در طی عثمان
حفصه، در طی عثمان بن عفان امر قتل کنیز خویش که او را سحر کرده بود صادر کرد و این مایه غم عثمان شد.[۲۹] بیان شده میباشد حفصه از کاتب مصحف مراد بود وقتی که به کتابت آیه ۲۳۸ سوره بقره می رسد، او را خبر دهد تا آیه را به صورتی که وی میگوید نگارش مسجد النبی کوهسنگی مشهد نماید.[۳۰]
او همینطور بعداز مرگ پدرش قدمت، به وصیت وی، صحف قرآنی را که در حین خلافت ابوبکر تدوین گردیده بود، نزد خویش محافظت می کرد و وقتی که عثمان دست به تدوین پایانی قرآن و یکیاز نمودن مصحفها زد، آنان را در مشت عثمان بنیان و بعد از اتمام شغل، آن صُحُف به حفصه برگردانده آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۳۱]
زمانی که عثمان به خلافت رسید، عایشه و حفصه پیش وی رفتند و از او خواستند آنچه پدرانشان (خلیفه اولیه و دوم) به آنها میدادند، دوباره به آنها بدهد؛ البته عثمان اعلامکرد به خداوند قسم اینگونه چیزی به شما نمیدهم... آیا شما دو نفر نبودید که (در جریان مطالبه فدک به وسیله فاطمه) نزد پدرتان شهیدشدن دادید... پیامبران ارث نمیگذارند. روزی اینگونه شهیدشدن دادید و روزی ارثیه رسول(ص) را درخواست رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد می کنید؟[۳۲]
کمپانی نکردن در نبرد جمل
نوشته ی علمیٔ مهم: پیکار جمل
از سایر رویدادهای معاش حفصه، تصمیم او در ملازمت و همراهی با عایشه در خروج بر حضرت علی(ع) و وقوع پیکار جمل میباشد که برادرش اورا از این تصمیم پشیمان شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نمود.[۳۳]
زمانی که حضرت علی(ع) به ذی قار رسید، عایشه به حفصه طومارای نوشت و در آن از محاصره شدن حضرت علی(ع) و یارانش برای او توضیح اعطا کرد، حفصه هم از راز شادمانی، کودک ها بنی دسته و بنی عدی را گردآوری کرد و به کنیزکان خویش دفهایی بخشید تا با تلاوت اشعاری درین باب، شور و پای کوبی نمایند. این خبر زیرا به ام ّسلمه، همسر نبی(ص)، رسید اندوهگین شد و ام کلثوم دختر حضرت علی (ع)، به نیابت از وی بهطور ناشناس به مجلس شور حفصه رفت و او را ملامت کرد و حفصه شرمنده شد و از این فعالیت دست برداشت.[۳۴]
منزلت وی نزد اهل سنت
در کتاب ها اهل سنت، حفصه احادیثی از فرستاده اکرم(ص)، بیشتر درباره حج و نماز و وصلت و روزه، نقل نموده است[۳۵] و افرادی زیرا برادرش عبدالله بن قدمت، عبدالله بن صفوان جَمحی، و عمرو بن رافع از وی داستان کردهاند.[۳۶] بَقْیبن مَخْلَد، در مسند خویش، شصت حدیث از حفصه نقل نموده است.[۳۷]
همینطور در متنها شرعی اهل سنت، پارهای از اجتهادات دینی حفصه نام برده میباشد.[۳۸]
ابن ابی طاهر(ابن طیفور)[۳۹] دو خطبه از خطبههایی را که به گزارش حفصه آوازه داشته، نقل نموده است[۴۰] ابن شهر آشوب[۴۱] از حفصه شعری در مدح حضرت فاطمه(س) نقل نموده است.
فاطمة خير نساء البشر
ومن لها وجه كوجه القمر
فضلك الله على كل الورى
بفضل اینجانب خص بآي الزمر
زوجك الله فتى فاضلا
أعني عليا خير اینجانب في الحضر
فسرن جاراتي ارزش انها
كريمة بنت عظيم الخطر
ترجمه: فاطمه بهترين زنان انسان میباشد، فاطمه داراى صورتى زیرا قمر ميباشد، آفریدگار تورا بوسيلۀ آن كسى كه بواسطۀ آيههاى سورۀ: زمر تخصیص داده گردیده برترى عطا نموده، خداوند تورا براى جوانى با فضيلت تزويج نمود، يعنى على بن ابى طالب كه بهترين افرادى میباشد كه حضور داراهستند. اى كنيزان اینجانب! فاطمه را ببريد، زيرا كه وى بزرگوار و دختر شخصى عظيم الشأن میباشد.[۴۲]
درگذشت
درباره تاریخ وفات حفصه اختلافلحاظ وجود دارااست[۴۳]، برخی سال ۲۷[۴۴] و گروهی سال ۴۱[۴۵]را گفتهاند البته بیشتر مورخان، برای مثال ابن سعد[۴۶] و زبیر بن بکّار،[۴۷] سال ۴۵ را بیان کردهاند. مروان بن حکم، که در آن هنگام امیر مدینه بود، بر لاشه او نماز خواند.[۴۸] جسد اورا در بقیع دفن کردند.[۴۹]
در آرامستان باب الصغیر دمشق نیز قبری به او منسوب میباشد..[۵۰]
حفصه ماجرا خسف بیداء را که بیانکننده فرو رفتن سپاه سفیانی در پیکار با مهدی موعود میباشد از فرستاده اکرم(ص) نقل نموده است. [۵۱]
پانویس
در طی عثمان
