???? ???? ????? ??????? ????

گنبد در مسجد یو صوفیه
عظمت و زیبائی گنبد ایا صوفیا و ظرافتی که معماران نخستین در ایجاد کرد آن به خرج داده‌اند در طی قرن‌ها همواره قضیه گفت و گو و تحسین تاریخدانان، معماران و مهندسین بوده‌میباشد. گنبد ایا صوفیا بر روی چهار طاسچه قرار گرفته‌میباشد. در ساختمان طاسچه‌ای گنبد بر روی گنبد دو‌مین قرار میگیرد که در واقع بزرگتر از آن میباشد و قسمت بالایی به اضافه چهار جزء گرداگرد کناره گنبد از آن حذف مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده‌اند؛

و این چهار جزء اخیر به صورت چهار قوس یا این که طاقی درآمده‌اند که سطح های شان به هم می‌پیوندند و تشکیل یک مربع می دهند. ساختمان طاسچه‌ای با منتقل کردن سنگینی سازه به جرزها و دوری از آمدن آن به خویش دیوار، ساختن فضای درونی رفیع و گشاده‌ای زیرا فضای درونی ایا صوفیا را میسر می‌گرداند. نحوه طاسچه‌ای رویکرد حلی پویا برای مورد قرار دادن گنبدی مدور بر یک صحن مربع یا این که مستطیل صورت آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

این نحوه تشکیل داد گنبد با به کارگیری از طاسچه‌ها هیچوقت پیش از تشکیل داد ایا صوفیا آیتم استعمال قرار نگرفته بود. طاسچه‌ها به گنبد اذن می دهند که به زیبائی و به طور مدور بر روی ردیف‌های پائین قرار گیرند. طاسچه‌ها خیر فقط به فضای گنبد زیبائی میبخشند بلکه همینطور نیروی‌های جانبی گنبد را در دست گرفتن نموده، و سبب جابجایی مؤثر وزن گنبد به طرف پائین رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد می گردند.
اگرچه این نوع پیاده سازی گنبد سبب استقامت آن و دیوارها و قوس‌های به دور آن میگردند، البته بنا حقیقی و واقعی دیوارها در غایت موجب تضعیف مجموع بنا می شوند. ادله این فرمان استعمال بیش تر از حد ملاط (شن آهک) در تشکیل داد دیوارها به مکان خشت می باشد. در صورتیکه معماران دست کم اذن می‌دادند که آهک یه خرده خمیدگی پیدا کند پیش از اینکه لایه آینده روی آن قرار گیرد، استقامت دیوارها به‌طور قابل توجهی بیشتر می شد، زمانی گنبد بر روی ساختمان قرار گرفت وزن گنبد منجر خمیدگی دیوارها به طرف خارج شدند که برهان مهم آن تر بودن ملاط در دیوارها شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.

زمانی ایزی دوروس (Isidorus) ترمیم گنبد اول را استارت نمود، وی آغاز نصیب درونی دیوارها را مالامال نمود تا آنان عمودی شوند و بتوانند وزن گنبد تازه را تحمل کنند. تغییر تحول دیگری که در پیاده سازی گنبد تازه داده شد طول آن بود. ایزی دوروس، طول گنبد را نزدیک به ۵/۶ متر طول اعطا کرد که‌این فرمان نیروی جانبی را مقداری خنثی نمود و اذن اعطا کرد که وزن گنبد به طور شناور به سمت پائین منتقل شود.
نکته دیگر شایان توجه راجع‌به گنبد نخستین قرار دادن ۴۰ پنجره در بدور مبنا گنبد به وسیله معماران بود. ایا صوفیا به جهت منعکس شدن نوروفروغ به کلیه اطراف داخلی آن از روش این پنجره‌ها که سبب ساز میشود که به لحاظ می رسد که گنبد یک چگونگی عرفانی داراست. مشابهت گنبد مثل چتری میباشد که سقفش به وسیله باریکه هائی از بالا به طرف پائین شناور می گردد. این باریکه‌ها جابجایی وزن هنگفت گنبد را به طور شناور میان پنجره‌ها، پائین به سوی طاسچه‌ها و بالاخره به روی فونداسیون قابلیت‌پذیر می‌سازد.
آنچه اول بازدیدکنندگان ایا صوفیا و بازدیدکنندگان نسل سپس را شگفت زده میکرد نور و روشنایی درونی آن و تأثیرش بر روحیه آنان بود. منعکس شدن نور و روشنایی این شم را به دست میدهد که‌این گنبد بوسیله زنجیر طلائی از اسمان آویخته شده است. بنحوی که پاولوس دراین مورد گفته‌میباشد: «روی طاق بندی با تعدادی مربع طلای پوشانده شده است، و از همین جاست که امواج نوروروشنایی به باطن می‌تابند و چشمهای تماشاگران را چنان خیره می‌نمایند که به‌تدریج جرأت می‌نمایند سرشان را بالا بگیرند و به منبع نوروروشنایی نگاه نمایند».
براین اساس فضایی عظیم داریم که در معرض امواج سیل آسای فروغ و روشنایی قرار گرفته، و گنبدی راس داریم که به لحاظ میرسد بر نوری توکل داراست که از پنجره‌ها به باطن می‌فرستد. نوروفروغ عنصر اسرارآمیز این بناست، نوری که بر سطح موزائیک می تابد و می درخشد، نوری که از سطح مرمرها منعکس میگردد. پیاده سازی براستی منحصر ایا صوفیا نشانگر بنا‌ای بسیار توسعه یافته و پروژه بلند تلاش و منحصر در قسم عتیق میباشد.

