مسجد روحانی لطف الله یکیاز مساجد جمهوری اسلامی ایران به شمار میرود که بهواسطه تزیینات بیبدیل و معماری فوقالعاده خوب، بسیار شگفتانگیز و تماشایی میباشد. مسجد النبی کوهسنگی مشهد این مسجد در میدان نقش عالم اصفهان قراردارد و می توانید در کنار بازدید از این مسجد، از جاذبههای دیگر میدان نقش دنیا یعنی مسجد امام، کاخ بهتر قاپو و سردر قیصریه دیدن نمائید. آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد مسجد روحانی لطف الله با گنبد نخودیرنگ و زیبای خویش بهدست محمدرضا اصفهانی سازه گردیده و شاهکار معدودنظیری از هنر کاشیکاری و معماری میباشد. رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد
به کار گیری از رنگهای خوشگل و نوروفروغ طبیعی دست به دست هم دادهاند کهاین مسجد را نزد گردشگران داخلی و فرنگی دارای اسم و رسم و دوستداشتنی نمایند؛ هرچه از شگفتیهای این مسجد بگوییم، شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد تا از مجاورت آن را به نظاره ننشینید، زیباییاش را ادراک نخواهید کرد. قبل از هجرت به نصف دنیا و بازدید از مسجد روضه خوان لطف الله، با رسیدگی این نوشتهیعلمی می توانید داده ها بیشتری از این تاثیر دیدهنواز به دست آورید.
معرفی مسجد روحانی لطف الله
مسجد روضه خوان لطف الله که در میدان نقش دنیا اصفهان جایدارد، در ۱۵ دی سال ۱۳۱۰ در فهرست اثر ها ملی کشور ایران قرار گرفته میباشد و با معماری، کاشیکاری و تزیینات فوقالعاده، زیباترین و شایسته ترین جلوههای هنر زمان صفوی را به اکران میگذارد. این بنای باشکوه که از جاهای جذاب اصفهان به حساب می آید، قرنها میباشد که روبهروی عمارت بهتر قاپو و ضلع شرقی میدان نقش عالم عرضاندام مینماید و نگاه هر توریست داخلی و فرنگی را به خویش جذب مینماید.
مدرس محمدرضا اصفهانی یکی مشهورترین معماران بعد از ظهر صفوی بود که توانست مدل معماری اصفهانی را به زیبایی هرچه کلخیس دراین محل ایفا نماید. طبق اعلام خبرگزاری اسپوتنیک، این تاثیر هنری بهتیتر یک کدام از هفت شگفتیها ناشناخته و برگزیدگان بناهای جذاب عالم به شمار میرود.
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمانه صفویه
مسجد روحانی لطف الله تفاوتهای متعددی با بقیه مساجد اهل ایران دارااست؛ بهطوری که خیرفقط مناره ندارد؛ بلکه در آن از تراس چهار ایوانی هم خبری وجود ندارد که همین مورد بر منحصر به فردبودن مسجد روحانی لطف الله صحه میگذارد. نقشه این مسجد بسیار ماهرانه و حرفه ای و اندازهها در تناسب بدون نقص میباشند و هیچ نقطه ضعفی در آن چشم نمیشود.
یکی شاخصههایی که در اکثر مساجد اصفهان وجود داراست، منعکس شدن هفت باره صدا میباشد؛ موضوعی که در مسجد روحانی لطف الله نیز صحت مینماید و جذابیتی دوچندان به خصوصیتهای بیبدیل آن می بخشد. کتیبهها و خطوط باطن مسجد اثری هنرمندانه از دو خطاط بعدازظهر فرمانروا عباس یعنی علیرضا عباسی و خوشنویس گمنام، باقر سازه میباشند که زیبایی مضاعفی بهاین مسجد دادهاند.
دیدنی میباشد بدانید که در پیاده سازی باغچهها و گلکاریهای میدان آزادی طهران از مسجد روحانی لطف الله الهام گرفته گردیده است؛ اما با این تفاوت که معمار آن، حسین ودیعت، بهمکان طرح دایرهای در گنبد مسجد، از صورت بیضی برای میدان آزادی به کار گیری نموده است.
