهجالبلاغه معتقدند قسمتی از خطبه دوم نهجالبلاغه بوسیله سید رضی به باعث تقیه حذف شدهاست.[۲۲] به یقین برخی از پژوهشگران، در گروههای حدیثی اهلسنت نیز گاه بعضا از مطالب که بیانکننده فضیلت ها امام علی(ع) و یا این که عیب گیری خلفا بوده، تقطیع شدهاست.[۲۳] درضمن گاهی تقطیع برای ثابت و یا این که رواج باورهای اعتقادی و یا این که اختلافافکنی انجام شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد یافته میباشد.[۲۴]
ایده ها دربارهی تقطیع
بهطور کلی در امر تقطیع حدیث سه حیث مطرح شدهاست: عدم مجوز، مجوز مطلق و مجوز منوط.[۲۵] جمعای تیم چهارمین را نیز اضافه کردهاند که تایید صلاحیت در شکل نقل قبلی میباشد.[۲۶] یعنی تقطیع را در هنگامی روا میباشد که داستان پیش از اینً به طور بدون نقص بیان شده باشد.[۲۷]
به گفته دانشمندان، اشخاصی که تقطیع را مجاز نمیدانند به دلایلی همانند حذف قرائن و شواهد موءثر در شعور حدیث، دگرگونی و نادرست به معنی داستان و در غایت عدم شعور بی نقص حدیث در شکل تقطیع آن تمسک کردهاند.[۲۸]
در مقابل اشخاصی که تقطیع را مجاز شمردهاند به احادیث این قسمت، [۲۹] اصل اباحه و سیره عقلا و مسلمان ها در تایید صلاحیت تقطیع سخنان مفصلی که از موضوعات متنوعی بهره مند باشد استناد کردهاند.[۳۰] خطیب بغدادی دراین مورد حتی به خواب نعیم بن حماد از محدثان اشاره کرده که فرستاده اسلام(ص) در خواب به او اذن تقطیع روایات را داده میباشد.[۳۱] هرچند بعضا پژوهشگران احتمال دادهاند کهاین موضوع اغراقی از سوی علاقه مندان تقطیع حدیث باشد.[۳۲]
در حیث عده ای که تقطیع را به طور منوط مجاز میدانند، قوانینی برای تقطیع در لحاظ گرفته گردیدهاست: [۳۳]
تقطیع در جایی مجاز میباشد که داستان متضمن یکسری حکم غیرمرتبط با هم باشد.[۳۴]
شخص تقطیعکننده دارنده زهد بوده تا جایی که احتمال تسامح وی در تقطیع از بین برود.[۳۵]
آن کس که دست به تقطیع میزند، از سیاق صحبت با خبر باشد[۳۶] و بداند که مقاله محذوف در پوسته استثنا، شرط و نهایت با مقاله جانور مرتبط نبوده و تقطیع سبب ساز نقص در شعور حدیث نخواهد شد.[۳۷] لذا تقطیع را وقتی مجاز دانستهاند که قرائن موءثر در درک مقاله، در متن تقطیعگردیده، حذف نشده باشند.[۳۸]
ضمنا تقطیعی که از سوی راوی شکل گیرد، پذیرفته نشده میباشد. چون عملاً منجر حذف بخشی از مقاله روی هم رفته گردد.[۳۹] لذا ایراد اساسی در تقطیع را مرتبط با وقتی دانستهاند که گمان گردد مجموع حدیث، همین مقاله جان دار میباشد.[۴۰]
پیامدهای تقطیع در احادیث
تقطیع در روایات گاه باعث بروز زخمهای پایین شود:
زخمهای متنی
