ملازمت نکردن بیعتکنندگان
هنگامی زید بن علی از هجرت شام به کوفه رسید، با استقبال عموم و درخواستهای قیام مواجه شد[۱۲] و بنابر نقل روضه خوان موثر، اشخاصی که به دیدار وی رفتند، با وی بیعت کردند،[۱۳] البته یک روز گذشته از خروج و شروع قیام، استاندار عراق به والی کوفه امر کرد عموم کوفه در مسجد گردآوری شوند. والی بعد از احضار رهبران طوایف و بزرگان بستگان به مسجد، در شهر اظهار کرد که هر که به مسجد نیاید، خون وی مباح خواهد بود.[۱۴] در فیض از آن همگی، فقط ۳۰۰ نفر و بنابر نقلی کمتر از آن با زید بن علی ملازمت و همراهی کردند.[۱۵] در منابع آمده میباشد، در آن شب زید بن علی و یارانش، در کویر به رمز برده و شعار یا این که منصور اَمِت رمز مسجد النبی کوهسنگی مشهد میدادهاند.[۱۶]
به نقل طبری، روز سپس، هنگامی زید با تعداد اندک یاران خویش مواجه شد و از زندانی شدن بزرگان خویشان در مسجد کوفه اگاهی یافت، با ابراز تأسف و اندوه، بیعتکنندگان را معذور ندانست[۱۷] و آنها را اهل اهمال و نیرنگ خواند.[۱۸] هریکسری بنابر نقل طبری، بزرگان کوفه، قبل از آن عهدوپیمانشکنی عموم کوفه در قبال امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) را به زید بن علی یادآور گردیده و اورا از قیام آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بازداشته بودند.[۱۹]
بیعتکنندگان با زید بن علی، حدود پانزده هزار نفر از کوفیان دانسته گردیده[۲۰] که در بین آنها اشخاصی از بزرگان کوفه برای مثال سلمة بن کهیل، نصر بن خزیمه عبسی، و معاویة بن اسحاق بن زید بن حارثه نیز حضور داشتهاند.[۲۱] خلال این، شماری از عموم در مدائن، بصره، واسط، موصل، ری و جرجان نیز با فرستادگان زید بن علی بیعت کرده بودند.[۲۲] در صورتیکه گفتگوی زید بن علی با سلمة بن کهیل، از بزرگان کوفه را مبنای تعداد بیعتکنندگان در اختیار بگذاریم، ۴۰ هزار بدن با وی عهدوپیمان بسته بودهاند.[۲۳] در گزارش دیگری از ابوالفرج اصفهانی، از اعلام مدد ۱۰۰ هزار جنگ جو نیز صحبت رفته میباشد.[۲۴] ابوالفرج اصفهانی همینطور از امداد مالی ابوحنیفه، فقیه اهل سنت و شالودهگذار مذهب حنفی، به زید بن علی خبر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد داده میباشد.[۲۵]
برد نخستین، باخت آخری
سازه به نقل طبری، زید روز اولیه صفر سال ۱۲۲ قمری، دو نفر از یاران خویش را مأمور کرد تا به کوفه بروند و شروع قیام را به اگاهی عموم برسانند. ولی این دو بدن در حوالی کوفه به دست مأموران حکم دهنده کشته شدند.[۲۶] از همین رو زید، شخص دیگری به اسم سعید بن خیثم که به داشتن صدای رسا معروف بود، برای این شغل ارسال کرد.[۲۷] سپاه زید بن علی گرچه در صدر جلو رفتن توفیقآمیزی داشت و سعی کرد عمومِ زندانیگردیده در مسجد را نیز آزاد نماید[۲۸] و در پیکار در حوالی مسجد و بازار نیز به برد رسید،[۲۹] البته در روز دوم، با اضافه شدن تیراندازان به سپاه یوسف بن قدمت، قاضی اموی عراق، بعضی از یاران مجاورت زید از پا درآمدند[۳۰] و خویش وی نیز به رنج شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد زخمی شد[۳۱]
روز اولیه: برد
تضارب در بین نیروهای زید بن علی و سربازان والی کوفه، از نخستین صفر سال ۱۲۲ قمری استارت شد. زید، سپاه خویش را به سوی شهر جنبش اعطا کرد و آنها را به نبرد تشویق میکرد. اول عکس العمل در حوالی کوفه در حیطه صیادین (صائدین) رویداد و به موفقیت یاران زید انجامید و آن گاه نبرد به کوفه کشیده شد.[۳۲] زید با مشاهده یاران اندک خویش، نگرانی از آنکه کوفیان اورا نیز مانند امام حسین(ع) صرفا بگذارند، با یاران خویش مطرح کرد و نصر بن خزیمة، از جانفشانی خویش در رکاب زید بن علی اعلام کرد.[۳۳]