مسجد روحانی لطف الله کجاست؟
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمانه صفویه
مسجد روحانی لطف الله در شهر اصفهان و میدان دارای شهرت نقش عالم (میدان امام) قراردارد و بهحدی دارای اسم و رسم میباشد که بهراحتی میتوانید آن را پیدا فرمائید.
ساعتها بازدید از مسجد روحانی لطف الله: تمامیروزه بهجز هنگام نماز ظهر، در شش ماه اول سال از ساعت ۹ صبح تا ۱۲:۳۰ و ۱۴ تا ۱۷ و در نصفه دوم سال از ساعت ۹ صبح تا ۱۱:۳۰ و ۱۳ تا ۱۶:۳۰
نشانی مسجد روضه خوان لطف الله: استان اصفهان، شهر اصفهان، ضلع شرقی میدان نقش عالم، روبهروی کاخ بهتر قاپو (اکران روی نقشه)
تاریخچه مسجد روحانی لطف الله
اصفهان در سال ۹۸۲ هجری خورشیدی پایتخت صفویان بود و در نقط ی اوج بسط تشکیل دادوسازهایی همانند خیابان چهارباغ، میدان نقش دنیا، مسجد امام و... به راز میبرد. در همین زمانه بود که فرمان روا عباس امر تشکیل داد مسجد روضه خوان لطف الله را اعطا کرد و بنابراین روی خرابه مسجدی که دراین محل قرار داشت، نهاد مسجد جدیدی نهاده شد. محمدرضا اصفهانی مسئولیت ایجاد کرد این مسجد را پذیرفت که توانست در برهه زمانیفرصت ۱۸ سال ساختمانی حیرتانگیز بسازد. مسجد روحانی لطف الله صرفا مختص پادشاه عباس و خانواده سلطنتی بود و عموم معمولی اذن ورود به آن را نداشتند. این طور به لحاظ میرسد که فرمان روا عباس از فرصت بهرهبرداری مسجد در سال ۹۹۸ خورشیدی تا انتها قدمت خویش هرروز دراین مسجد به عبادت میپرداخت.
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
داده ها دقیقی از آخر و عاقبت مسجد روضه خوان لطف الله در گذر مجال نیست؛ هرچند طبق منابع تاریخی این مسجد در زمان صفوی اسامی دیگری نظیر ملا فتح الله و صدر نیز پیدا کرد که بهدنبال به عبارتی روضه خوان لطف الله خوانده شد. بر طبق نوشتههای آرتور پوپ، کشور ایرانشناس آمریکایی، او از رضا فرمانروا خواست تا امر تجدید بنا مسجد را بدهد و وی موافقت کرد و بهدنبال طرحهای مهم و کاشیهای سردر و گنبد تجدید بنا شدند. کتیبه نمای فرنگی گنبد از تجدید بنا سازه در سال ۱۳۱۵ به دست اداره باستانشناسی حکایت داراست.
روحانی لطف الله چه کسی است؟
روحانی لطف الله از تعالیترین علمای شیعه بود که در ناحیه جبل برهان در لبنان مدرن سکونت داشت. وی با دعوت پادشاه عباس نخستین همدم با بعضی از بزرگان شیعه، برای سکونت به کشورایران آمد.
روحانی لطف الله در بالا به مشهد رفت و در محضر بزرگانی همانند ملاعبدالله شوشتری به علم آموزی پرداخت و آخر و عاقبت برای سرویسگذاری در آستان قدس رضوی گزینش شد. وی درپی به قزوین رفت تا در آنجا به عمل درس دادن بپردازد. فرمان روا عباس بهخیال ارادتی که به او داشت، برای تجلیل و گرامیداشت وی، فرمان تشکیل داد مسجد ذکر شده را بخشید تا مکانی برای یادگرفتن، درس دادن و برگزاری نماز باشد. روضه خوان لطف الله اقامه نماز آدینه در مسجد روحانی لطف الله را بر ذمه داشت تا اینکه در سال ۱۰۳۵ هجری قمری مریض شد و در اصفهان دار فانی را وداع کرد.
معماری مسجد روحانی لطف الله
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
معماری مسجد روحانی لطف الله که به طریق اصفهانی میباشد، کنارهای از نبوغ معماران اصفهانی را به اکران می گذارد؛ بهخصوص گنبد آن که یکیاز زیباترین گنبدهای عالم محسوب میشود.
