عکسالعمل دوستداران اهلبیت
متوکل با تخریب مقبره نتوانست از اجتماع علاقه مندان اهلبیت در کربلا بکاهد، بلکه تردد آن ها به کربلا جهت زیارت امام حسین(ع) و بازداشتن متوکل تا نقطه پايان قدمت متوکل یعنی سال ۲۴۷ق ادامه پیدا کرد.[۲۲] شعرای دوستدار اهل بیت نیز در این زمینه شعرها سرودند برای مثال عبدالله بن رابیه مسجد النبی کوهسنگی مشهد می سراید:
عبدالله بن رابیه:
تالله ان کانت امیه قد اتت
قتل ابن بنت نبیها مظلوما
فلقد اتاه بنو ابیه بمثلها
هذا لعمرک قبره مهدوما
اسفوا علی ان لا یکونوا شایعوا
فی قتله فتتبعوه رمیما
مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۵، ص۳۹۸
ترجمه:
بیت اولیه: به آفریدگار قول در شرایطیکه بنیامیه پسر دختر فرستاده پروردگار را در حالی که مظلوم بود به قتل آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد رسانیدند.
بیت دوم: پسران بابا وی (یعنی بنیعباس) نظیر آن کار را جاری ساختن دادند و به جان تو عهد که قبر امام حسین را وخیم کردند.
بیت سوم: بنیعباس متأسف بودند که چرا در قتل امام حسین هم نشینی از بنیامیه نکردند (زیرا به آن مراد نائل نشدند لذا) به جستجوی استخوانهای آن حضرت رفتند (و قبرش را حاد رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد نمودند).[۲۳]
نوسازی به دست منتصر
منتصر عباسی فرزند متوکل خلاف پدرش، عموم را به زیارت امام حسین(ع) تشویق میکرد.[۲۴] او بعد از کشتن پدرش مبادرت به نوسازی مرقد امام حسین(ع) کرده[۲۵] و منارهای برای ارشادوراهنمایی زائران از رویه بدور تشکیل داد. ضمن مناره، این سازه دارنده قبه، ضریح، مسجد و صحن بوده میباشد.[۲۶] این سازه در ذی الحجه سال ۲۷۳ق بر تاثیر حادثه ها طبیعی فرو جاری شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۲۷]
مقبره در قرن۳ و ۴
بنای محمد بن زید
در سال ۲۸۳ق محمد بن زید اخوی داعی گسترده، از تازه مقبره امام حسین(ع) را سازه بنیان.[۲۸] او قبۀ بزرگی ساخته و دو درب ورودی گذاشت. همینطور در جوار قبه بنای دیگری با سقف چوبی سازه کرد تا عموم در آن به نماز وعبادت بپردازند، او سقفی نیز بر مرقد بقیه شهداء زد، دیواری در نزدیکی کربلا کشید و منزلهای متعددی در آنجا تشکیل داد.[۲۹] این سازه در طی خلافت طائع بالله بیست و چهارمی خلیفه عباسی به وسیله ضبّه بن محمد اسدی غارت شد.[۳۰] به گفته بعضا این غارت در سال ۲۶۹ق بودهمیباشد.[۳۱]
سازه به گفته یکیاز دانشمندان، آنچه از کار عمرانی محمد بن زید گفته شد، از کتاب منتظم ابن جوزی میباشد و او اینگونه چیزی را در کتاب منتظم نیافته میباشد.[۳۲]
تشکیل داد به وسیله عضدالدوله