زید بن علی به یاور نصر بن خزیمة، معاویة بن اسحاق و یک سری بدن از یاران خویش، به مسجد رفت تا عمومِ گرفتارشده در مسجد را از محاصره سربازان اموی نجات دهد. آنها گرچه توانستند خویش را به مسجد برسانند و درفشها و عَلمهای خویش را در مسجد به اهتزاز درآورند،[۳۴] ولی مأموران اموی، بازدارنده جلو رفتن آنها گردیده و با وصال لشکر نونفس یوسف بن قدمت، مبارزه شدیدی در حوالی مسجد و بازار درگرفت. آخر و عاقبت مبارزه و زد خورد به محلهای به اسم دارالرزق منتقل شد و به موفقیت زید و یارانش در روز اولیه مبارزه رسید.[۳۵]
روز دوم: باخت
در اولِ دومی روز مبارزه، نصر بن خزیمة به دست نایل بن فروه کشته شد.[۳۶] کشته شدن وی زید را به شدت متأثر کرد.[۳۷] با این درحال حاضر نزاع طاقت فرسا زید و یارانش در صبح این روز، با موفقیت به انتها رسید.[۳۸] یوسف بن قدمت لشکری دیگر تدارک روءیت کرد تا به یاران زید حملهور گردد، ولی زید و یارانش، سپاه یوسف بن قدمت را درهم شکستند. ولی با اضافه شدن تیراندازان به سپاه یوسف بن قدمت، فعالیت بر سپاه زید مشقت بار شد و در همین اکنون معاویة بن اسحاق، فرمانده دیگر زید نیز کشته شد. در غروب این روز، زید نیز بر تاثیر اصابت تیری به پیشانیاش به شدت آسیب دیده شد[۳۹] و آنگاه در روز سوم صفر سال۱۲۲ق، به شهیدشدن رسید.[۴۰]
بقاع منسوب به زید بن علی در کوفه
یاران زید برای آنکه جسد او به دست مأموران اموی نیفتد، مسیر جویبار آبیرنگ را تغییرو تحول داده، جسد را دفن کردند و آنگاه مجدد جویبار را به مکان خویش بازگرداندند، ولی غلامی که همدم آن ها بود، حکم بن صلت را آگاه کرد.[۴۱] امویان جسد را خارج کشیدند، به امر یوسف بن قدمت، تن زید را به دار آویختند، و سرش را برای هشام بن عبدالملک، خلیفه اموی فرستادند.[۴۲]
ملازمت نکردن بیعتکنندگان
هنگامی زید بن علی از هجرت شام به کوفه رسید، با استقبال عموم و درخواستهای قیام مواجه شد[۱۲] و بنابر نقل روضه خوان موثر، اشخاصی که به دیدار وی رفتند، با وی بیعت کردند،[۱۳] البته یک روز گذشته از خروج و شروع قیام، استاندار عراق به والی کوفه امر کرد عموم کوفه در مسجد گردآوری شوند. والی بعد از احضار رهبران طوایف و بزرگان بستگان به مسجد، در شهر اظهار کرد که هر که به مسجد نیاید، خون وی مباح خواهد بود.[۱۴] در فیض از آن همگی، فقط ۳۰۰ نفر و بنابر نقلی کمتر از آن با زید بن علی ملازمت و همراهی کردند.[۱۵] در منابع آمده میباشد، در آن شب زید بن علی و یارانش، در کویر به رمز برده و شعار یا این که منصور اَمِت رمز مسجد النبی کوهسنگی مشهد میدادهاند.[۱۶]
به نقل طبری، روز سپس، هنگامی زید با تعداد اندک یاران خویش مواجه شد و از زندانی شدن بزرگان خویشان در مسجد کوفه اگاهی یافت، با ابراز تأسف و اندوه، بیعتکنندگان را معذور ندانست[۱۷] و آنها را اهل اهمال و نیرنگ خواند.[۱۸] هریکسری بنابر نقل طبری، بزرگان کوفه، قبل از آن عهدوپیمانشکنی عموم کوفه در قبال امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) را به زید بن علی یادآور گردیده و اورا از قیام آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بازداشته بودند.[۱۹]
بیعتکنندگان با زید بن علی، حدود پانزده هزار نفر از کوفیان دانسته گردیده[۲۰] که در بین آنها اشخاصی از بزرگان کوفه برای مثال سلمة بن کهیل، نصر بن خزیمه عبسی، و معاویة بن اسحاق بن زید بن حارثه نیز حضور داشتهاند.[۲۱] خلال این، شماری از عموم در مدائن، بصره، واسط، موصل، ری و جرجان نیز با فرستادگان زید بن علی بیعت کرده بودند.[۲۲] در صورتیکه گفتگوی زید بن علی با سلمة بن کهیل، از بزرگان کوفه را مبنای تعداد بیعتکنندگان در اختیار بگذاریم، ۴۰ هزار بدن با وی عهدوپیمان بسته بودهاند.[۲۳] در گزارش دیگری از ابوالفرج اصفهانی، از اعلام مدد ۱۰۰ هزار جنگ جو نیز صحبت رفته میباشد.[۲۴] ابوالفرج اصفهانی همینطور از امداد مالی ابوحنیفه، فقیه اهل سنت و شالودهگذار مذهب حنفی، به زید بن علی خبر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد داده میباشد.[۲۵]