یکی نکتههای دیدنی درباره مسجد، عدم وجود شبستان ورودی در آن میباشد؛ در بنا شده در تمامی مساجد هنگام ورود بایستی از یکسری پله عبور فرمایید و آنگاه وارد یک صحن ورودی گردید که شمارا به فضای گنبد می رساند؛ اتفاقی که در مسجد روضه خوان لطف الله افتاده، عدم وجود همین صحن یا این که شبستان ورودی میباشد که با مقصود رعایت اصل تقارن در میدان نقش دنیا بوده میباشد. از آن جا که این مسجد روبهروی خوب قاپو قراردارد، قابلیت جاگذاری یک ایوان یا این که صحن رو به قبله برای آن وجود نداشت.
در پیاده سازی مسجد از نسبت طلایی در برقراری تناسب اجزای سازه مستعمل و حالت شبستان اساسی آن در امر با ورودی سازه، با طریقهای هندسی رقم خورده میباشد.
بیشتر بخوانید
مسجد جامع یزد، بنای تاریخی ۹۰۰ ساله در کشور ایران
مسجد جامع سمنان، قدیمیترین بنای تاریخی شهر
مسجد کبود تبریز؛ فیروزه عالم اسلام
مسجد جامع عتیق شیراز؛ بنایی مقدس، دیرین و پر ارزش
ورودی مسجد
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
فضای جلوی ورودی از ضلع شرقی میدان نقش دنیا استارت می شود که محل قرارگیری آن باعث به تقسیم این ضلع میدان با تناسب طلایی شدهاست. بخش شمالی و جنوبی این اطراف و همینطور دیوار رو به میدان غربی مسجد با کاشی هفت رنگ پوشیده گردیدهاند.
جلوخان مسجد در طی تایپ کردن کتاب «اثر ها جمهوری اسلامی ایران» از آندره گدار به رنگ سپید بوده؛ چون ۱۰ سال پیش از تایپ کردن این کتاب، کاشیهای جلوخان بهخیال فساد به زیرزمین منتقل گردیده بودند و نمای کنونی نتایج زحمت بازسازیکاران میباشد. کتاب «نصف دنیا فی تعریفوتمجید اصفهان» نیز تاکید مینماید که مسجد فعلی بهجز کتیبه سردر که قابل بازسازی نبوده و بده بستان گردیده، تا به امروز هیچ عیب و نقصی نداشته میباشد.
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
کتیبه بالای سردر مزین به کاشی معرق میباشد که بهصورت نواری ممتد هر سه دیوار آن را فراگرفته میباشد. این کتیبه تبارک به مداد علیرضا عباسی با خط ثلث سپید میباشد و سال ۱۰۱۲ هجری قمری را نماد می دهد. قسمتهای بالایی سردر هم با مقرنسها و کاشیهای هفت رنگ و نقوش گل و گلدان تزیین گردیدهاند. بالای این کتیبه و در قوس طاق شاهد مقرنسکاری شمسه با مورد آبیرنگ خواهید بود؛ خلال این، چشمتان به کاشیهای فیروزهای مارپیچی جلب میگردد که کناره قوس اساسی سردر را اشراف کرده میباشد.
بعداز عبور از آن با گذر از چهار پله به محوطه سردر میرسید. تحت دیوارهای این محل مزین به سنگ مرمر رنگ زرد میباشد؛ مضاف بر اینکه سکوهایی از همین سنگ نیز در گوشهها قرار گرفتهاند.
برای در دو لنگه مسجد از چوب چنار یکپارچه مصرف شده که بعداز ۴۰۰ سال هنوز هم پابرجا میباشد. حوضی هشتضلعی در جلوی مسجد وجود داشت که در مسافت سالهای ۱۳۱۶ تا ۱۳۱۸ خورشیدی برداشته شد.
راهروی ورودی
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
راهروی ۲۸ متری ورودی مسجد آغاز به چپ و آن گاه بهسمت راست می چرخد و در غایت به محوطه اساسی ذیل گنبد منتهی می گردد. این چرخش راهرو منجر نوعی طواف دور صحن مهم میگردد. در واقع این راهرو با تولید شم آرامشی معنوی و جداکردن دنیای پرهمهمه فضای شهری خارج از باطن مسجد، شمارا برای رازونیاز با خداوند مهیا مینماید. پیش از اینکه به دومین پیچ برسید، دری را در سمت چپ خویش خواهید روءیت کرد که به شبستان زمستانی روش دارااست. این شبستان سقف کوتاه و پیاده سازی معمولیای دارااست و در فصول سرد برای نماز قرائت استعمال میشد. ۱۴ متر از راهرو را که پشت راز بگذارید، بایستی بهسمت راست بپیچید؛ جایی که راهرو زاویهای ۹۰ رتبه پیدا مینماید.