گنبد در مسجد یو صوفیه
عظمت و زیبائی گنبد ایا صوفیا و ظرافتی که معماران نخستین در ایجاد کرد آن به خرج داده‌اند در طی قرن‌ها همواره قضیه گفت و گو و تحسین تاریخدانان، معماران و مهندسین بوده‌میباشد. گنبد ایا صوفیا بر روی چهار طاسچه قرار گرفته‌میباشد. در ساختمان طاسچه‌ای گنبد بر روی گنبد دو‌مین قرار میگیرد که در واقع بزرگتر از آن میباشد و قسمت بالایی به اضافه چهار جزء گرداگرد کناره گنبد از آن حذف مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده‌اند؛

و این چهار جزء اخیر به صورت چهار قوس یا این که طاقی درآمده‌اند که سطح های شان به هم می‌پیوندند و تشکیل یک مربع می دهند. ساختمان طاسچه‌ای با منتقل کردن سنگینی سازه به جرزها و دوری از آمدن آن به خویش دیوار، ساختن فضای درونی رفیع و گشاده‌ای زیرا فضای درونی ایا صوفیا را میسر می‌گرداند. نحوه طاسچه‌ای رویکرد حلی پویا برای مورد قرار دادن گنبدی مدور بر یک صحن مربع یا این که مستطیل صورت آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

این نحوه تشکیل داد گنبد با به کارگیری از طاسچه‌ها هیچوقت پیش از تشکیل داد ایا صوفیا آیتم استعمال قرار نگرفته بود. طاسچه‌ها به گنبد اذن می دهند که به زیبائی و به طور مدور بر روی ردیف‌های پائین قرار گیرند. طاسچه‌ها خیر فقط به فضای گنبد زیبائی میبخشند بلکه همینطور نیروی‌های جانبی گنبد را در دست گرفتن نموده، و سبب جابجایی مؤثر وزن گنبد به طرف پائین رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد می گردند.
اگرچه این نوع پیاده سازی گنبد سبب استقامت آن و دیوارها و قوس‌های به دور آن میگردند، البته بنا حقیقی و واقعی دیوارها در غایت موجب تضعیف مجموع بنا می شوند. ادله این فرمان استعمال بیش تر از حد ملاط (شن آهک) در تشکیل داد دیوارها به مکان خشت می باشد. در صورتیکه معماران دست کم اذن می‌دادند که آهک یه خرده خمیدگی پیدا کند پیش از اینکه لایه آینده روی آن قرار گیرد، استقامت دیوارها به‌طور قابل توجهی بیشتر می شد، زمانی گنبد بر روی ساختمان قرار گرفت وزن گنبد منجر خمیدگی دیوارها به طرف خارج شدند که برهان مهم آن تر بودن ملاط در دیوارها شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.

زمانی ایزی دوروس (Isidorus) ترمیم گنبد اول را استارت نمود، وی آغاز نصیب درونی دیوارها را مالامال نمود تا آنان عمودی شوند و بتوانند وزن گنبد تازه را تحمل کنند. تغییر تحول دیگری که در پیاده سازی گنبد تازه داده شد طول آن بود. ایزی دوروس، طول گنبد را نزدیک به ۵/۶ متر طول اعطا کرد که‌این فرمان نیروی جانبی را مقداری خنثی نمود و اذن اعطا کرد که وزن گنبد به طور شناور به سمت پائین منتقل شود.
نکته دیگر شایان توجه راجع‌به گنبد نخستین قرار دادن ۴۰ پنجره در بدور مبنا گنبد به وسیله معماران بود. ایا صوفیا به جهت منعکس شدن نوروفروغ به کلیه اطراف داخلی آن از روش این پنجره‌ها که سبب ساز میشود که به لحاظ می رسد که گنبد یک چگونگی عرفانی داراست. مشابهت گنبد مثل چتری میباشد که سقفش به وسیله باریکه هائی از بالا به طرف پائین شناور می گردد. این باریکه‌ها جابجایی وزن هنگفت گنبد را به طور شناور میان پنجره‌ها، پائین به سوی طاسچه‌ها و بالاخره به روی فونداسیون قابلیت‌پذیر می‌سازد.
آنچه اول بازدیدکنندگان ایا صوفیا و بازدیدکنندگان نسل سپس را شگفت زده میکرد نور و روشنایی درونی آن و تأثیرش بر روحیه آنان بود. منعکس شدن نور و روشنایی این شم را به دست میدهد که‌این گنبد بوسیله زنجیر طلائی از اسمان آویخته شده است. بنحوی که پاولوس دراین مورد گفته‌میباشد: «روی طاق بندی با تعدادی مربع طلای پوشانده شده است، و از همین جاست که امواج نوروروشنایی به باطن می‌تابند و چشمهای تماشاگران را چنان خیره می‌نمایند که به‌تدریج جرأت می‌نمایند سرشان را بالا بگیرند و به منبع نوروروشنایی نگاه نمایند».
براین اساس فضایی عظیم داریم که در معرض امواج سیل آسای فروغ و روشنایی قرار گرفته، و گنبدی راس داریم که به لحاظ میرسد بر نوری توکل داراست که از پنجره‌ها به باطن می‌فرستد. نوروفروغ عنصر اسرارآمیز این بناست، نوری که بر سطح موزائیک می تابد و می درخشد، نوری که از سطح مرمرها منعکس میگردد. پیاده سازی براستی منحصر ایا صوفیا نشانگر بنا‌ای بسیار توسعه یافته و پروژه بلند تلاش و منحصر در قسم عتیق میباشد.