برد نخستین، باخت آخری
سازه به نقل طبری، زید روز اولیه صفر سال ۱۲۲ قمری، دو نفر از یاران خویش را مأمور کرد تا به کوفه بروند و شروع قیام را به اگاهی عموم برسانند. ولی این دو بدن در حوالی کوفه به دست مأموران حکم دهنده کشته شدند.[۲۶] از همین رو زید، شخص دیگری به اسم سعید بن خیثم که به داشتن صدای رسا معروف بود، برای این شغل ارسال کرد.[۲۷] سپاه زید بن علی گرچه در صدر جلو رفتن توفیقآمیزی داشت و سعی کرد عمومِ زندانیگردیده در مسجد را نیز آزاد نماید[۲۸] و در پیکار در حوالی مسجد و بازار نیز به برد رسید،[۲۹] البته در روز دوم، با اضافه شدن تیراندازان به سپاه یوسف بن قدمت، قاضی اموی عراق، بعضی از یاران مجاورت زید از پا درآمدند[۳۰] و خویش وی نیز به رنج شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد زخمی شد[۳۱]
روز اولیه: برد
تضارب در بین نیروهای زید بن علی و سربازان والی کوفه، از نخستین صفر سال ۱۲۲ قمری استارت شد. زید، سپاه خویش را به سوی شهر جنبش اعطا کرد و آنها را به نبرد تشویق میکرد. اول عکس العمل در حوالی کوفه در حیطه صیادین (صائدین) رویداد و به موفقیت یاران زید انجامید و آن گاه نبرد به کوفه کشیده شد.[۳۲] زید با مشاهده یاران اندک خویش، نگرانی از آنکه کوفیان اورا نیز مانند امام حسین(ع) صرفا بگذارند، با یاران خویش مطرح کرد و نصر بن خزیمة، از جانفشانی خویش در رکاب زید بن علی اعلام کرد.[۳۳]
زید بن علی به یاور نصر بن خزیمة، معاویة بن اسحاق و یک سری بدن از یاران خویش، به مسجد رفت تا عمومِ گرفتارشده در مسجد را از محاصره سربازان اموی نجات دهد. آنها گرچه توانستند خویش را به مسجد برسانند و درفشها و عَلمهای خویش را در مسجد به اهتزاز درآورند،[۳۴] ولی مأموران اموی، بازدارنده جلو رفتن آنها گردیده و با وصال لشکر نونفس یوسف بن قدمت، مبارزه شدیدی در حوالی مسجد و بازار درگرفت. آخر و عاقبت مبارزه و زد خورد به محلهای به اسم دارالرزق منتقل شد و به موفقیت زید و یارانش در روز اولیه مبارزه رسید.[۳۵]
روز دوم: باخت
در اولِ دومی روز مبارزه، نصر بن خزیمة به دست نایل بن فروه کشته شد.[۳۶] کشته شدن وی زید را به شدت متأثر کرد.[۳۷] با این درحال حاضر نزاع طاقت فرسا زید و یارانش در صبح این روز، با موفقیت به انتها رسید.[۳۸] یوسف بن قدمت لشکری دیگر تدارک روءیت کرد تا به یاران زید حملهور گردد، ولی زید و یارانش، سپاه یوسف بن قدمت را درهم شکستند. ولی با اضافه شدن تیراندازان به سپاه یوسف بن قدمت، فعالیت بر سپاه زید مشقت بار شد و در همین اکنون معاویة بن اسحاق، فرمانده دیگر زید نیز کشته شد. در غروب این روز، زید نیز بر تاثیر اصابت تیری به پیشانیاش به شدت آسیب دیده شد[۳۹] و آنگاه در روز سوم صفر سال۱۲۲ق، به شهیدشدن رسید.[۴۰]
بقاع منسوب به زید بن علی در کوفه
یاران زید برای آنکه جسد او به دست مأموران اموی نیفتد، مسیر جویبار آبیرنگ را تغییرو تحول داده، جسد را دفن کردند و آنگاه مجدد جویبار را به مکان خویش بازگرداندند، ولی غلامی که همدم آن ها بود، حکم بن صلت را آگاه کرد.[۴۱] امویان جسد را خارج کشیدند، به امر یوسف بن قدمت، تن زید را به دار آویختند، و سرش را برای هشام بن عبدالملک، خلیفه اموی فرستادند.[۴۲]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: نقش فرهنگی، گردشگری و انتقال ارزشهای دینی