تقطیع در احادیث را باعث اختلاف در روایات و مضمون آن ها دانستهاند.[۴۱] چنان که حذف قرائن مو جود در متن که در تاثیر تقطیع پدید میاید را منجر تعارض در خبرها دانستهاند.[۴۲] اشاره به زخم تعارض در تقطیع را به محمد بن ادریس شافعی، روحانی صدوق، روحانی انصاری و دیگر افراد نسبت دادهاند.[۴۳] آقارضا همدانی در مصباح الفقیه، تقطیع خبرها را منجر خلل در حدیث قلمداد نموده است.[۴۴] روضه خوان طوسی در این باره به احادیثی اشاره مینماید که عدم نقل بدون نقص آن ها منجر تغییر تحول به معنی حدیث شدهاست.[۴۵] بهویژه حذف قرائنی زیرا سوال راوی، لوازم و فضای صدور حدیث را منجر زخم به متن حدیث دانستهاند.[۴۶] برخی دانشمندان معتقدند که تقطیع خطا باعث میشود که نتوان به ظهور حدیث استناد کرد.[۴۷] آیت الله خوئی در مصباح الاصول تقطیع را در شکل عدم برخورداری تقطیعکننده از تقوای مایحتاج و شناخت با قواعد صحبت، بازدارنده از صورتگیری ظهور حدیث قلمداد نموده است.[۴۸]
علتها و هدف ها در تقطیع
ایفا تقطیع از سوی محدثان با علتهای مختلفی شکل میگرفت:
باببندی روایات در موضوعات متعدد: محدثان گاه به مقصود طبقهبندی روایات در موضوعات متعدد و تسهیل در مراجعه خواننده گان، دست به تقطیع حدیث زده و صرفا نصیب مربوط به تیتر باب را بیان نموده و سایر را حذف کردهاند.[۱۴] چنانکه تقطیع در احادیث بلند و دارنده معنی و مفهوم گوناگون را ضروری دانستهاند.[۱۵]
اختصار حدیث: نویسندگان دستههای حدیثی گاه برای پرهیز از تکرار مطالب و یا این که اعتقادوباور بهاین که در بین جملات یک حدیث ارتباطی نیست، صرفا به نقل یک قسمت بسنده مسجد النبی کوهسنگی مشهد کردهاند.[۱۶]
تهیه صحبت: بیان شده که نصیب عمدهای از تقطیع روایات برای به کارگیری از نصیب لازم در یک حدیث و یا این که استناد به قسمتی از آن در جهت ثابت عقاید شخصی و گروهی، انجام شده میباشد.[۱۷] چنانکه ایفا این فرمان از سوی نویسندگان و مبلغان مذهبی فرمان رایجی قلمداد گشته آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۱۸]
هدف ها اعتقادی: گاه تقطیع از آن جهت بود که محدث بخشی از حدیث را با باورهای خویش ناهمخوان چشم و لذا این نصیب را از اضافات راوی دانسته و دست به حذف آن میزد.[۱۹] محدث نوری صاحب و مالک مستدرک الوسائل اینگونه تقیطعی را به روضه خوان صدوق نسبت داده و مثالهایی از این دست را در اثرها صدوق برشمرده رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.
[۲۰] همینطور گاهی راوی یا این که محدث، نقل برخی از بخشهای حدیث را برای مردم مصلحت ندانسته و آنها را حذف می کرد.[۲۱] بعضا از شارحان نهجالبلاغه معتقدند قسمتی از خطبه دوم نهجالبلاغه بوسیله سید رضی به باعث تقیه حذف شدهاست.[۲۲] به یقین برخی از پژوهشگران، در گروههای حدیثی اهلسنت نیز گاه بعضا از مطالب که بیانکننده فضیلت ها امام علی(ع) و یا این که عیب گیری خلفا بوده، تقطیع شدهاست.[۲۳] درضمن گاهی تقطیع برای ثابت و یا این که رواج باورهای اعتقادی و یا این که اختلافافکنی انجام شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد یافته میباشد.[۲۴]
ایده ها دربارهی تقطیع
بهطور کلی در امر تقطیع حدیث سه حیث مطرح شدهاست: عدم مجوز، مجوز مطلق و مجوز منوط.[۲۵] جمعای تیم چهارمین را نیز اضافه کردهاند که تایید صلاحیت در شکل نقل قبلی میباشد.[۲۶] یعنی تقطیع را در هنگامی روا میباشد که داستان پیش از اینً به طور بدون نقص بیان شده باشد.[۲۷]