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
این راهرو نوروروشنایی نسبتا یه خرده داراست و با پرتوهای نوری پرنور شدهاست که از پنجره مشبک سمت راست آن می تابد. به همین استدلال در بدو ورود نسبتاً چیز متعددی نمی بینید؛ چون از جایی پرنور وارد این دور و اطراف نادرفروغ و روشنایی گردیدهاید؛ ولی بعد از تعدادی لحظه، چشمتان عادت مینماید و میتوانید از نقشونگارهای راهرو لذت ببرید که با کاشیکاریهای هفت رنگ اکثر اوقات سبز و آبی رنگ تزیین گردیده است. این راهرو به شما یاری مینماید که به فروغ نادر عادت نمائید و بهیکباره وارد شبستان نصفهبدون نور مسجد نشوید و بتوانید زیباییهای آن را با تمامی وجود فهم و شعور نمائید.
شبستان اساسی
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
شبستان اساسی مسجد روضه خوان لطف الله را میاقتدار نقطه نقطع ی عطف شکوه و زیبایی این مسجد دانست که شمارا مبهوت هنر و معنویت خویش مینماید. این شبستان بهصورت یک مربع با اضلاع ۱۹ متر میباشد و بعداز اینکه از زمین مسافت می گیرد و فراتر میرود، به هشتضلعی تبدیل می شود و زمانی به ساقه گنبد می رسد، به دایره تغییر تحول صورت می دهد. این تبدیل پلان از مربع به دایره جزو خصوصیتهای اصلی معماری مسجد روحانی لطف الله میباشد که از عصر ساسانی به یادگار باقیمانده میباشد. هنگامی که به سقف شبستان نگاه نمائید، هشت طاق جناغی در سراسر شبستان خواهید مشاهده کرد که گنبد را راز پا نگه داشتهاند و دارنده مقرنسهای چشمگیری می باشند که به زیبایی هرچه مجموعخیس با پیچهای فیروزهای در حاشیه طاقها تزیین گردیدهاند.
در کنارهوکنار این شبستان تزیینات هنرمندانهای از نقوش هندسی تا طرح گل و بوته، طاووس و... مشاهده می شود که بهصورت کاشی هفت رنگ در نصیبهایی پایینی و کاشی معرق در قسمتهای بالایی عرضاندام مینمایند. بین این تزیینات، کتیبههایی به خط نستعلیق و نسخه ها نیز وجود داراست کهاین کلیه زیبایی را کامل شدن کردهاند.
جهت سازه نسبت به قبله
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
طبق معماری اهل ایران-اسلامی، اشخاص هنگام ورود به شبستان مسجد در جهت قبله قرار می گیرند؛ اتفاقی که در مسجد روضه خوان لطف الله نمیافتد. در واقع میدان نقش عالم در جهت قبله قرار ندارد و از همین رو معماران برای ایجاد کرد این مسجد از چرخشی ۴۵ رتبهای به کار گیری کردند تا مسجد را در جهت قبله تهیه و تنظیم نمایند؛ در عین هم اکنون این نحوه را با چنان ظرافتی انجام کردند که هیچسیرتکامل کجی و زاویهای در نمای بیرونی آن چشم نمی شود.
در ورودی مسجد در ضلع شرقی میدان نقش عالم و در مبنا شمالی-جنوبی جای دارد. معماران نمیتوانستند مسجد را همراستا با میدان نقش عالم بسازند؛ چراکه برای قبلهیابی و تشکیل داد محرابی که در جهت جنوب غربی و رو به قبله باشد، دردسرهای متعددی پیش رو داشتند. پس برای حل این اختلال، راهرویی در حیث گرفتند که از ورودی مسجد تا فضای ذیل گنبد امتداد مییافت؛ منتها این راهرو را با زاویهای ۴۵ مرتبه پیاده سازی کردند. بنابراین، ظواهر مسجد در جهت شمالی-جنوبی میباشد؛ البته اصل سازه در جهت جنوب غربی-شمال شرقی قرار گرفته میباشد.