بعد از استحضار عضدالدوله از غارت مرقد امام حسین(ع) به وسیله ضبه بن محمد اسدی، به عراق لشکر کشید و او را متواری کرده و مقبره امام حسین(ع) را تعمیر نمود.[۳۳] عضد الدوله در چهار طرف مقبره رواق ایجاد کرد، آنگاه رواقها را تزیین نمود، ضریحی با چوب ساج ساخته و به وسیله پارچههای دیباج پوشاند و مساحت حائر را ۲۴۰۰ گام گسترش اعطا کرد، آنگاه فضا شهر را دیواری بلند و سفت محدود کرده و برای زراعت نهر آبی رنگ به کربلا کشاند.[۳۴]
بقاع در قرن ۵ و ۶
حریقسوزی سال۴۰۷ق
در ربیع الاول سال ۴۰۷ق سقوط دو شمع گرانقدر پرنور در رواق منجر حریقسوزی گردیده ضریح و رواقهای بقعه در حریق سوخت.[۳۵] بعضی این حریقسوزی را عمدی دانستهاند. حریقسوزی بقعه عسکریین بعد از ده روز از این حریقسوزی و اتفاق ها متفاوت در سال جاری بر علیه تشیع موید این احتمال میباشد.[۳۶]
تعمیر به دست ابن سهلان
حسین بن فضل و ادب بن سهلان رامهرمزی یکتوشه مبادرت به تعمیر حرم امام حسین(ع) کرد.[۳۷] برخی گفتهاند این تعمیر بعد از حریقسوزی سال ۴۰۷ق بودهمیباشد.[۳۸] اما ابن جوزی در المنتظم اقدامات تعمیری ابن سهلان را در سال ۴۰۳ میداند.[۳۹]
تعمیر به دست ملکفرمانروا سلجوقی
در ذی الحجه سال ۴۷۹ق ملکفرمانروا سلجوقی به کربلا رفته و بعد از زیارت امام حسین سیصددینار در بین ساکنان کربلا تقسیم نموده و بقعه و حصار صحن را تعمیر کرد.[۴۰] ده سال بعد از آن یعنی در سال ۴۸۹ فردی به اسم خفاجه بقعه را غارت کرد که سیف الدوله به آنجا یورش برده و خفاجه در درون مقبره کشت و امنیت شهر را بر قرار کرد.[۴۱]
غارت بقاع در سال ۵۲۶ یا این که ۵۲۹ق
المسترشد بالله خلیفه سی ام عباسی در سال ۵۲۶ق به بقعه امام حسین(ع) یورش برده و آحاد تزئینات، جواهرات مقبره را به غارت موفقیت تا دربین سربازان خویش تقسیم نماید، او میاظهارکرد قبر نیازی بدین جواهرات ندارد، او و پسرش راشد بعداز خروج از کربلا کشته شدند.[۴۲] ولی نقل شده که اینگونه تاریخی خطا میباشد و طبق قرائنی تاریخ صحیح سال ۵۲۹ بایستی باشد.[۴۳]
عکسالعمل دوستداران اهلبیت
متوکل با تخریب مقبره نتوانست از اجتماع علاقه مندان اهلبیت در کربلا بکاهد، بلکه تردد آن ها به کربلا جهت زیارت امام حسین(ع) و بازداشتن متوکل تا نقطه پايان قدمت متوکل یعنی سال ۲۴۷ق ادامه پیدا کرد.[۲۲] شعرای دوستدار اهل بیت نیز در این زمینه شعرها سرودند برای مثال عبدالله بن رابیه مسجد النبی کوهسنگی مشهد می سراید:
عبدالله بن رابیه:
تالله ان کانت امیه قد اتت
قتل ابن بنت نبیها مظلوما
فلقد اتاه بنو ابیه بمثلها
هذا لعمرک قبره مهدوما
اسفوا علی ان لا یکونوا شایعوا
فی قتله فتتبعوه رمیما
مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۵، ص۳۹۸
ترجمه:
بیت اولیه: به آفریدگار قول در شرایطیکه بنیامیه پسر دختر فرستاده پروردگار را در حالی که مظلوم بود به قتل آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد رسانیدند.
بیت دوم: پسران بابا وی (یعنی بنیعباس) نظیر آن کار را جاری ساختن دادند و به جان تو عهد که قبر امام حسین را وخیم کردند.