به گفته دانشمندان، اشخاصی که تقطیع را مجاز نمیدانند به دلایلی همانند حذف قرائن و شواهد موءثر در شعور حدیث، دگرگونی و نادرست به معنی داستان و در غایت عدم شعور بی نقص حدیث در شکل تقطیع آن تمسک کردهاند.[۲۸]
در مقابل اشخاصی که تقطیع را مجاز شمردهاند به احادیث این قسمت، [۲۹] اصل اباحه و سیره عقلا و مسلمان ها در تایید صلاحیت تقطیع سخنان مفصلی که از موضوعات متنوعی بهره مند باشد استناد کردهاند.[۳۰] خطیب بغدادی دراین مورد حتی به خواب نعیم بن حماد از محدثان اشاره کرده که فرستاده اسلام(ص) در خواب به او اذن تقطیع روایات را داده میباشد.[۳۱] هرچند بعضا پژوهشگران احتمال دادهاند کهاین موضوع اغراقی از سوی علاقه مندان تقطیع حدیث باشد.[۳۲]
در حیث عده ای که تقطیع را به طور منوط مجاز میدانند، قوانینی برای تقطیع در لحاظ گرفته گردیدهاست: [۳۳]
تقطیع در جایی مجاز میباشد که داستان متضمن یکسری حکم غیرمرتبط با هم باشد.[۳۴]
شخص تقطیعکننده دارنده زهد بوده تا جایی که احتمال تسامح وی در تقطیع از بین برود.[۳۵]
آن کس که دست به تقطیع میزند، از سیاق صحبت با خبر باشد[۳۶] و بداند که مقاله محذوف در پوسته استثنا، شرط و نهایت با مقاله جانور مرتبط نبوده و تقطیع سبب ساز نقص در شعور حدیث نخواهد شد.[۳۷] لذا تقطیع را وقتی مجاز دانستهاند که قرائن موءثر در درک مقاله، در متن تقطیعگردیده، حذف نشده باشند.[۳۸]
ضمنا تقطیعی که از سوی راوی شکل گیرد، پذیرفته نشده میباشد. چون عملاً منجر حذف بخشی از مقاله روی هم رفته گردد.[۳۹] لذا ایراد اساسی در تقطیع را مرتبط با وقتی دانستهاند که گمان گردد مجموع حدیث، همین مقاله جان دار میباشد.[۴۰]
پیامدهای تقطیع در احادیث
تقطیع در روایات گاه باعث بروز زخمهای پایین شود:
زخمهای متنی
تقطیع در احادیث را باعث اختلاف در روایات و مضمون آن ها دانستهاند.[۴۱] چنان که حذف قرائن مو جود در متن که در تاثیر تقطیع پدید میاید را منجر تعارض در خبرها دانستهاند.[۴۲] اشاره به زخم تعارض در تقطیع را به محمد بن ادریس شافعی، روحانی صدوق، روحانی انصاری و دیگر افراد نسبت دادهاند.[۴۳] آقارضا همدانی در مصباح الفقیه، تقطیع خبرها را منجر خلل در حدیث قلمداد نموده است.[۴۴] روضه خوان طوسی در این باره به احادیثی اشاره مینماید که عدم نقل بدون نقص آن ها منجر تغییر تحول به معنی حدیث شدهاست.[۴۵] بهویژه حذف قرائنی زیرا سوال راوی، لوازم و فضای صدور حدیث را منجر زخم به متن حدیث دانستهاند.[۴۶] برخی دانشمندان معتقدند که تقطیع خطا باعث میشود که نتوان به ظهور حدیث استناد کرد.[۴۷] آیت الله خوئی در مصباح الاصول تقطیع را در شکل عدم برخورداری تقطیعکننده از تقوای مایحتاج و شناخت با قواعد صحبت، بازدارنده از صورتگیری ظهور حدیث قلمداد نموده است.[۴۸]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز فرهنگی و اجتماعی محله