چرا مسجد روحانی لطف الله مناره ندارد؟
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
یک کدام از مسئلههایی که در نگاه اولیه به مسجد روضه خوان لطف الله جلب دقت مینماید، نداشتن مناره میباشد که از همین لحاظ از سایر مساجد دنیای اسلام متمایز گردیدهاست؛ چون مناره نصیب اساسی و مهم معماری مساجد محسوب میشود.
کوشش مناره اصولا در قبل از اسلام برای مسیریابی روی ساختمانها استعمال میشد و نشانهدهنده وجود یک شهر بود؛ هرچند بعد از اسلام به علامتای از وجود مسجد و محلی برای اقامه اذان تبدیل شد. با دقت به اینکه مسجد روحانی لطف الله را فقط برای عبادت سلطان و خاندانش ساخته بودند و آیتم به کارگیری عموم معمولی خلا، نیازی به ایجاد کرد مناره برای آن شم نشد. بههمینخیال، این مسجد باشکوه و خوشگل کمتر آیتم اعتنا سیاحان قرار گرفت و بهتبع آن نسبت به بقیه جاهای جالب اصفهان، ناشناخته ماند.
اعتنا به زوایای متعدد در پیاده سازیهای فرصت صفوی بسیار دیدنی میباشد؛ بهخصوص در معماری شهر اصفهان که مثال بارز آن را میقدرت در نداشتن مناره برای مسجد روحانی لطف الله روئت کرد که با این شیوه عملا خانوادههای دربار را از عوام مردم تفکیک نموده است.
داستان دیگری وجود داراست که معماران، گنبد را نمادی از زن و مناره را نمادی از مرد میدانند. وجود گنبد بهتنهایی دراین مسجد، اکران دهنده این میباشد کهاین مسجد اختصاصا برای زنان ایجاد شده است. بعضا از احادیث میگویند کهاین مسجد بقعهسرا نیز بوده میباشد. با این درحال حاضر هیچ قطعیتی دراینباره نیست و هنوز دلایل خلا مناره مشخص و معلوم وجود ندارد. همینطور روایتی آورده شده میباشد که برای اینکه بالای مناره، به باطن بهتر قاپو روءیت کرد داشته میباشد، برای این مسجد مناره نساختهاند کهاین داستان نیز سندیتی ندارد.
گنبد مسجد روضه خوان لطف الله
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
گنبد باشکوه مسجد روحانی لطف الله بهشکل دو قالب پیوسته میباشد که طول مرکز گنبد تا سطح زمین حدود ۳۲ متر و دهانه آن ۱۲ متر و قطر بیرونی آن ۲۲ متر میباشد. این گنبد نسبت به گنبد مساجد دیگر، طول کمتری دارااست که با یقین ایجاد کرد آن در مقایسه با گنبدهای بی آلایش دشوارتر بوده میباشد. معمار این سازه در هنگام تشکیل داد، دیوارهای همسایه گنبد را ضخیم ساخته بود تا قدرت تحمل سنگینی و فشار گنبد را داشته باشند.
گنبد مسجد روی هشت طاق جناغی قرار گرفته میباشد و بالای این طاقها، ۱۶ پنجره مشبک مشاهده می شود که در مسافت ۱۷۰ سانتیمتری از هم قرار داراهستند و به تهویه هوا یاری مینمایند. خلال اینکه هر مورد از این پنجرهها با نقوش اسلیمی تزیین گردیدهاند؛ موضوعی که سبب ساز باخت نوروفروغ و نورپردازی غیرمستقیم میشود. در طی روز بخشی از فروغ و روشنایی خورشید از روش این پنجرهها وارد مسجد می گردد و فضایی روضه خوان به وجود می آورد.
در مسافت دربین این پنجرهها، کتیبههایی مزین به نشانهها سوره نصر و آدینه و... درنظرگرفته شده میباشد. دو کتبیه نیز به خط رضا عباسی در ساقه گنبد وجود دارااست که نقوش گل و بوته و کاشیهای آبیرنگ آن به زیبایی هرچه آحادخیس عرضاندام مینمایند و از زیباترین کاشیکاریها در معماری اهل ایران به شمار می روند.