بیت سوم: بنیعباس متأسف بودند که چرا در قتل امام حسین هم نشینی از بنیامیه نکردند (زیرا به آن مراد نائل نشدند لذا) به جستجوی استخوانهای آن حضرت رفتند (و قبرش را حاد رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد نمودند).[۲۳]
نوسازی به دست منتصر
منتصر عباسی فرزند متوکل خلاف پدرش، عموم را به زیارت امام حسین(ع) تشویق میکرد.[۲۴] او بعد از کشتن پدرش مبادرت به نوسازی مرقد امام حسین(ع) کرده[۲۵] و منارهای برای ارشادوراهنمایی زائران از رویه بدور تشکیل داد. ضمن مناره، این سازه دارنده قبه، ضریح، مسجد و صحن بوده میباشد.[۲۶] این سازه در ذی الحجه سال ۲۷۳ق بر تاثیر حادثه ها طبیعی فرو جاری شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۲۷]
مقبره در قرن۳ و ۴
بنای محمد بن زید
در سال ۲۸۳ق محمد بن زید اخوی داعی گسترده، از تازه مقبره امام حسین(ع) را سازه بنیان.[۲۸] او قبۀ بزرگی ساخته و دو درب ورودی گذاشت. همینطور در جوار قبه بنای دیگری با سقف چوبی سازه کرد تا عموم در آن به نماز وعبادت بپردازند، او سقفی نیز بر مرقد بقیه شهداء زد، دیواری در نزدیکی کربلا کشید و منزلهای متعددی در آنجا تشکیل داد.[۲۹] این سازه در طی خلافت طائع بالله بیست و چهارمی خلیفه عباسی به وسیله ضبّه بن محمد اسدی غارت شد.[۳۰] به گفته بعضا این غارت در سال ۲۶۹ق بودهمیباشد.[۳۱]
سازه به گفته یکیاز دانشمندان، آنچه از کار عمرانی محمد بن زید گفته شد، از کتاب منتظم ابن جوزی میباشد و او اینگونه چیزی را در کتاب منتظم نیافته میباشد.[۳۲]
تشکیل داد به وسیله عضدالدوله
بعد از استحضار عضدالدوله از غارت مرقد امام حسین(ع) به وسیله ضبه بن محمد اسدی، به عراق لشکر کشید و او را متواری کرده و مقبره امام حسین(ع) را تعمیر نمود.[۳۳] عضد الدوله در چهار طرف مقبره رواق ایجاد کرد، آنگاه رواقها را تزیین نمود، ضریحی با چوب ساج ساخته و به وسیله پارچههای دیباج پوشاند و مساحت حائر را ۲۴۰۰ گام گسترش اعطا کرد، آنگاه فضا شهر را دیواری بلند و سفت محدود کرده و برای زراعت نهر آبی رنگ به کربلا کشاند.[۳۴]
بقاع در قرن ۵ و ۶
حریقسوزی سال۴۰۷ق
در ربیع الاول سال ۴۰۷ق سقوط دو شمع گرانقدر پرنور در رواق منجر حریقسوزی گردیده ضریح و رواقهای بقعه در حریق سوخت.[۳۵] بعضی این حریقسوزی را عمدی دانستهاند. حریقسوزی بقعه عسکریین بعد از ده روز از این حریقسوزی و اتفاق ها متفاوت در سال جاری بر علیه تشیع موید این احتمال میباشد.[۳۶]
تعمیر به دست ابن سهلان
حسین بن فضل و ادب بن سهلان رامهرمزی یکتوشه مبادرت به تعمیر حرم امام حسین(ع) کرد.[۳۷] برخی گفتهاند این تعمیر بعد از حریقسوزی سال ۴۰۷ق بودهمیباشد.[۳۸] اما ابن جوزی در المنتظم اقدامات تعمیری ابن سهلان را در سال ۴۰۳ میداند.[۳۹]
تعمیر به دست ملکفرمانروا سلجوقی
در ذی الحجه سال ۴۷۹ق ملکفرمانروا سلجوقی به کربلا رفته و بعد از زیارت امام حسین سیصددینار در بین ساکنان کربلا تقسیم نموده و بقعه و حصار صحن را تعمیر کرد.[۴۰] ده سال بعد از آن یعنی در سال ۴۸۹ فردی به اسم خفاجه بقعه را غارت کرد که سیف الدوله به آنجا یورش برده و خفاجه در درون مقبره کشت و امنیت شهر را بر قرار کرد.[۴۱]
غارت بقاع در سال ۵۲۶ یا این که ۵۲۹ق
المسترشد بالله خلیفه سی ام عباسی در سال ۵۲۶ق به بقعه امام حسین(ع) یورش برده و آحاد تزئینات، جواهرات مقبره را به غارت موفقیت تا دربین سربازان خویش تقسیم نماید، او میاظهارکرد قبر نیازی بدین جواهرات ندارد، او و پسرش راشد بعداز خروج از کربلا کشته شدند.[۴۲] ولی نقل شده که اینگونه تاریخی خطا میباشد و طبق قرائنی تاریخ صحیح سال ۵۲۹ بایستی باشد.[۴۳]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز فرهنگی و اجتماعی محله