???? ???? ????? ??????? ????

در عصر معاویه
مخالفت با ناسزاگویی به امام علی(ع)
زیرا مغیرة بن شعبه (حکم دهنده کوفه) به امر معاویه، حضرت علی(ع) را بر منبر لعن می کرد، حجر و عمرو بن حمق خزاعی همپا شماری از یاران خویش، با وی مخالفت نمودند[۱۷] و به او سنگ ریزه پرتاب کردند. مغیره با ارسال کردن پولی برای وی کوشید او را به خویش مجاورت مسجد النبی کوهسنگی مشهد سازد.[۱۸]

دستگیری
در سال ۵۰ قمری که زیاد بن ابیه حکومت کوفه را، خلال بصره، از طرف معاویه به دست گرفت، با وجود دوستی‌اش با حجربن عدی، به وی درباره پشتیبانی از علی بن ابی طالب و عیب گیری از معاویه هشدار اعطا کرد، ولی حجر همچنان بی‌پروا عموم را برضد معاویه تحریک آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میکرد.[۱۹]

زمانی که زیاد در بصره به راز میبرد، حجر و یارانش به عَمْروبن حُرَیث، جانشین زیاد در کوفه، هنگام اختلال خطبه که با بدگویی و ناسزا به امیرمؤمنان علیه‌السلام همدم بود، سنگ ریزه پرتاب کردند. عمرو به زیاد گزارش اعطا کرد و زیاد به‌سرعت به کوفه رجوع و مأموران خویش را ارسال کرد تا حجر و یارانش را بازداشت نمایند.[۲۰] گروهی از وی کشته شدند و جمع‌ای رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد گریختند.

حجربن عدی و سیزده بدن دیگر بازداشت شدند.[مستلزم منبع]زیاد طومار‌ای علیه حجر و یارانش تهیه کرد و در آن مدرک اعطا کرد که که حجر از امر خلیفه مبتنی بر لعن ابوتراب (امام علی(ع)) سرپیچیده و خلیفه را لعن می نماید و باعث تفرقه عموم گردیده و آنان‌را به نبرد و فتنه فرا می‌خواند.[۲۱] عده ای نیز گِردش مهیا آمده اند که آن‌ها‌را به شکستن بیعت معاویه و خلع وی از خلافت دعوت می نماید و به این شکل میباشد که به خدای کافر گردیده و در گیر معصیتی گرانقدر گردیده‌است.[۲۲] برخی شخصیت‌های کوفی برای مثال اسماء بن خارجه نیز آن طومار را امضاء شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد کردند.[۲۳] بعد آنان‌را یار و همدم طومار و تنی چند از سپاهیان به سوی معاویه گسیل داشت.[۲۴]

شهید شدن

زیارتگاه حجر بن عدی قبل از تخریب به وسیله جناح النصره
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: مرج عذراء
زیرا حجر و یارانش به قریه مرج عذراء در دوازده میلی دمشق رسیدند، معاویه امر قتل آنها‌را صادر کرد،[۲۵] البته به شفاعت عده ای[۲۶] به حجر و شش نفر دیگر مجال داده شد تا جان خویش را با سَبّ علی علیه‌السلام نجات دهند، ولی آن‌ها نپذیرفتند و بدن به کشته شدن دادند. هفت بدن از یاران حجر نجات یافتند؛[۲۷] یعقوبی،[۲۸] که گردآوری مقتولان را هفت نفر نوشته، البته تنها از شش بدن، ذکر شده که حجر نیز یکی‌از آنهاست.

به داستان مسعودی،[۲۹] هفت بدن از آنها بیزاری یافت کردن از علی را پذیرفتند و جان به در بردند و هفت بدن دیگر کشته شدند. کشتگان را کنار قبرهایی که کنده و کفن‌هایی که باز بودند، به شهیدشدن رساندند، بعد بر آن ها نماز گزاردند و اجسادشان را به خاک سپردند.[۳۰]

شب پیش از شهید شدن

حجر و یارانش شب پیش از شهید شدن را به نماز قرائت گذراندند و حجر پیش از شهیدشدن نیز دو رکعت نماز گزارد.[۳۱]

اول شهید مرج عذراء

به قصه مسعودی، حجربن عدی اولیه مسلمانی بود که دست بسته و به قتل طاقت کشته شد.[۳۲] وی اول مسلمانی بود که در طول فتوحات وارد مرج عذراء شد و آنجا را فتح کرد و اول مسلمانی بود که در آنجا کشته شد.[۳۳]