حفصه، در طی عثمان بن عفان امر قتل کنیز خویش که او را سحر کرده بود صادر کرد و این مایه غم عثمان شد.[۲۹] بیان شده میباشد حفصه از کاتب مصحف مراد بود وقتی که به کتابت آیه ۲۳۸ سوره بقره می رسد، او را خبر دهد تا آیه را به صورتی که وی میگوید نگارش مسجد النبی کوهسنگی مشهد نماید.[۳۰]
او همینطور بعداز مرگ پدرش قدمت، به وصیت وی، صحف قرآنی را که در حین خلافت ابوبکر تدوین گردیده بود، نزد خویش محافظت می کرد و وقتی که عثمان دست به تدوین پایانی قرآن و یکیاز نمودن مصحفها زد، آنان را در مشت عثمان بنیان و بعد از اتمام شغل، آن صُحُف به حفصه برگردانده آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۳۱]
زمانی که عثمان به خلافت رسید، عایشه و حفصه پیش وی رفتند و از او خواستند آنچه پدرانشان (خلیفه اولیه و دوم) به آنها میدادند، دوباره به آنها بدهد؛ البته عثمان اعلامکرد به خداوند قسم اینگونه چیزی به شما نمیدهم... آیا شما دو نفر نبودید که (در جریان مطالبه فدک به وسیله فاطمه) نزد پدرتان شهیدشدن دادید... پیامبران ارث نمیگذارند. روزی اینگونه شهیدشدن دادید و روزی ارثیه رسول(ص) را درخواست رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد می کنید؟[۳۲]
کمپانی نکردن در نبرد جمل
نوشته ی علمیٔ مهم: پیکار جمل
از سایر رویدادهای معاش حفصه، تصمیم او در ملازمت و همراهی با عایشه در خروج بر حضرت علی(ع) و وقوع پیکار جمل میباشد که برادرش اورا از این تصمیم پشیمان شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نمود.[۳۳]
زمانی که حضرت علی(ع) به ذی قار رسید، عایشه به حفصه طومارای نوشت و در آن از محاصره شدن حضرت علی(ع) و یارانش برای او توضیح اعطا کرد، حفصه هم از راز شادمانی، کودک ها بنی دسته و بنی عدی را گردآوری کرد و به کنیزکان خویش دفهایی بخشید تا با تلاوت اشعاری درین باب، شور و پای کوبی نمایند. این خبر زیرا به ام ّسلمه، همسر نبی(ص)، رسید اندوهگین شد و ام کلثوم دختر حضرت علی (ع)، به نیابت از وی بهطور ناشناس به مجلس شور حفصه رفت و او را ملامت کرد و حفصه شرمنده شد و از این فعالیت دست برداشت.[۳۴]
منزلت وی نزد اهل سنت
در کتاب ها اهل سنت، حفصه احادیثی از فرستاده اکرم(ص)، بیشتر درباره حج و نماز و وصلت و روزه، نقل نموده است[۳۵] و افرادی زیرا برادرش عبدالله بن قدمت، عبدالله بن صفوان جَمحی، و عمرو بن رافع از وی داستان کردهاند.[۳۶] بَقْیبن مَخْلَد، در مسند خویش، شصت حدیث از حفصه نقل نموده است.[۳۷]
همینطور در متنها شرعی اهل سنت، پارهای از اجتهادات دینی حفصه نام برده میباشد.[۳۸]
ابن ابی طاهر(ابن طیفور)[۳۹] دو خطبه از خطبههایی را که به گزارش حفصه آوازه داشته، نقل نموده است[۴۰] ابن شهر آشوب[۴۱] از حفصه شعری در مدح حضرت فاطمه(س) نقل نموده است.
فاطمة خير نساء البشر
ومن لها وجه كوجه القمر
فضلك الله على كل الورى
بفضل اینجانب خص بآي الزمر
زوجك الله فتى فاضلا
أعني عليا خير اینجانب في الحضر
فسرن جاراتي ارزش انها
كريمة بنت عظيم الخطر
ترجمه: فاطمه بهترين زنان انسان میباشد، فاطمه داراى صورتى زیرا قمر ميباشد، آفریدگار تورا بوسيلۀ آن كسى كه بواسطۀ آيههاى سورۀ: زمر تخصیص داده گردیده برترى عطا نموده، خداوند تورا براى جوانى با فضيلت تزويج نمود، يعنى على بن ابى طالب كه بهترين افرادى میباشد كه حضور داراهستند. اى كنيزان اینجانب! فاطمه را ببريد، زيرا كه وى بزرگوار و دختر شخصى عظيم الشأن میباشد.[۴۲]
درگذشت
درباره تاریخ وفات حفصه اختلافلحاظ وجود دارااست[۴۳]، برخی سال ۲۷[۴۴] و گروهی سال ۴۱[۴۵]را گفتهاند البته بیشتر مورخان، برای مثال ابن سعد[۴۶] و زبیر بن بکّار،[۴۷] سال ۴۵ را بیان کردهاند. مروان بن حکم، که در آن هنگام امیر مدینه بود، بر لاشه او نماز خواند.[۴۸] جسد اورا در بقیع دفن کردند.[۴۹]
در آرامستان باب الصغیر دمشق نیز قبری به او منسوب میباشد..[۵۰]
حفصه ماجرا خسف بیداء را که بیانکننده فرو رفتن سپاه سفیانی در پیکار با مهدی موعود میباشد از فرستاده اکرم(ص) نقل نموده است. [۵۱]
پانویس
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: نقش فرهنگی، گردشگری و انتقال ارزشهای دینی