مجال شهیدشدن

مرقد حجر و یارانش (سهم دار بن شداد الحضرمی، صیفی بن فیل الشیبانی، قبیسة ابن ضبیعة العبسی، محرز بن شهاب السعدی و کدام بن حیان العنزی، مخلوق الرحمن ابن حسان العزب)
درباره تاریخ شهید شدن وی اختلاف میباشد. طبری و ابن اثیر، سال ۵۱ قمری، یعقوبی سال ۵۲ قمری، و ابن قتیبه و مسعودی سال ۵۳ قمری را مجال شهیدشدن او بیان کرده‌اند.[۳۴] در روایتی ضعیف، قتل حجر در سال ۵۰ نام برده میباشد[۳۵] عبدالله و عبدالرحمان از فرزندان حجر بودند که در سال ۶۷ق هم پا مختار بن ابی عبید ثقفی به وسیله مصعب بن زبیر کشته شدند.[۳۶]

عکس العمل‌ها به قتل حجر
کوفیان کشتن حجر را وحشتناک دانستند. این دستور چنان قبیح بود که نقد و اعتراض برخی از مجاورت‌ترین یاران معاویه را نیز برانگیخت؛ حتی صاحب بن هُبَیره به او اظهار‌کرد که به کاری زشت دست زده میباشد و آنها کاری که مستوجب قتل باشد مرتکب نشده بودند، ولی معاویه خاطرنشان کرد که منظور میباشد ریشه فتنه را برکند.[۳۷]

برخورد امام حسین(ع)
شنیدن این خبر برای امام حسین(ع) بسیار گران آمد و در طومار‌ای به معاویه، یکی پلیدی‌های خلق اورا کشتن حجر قلمداد کرد.[۳۸]

عکس العمل عایشه
عایشه کسی را نزد معاویه ارسال کرد تا بازدارنده از کشته شدن حجر گردد، ولی پیک عایشه بعد از شهید شدن حجر رسید.[۳۹] شهید شدن حجر، موجب اعتراض عایشه شد. هنگامی معاویه انگیزه عمل خویش را صلاح امت اعلام‌کرد، عایشه خاطرنشان کرد:

سمعت فرستاده الله (صلی الله علیه و آله) یقول سیقتل بعذراء اناس یغضب الله لهم و اهل السماء. ترجمه: شنیدم که فرستاده(ص) میگوید: بعداز اینجانب مردمانی در عذراء کشته می گردند که پروردگار متعال و اهل اسمان از قتل وی به خشم می آیند.[۴۰]

در عصر معاویه
مخالفت با ناسزاگویی به امام علی(ع)
زیرا مغیرة بن شعبه (حکم دهنده کوفه) به امر معاویه، حضرت علی(ع) را بر منبر لعن می کرد، حجر و عمرو بن حمق خزاعی همپا شماری از یاران خویش، با وی مخالفت نمودند[۱۷] و به او سنگ ریزه پرتاب کردند. مغیره با ارسال کردن پولی برای وی کوشید او را به خویش مجاورت مسجد النبی کوهسنگی مشهد سازد.[۱۸]

دستگیری
در سال ۵۰ قمری که زیاد بن ابیه حکومت کوفه را، خلال بصره، از طرف معاویه به دست گرفت، با وجود دوستی‌اش با حجربن عدی، به وی درباره پشتیبانی از علی بن ابی طالب و عیب گیری از معاویه هشدار اعطا کرد، ولی حجر همچنان بی‌پروا عموم را برضد معاویه تحریک آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میکرد.[۱۹]

زمانی که زیاد در بصره به راز میبرد، حجر و یارانش به عَمْروبن حُرَیث، جانشین زیاد در کوفه، هنگام اختلال خطبه که با بدگویی و ناسزا به امیرمؤمنان علیه‌السلام همدم بود، سنگ ریزه پرتاب کردند. عمرو به زیاد گزارش اعطا کرد و زیاد به‌سرعت به کوفه رجوع و مأموران خویش را ارسال کرد تا حجر و یارانش را بازداشت نمایند.[۲۰] گروهی از وی کشته شدند و جمع‌ای رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد گریختند.

حجربن عدی و سیزده بدن دیگر بازداشت شدند.[مستلزم منبع]زیاد طومار‌ای علیه حجر و یارانش تهیه کرد و در آن مدرک اعطا کرد که که حجر از امر خلیفه مبتنی بر لعن ابوتراب (امام علی(ع)) سرپیچیده و خلیفه را لعن می نماید و باعث تفرقه عموم گردیده و آنان‌را به نبرد و فتنه فرا می‌خواند.[۲۱] عده ای نیز گِردش مهیا آمده اند که آن‌ها‌را به شکستن بیعت معاویه و خلع وی از خلافت دعوت می نماید و به این شکل میباشد که به خدای کافر گردیده و در گیر معصیتی گرانقدر گردیده‌است.[۲۲] برخی شخصیت‌های کوفی برای مثال اسماء بن خارجه نیز آن طومار را امضاء شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد کردند.[۲۳] بعد آنان‌را یار و همدم طومار و تنی چند از سپاهیان به سوی معاویه گسیل داشت.[۲۴]

شهید شدن

زیارتگاه حجر بن عدی قبل از تخریب به وسیله جناح النصره
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: مرج عذراء
زیرا حجر و یارانش به قریه مرج عذراء در دوازده میلی دمشق رسیدند، معاویه امر قتل آنها‌را صادر کرد،[۲۵] البته به شفاعت عده ای[۲۶] به حجر و شش نفر دیگر مجال داده شد تا جان خویش را با سَبّ علی علیه‌السلام نجات دهند، ولی آن‌ها نپذیرفتند و بدن به کشته شدن دادند. هفت بدن از یاران حجر نجات یافتند؛[۲۷] یعقوبی،[۲۸] که گردآوری مقتولان را هفت نفر نوشته، البته تنها از شش بدن، ذکر شده که حجر نیز یکی‌از آنهاست.

به داستان مسعودی،[۲۹] هفت بدن از آنها بیزاری یافت کردن از علی را پذیرفتند و جان به در بردند و هفت بدن دیگر کشته شدند. کشتگان را کنار قبرهایی که کنده و کفن‌هایی که باز بودند، به شهیدشدن رساندند، بعد بر آن ها نماز گزاردند و اجسادشان را به خاک سپردند.[۳۰]

شب پیش از شهید شدن

حجر و یارانش شب پیش از شهید شدن را به نماز قرائت گذراندند و حجر پیش از شهیدشدن نیز دو رکعت نماز گزارد.[۳۱]

اول شهید مرج عذراء

به قصه مسعودی، حجربن عدی اولیه مسلمانی بود که دست بسته و به قتل طاقت کشته شد.[۳۲] وی اول مسلمانی بود که در طول فتوحات وارد مرج عذراء شد و آنجا را فتح کرد و اول مسلمانی بود که در آنجا کشته شد.[۳۳]

مجال شهیدشدن

مرقد حجر و یارانش (سهم دار بن شداد الحضرمی، صیفی بن فیل الشیبانی، قبیسة ابن ضبیعة العبسی، محرز بن شهاب السعدی و کدام بن حیان العنزی، مخلوق الرحمن ابن حسان العزب)
درباره تاریخ شهید شدن وی اختلاف میباشد. طبری و ابن اثیر، سال ۵۱ قمری، یعقوبی سال ۵۲ قمری، و ابن قتیبه و مسعودی سال ۵۳ قمری را مجال شهیدشدن او بیان کرده‌اند.[۳۴] در روایتی ضعیف، قتل حجر در سال ۵۰ نام برده میباشد[۳۵] عبدالله و عبدالرحمان از فرزندان حجر بودند که در سال ۶۷ق هم پا مختار بن ابی عبید ثقفی به وسیله مصعب بن زبیر کشته شدند.[۳۶]

عکس العمل‌ها به قتل حجر
کوفیان کشتن حجر را وحشتناک دانستند. این دستور چنان قبیح بود که نقد و اعتراض برخی از مجاورت‌ترین یاران معاویه را نیز برانگیخت؛ حتی صاحب بن هُبَیره به او اظهار‌کرد که به کاری زشت دست زده میباشد و آنها کاری که مستوجب قتل باشد مرتکب نشده بودند، ولی معاویه خاطرنشان کرد که منظور میباشد ریشه فتنه را برکند.[۳۷]

برخورد امام حسین(ع)
شنیدن این خبر برای امام حسین(ع) بسیار گران آمد و در طومار‌ای به معاویه، یکی پلیدی‌های خلق اورا کشتن حجر قلمداد کرد.[۳۸]

عکس العمل عایشه
عایشه کسی را نزد معاویه ارسال کرد تا بازدارنده از کشته شدن حجر گردد، ولی پیک عایشه بعد از شهید شدن حجر رسید.[۳۹] شهید شدن حجر، موجب اعتراض عایشه شد. هنگامی معاویه انگیزه عمل خویش را صلاح امت اعلام‌کرد، عایشه خاطرنشان کرد:

سمعت فرستاده الله (صلی الله علیه و آله) یقول سیقتل بعذراء اناس یغضب الله لهم و اهل السماء. ترجمه: شنیدم که فرستاده(ص) میگوید: بعداز اینجانب مردمانی در عذراء کشته می گردند که پروردگار متعال و اهل اسمان از قتل وی به خشم می آیند.[۴۰]