یکیاز جذابترین نصیبهای گنبد را میاقتدار راس داخلی گنبد دانست که از نقوش لوزی ساخته شده میباشد و وقتیکه فروغ به آن میتابد، صورت پرهای یک طاووس عرضاندام مینماید و در زمان فرصت با تغییر تحول جهت تابش روشنایی، پرهای این طاووس به گذر زمان گشوده و نادرمعدود بسته میگردد. این زمینه از آن جهت التفات دارااست که هرچند کشیدن گونه های حیوانها در مساجد غیرمجاز میباشد؛ این عمل با ظرافتی قشنگ و با یاری نوروروشنایی در مسجد روحانی لطف الله متفحص شدهاست. این ۳۲ نقش لوزی بهشکلی در کنار هم قرار گفتهاند که هرچه بهسمت راس گنبد پیش می روند، خردخیس می گردند و با این طریق عملکرد گردیدهاست که طول گنبد بیشتر به لحاظ رسد.
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
جذابیتهای این گنبد به همین جا خلاصه نمی شود و کاشیهای معرق بهکاررفته در درون آن زیبایی این گنبد را تعدادی موازی کردهاند؛ بهخصوص که در تاثیر تابش نوروفروغ خورشید، جلوهای بسیار قشنگ پیدا مینمایند. یکی دلایل جالبشدن کاشیهای معرق، طول ذیل گنبد میباشد که در شرایطی که بیشتر بود، نوروفروغ به کاشیها نمیرسید و اینگونه اثری خلق و خوی نمیشد.
نصیب بیرونی گنبد خوشگل و بزرگ مسجد روحانیلطفالله در طیهای متفاوت روز به رنگهای متنوعی درمیآید؛ بهطوری که در سپیدهدم میتوانید شاهد رنگ صورتی، در زمان ظهر رنگ کرم و در تنگ غروب رنگ آجری باشید.
طرح گنبد مسجد بهصورت یک ستاره هشتگوش ساخته گردیده میباشد که با شیب ملایمی به راءس گنبد منتهی میگردد. بدنه فرنگی گنبد نیز مزین به کاشی معرق با مورد نخودیرنگ میباشد که در نصیب تحت آن، کتیبههایی از سورههای قرآن به خط ثلث روی مورد لاجوردی نقش بسته میباشد. یک ستاره هشت گوش در بالاترین نقطه گنبد وجود دارااست و خطوط اسلیمی باشکوهی روی بدنه گنبد به دیده میخورند.
محراب مسجد روضه خوان لطف الله
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمانه صفویه
محراب مسجد روضه خوان لطف الله نیز همانند بقیه نصیبهای آن، از شاهکارهای بینظیر معماری میباشد و بهلطف کاشیکاریهای معرق و مقرنسهای دقیق، دیده هر بینندهای را به خویش خیره مینماید. محراب، طاقی دندانهدار داراست که مزین به مقرنسهای صدفی و نقوش گیاهی میباشد و نقوش اسلیمی بر فراز آن دیده میشود. رنگ زیبای بهکاررفته و به کار گیری از نقوش و خطوط دکوری منجر گردیده است که محراب به یک کدام از جالبترین قسمتهای مسجد روحانی لطف الله تبدیل خواهد شد؛ البته این تمامی داستان وجود ندارد و منفذی بالای ورودی به شبستان جایدارد که با هدایت نوروروشنایی به محراب، زیبایی گوشه و کنار را دوچندان مینماید.
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
دو لوح با این عبارت «فعالیت بینوا حقیر محتاج بر عفو وبخشش معبود محمدرضا ابن معلم حسین بنای اصفهان» در درون محراب وجود دارااست؛ علاوه بر اینکه کتیبههایی در حوالی محراب چشم میگردد که به خط علیرضا عباسی میباشند و ضمن روایتی از رسول اکرم (ص) و امام ششم (ع)، اشعاری منتسب به روحانی بهایی نیز روی اآنها وجود داراست.
راهروی زیرزمینی مسجد روضه خوان لطف الله
مبنی بر شواهد تاریخی، راهرویی زیرزمینی در ذیل میدان نقش دنیا وجود دارااست که خوب قاپو و مسجد روحانی لطف الله را به یکدیگر متصل میکرد و با دقت به اینکه این مسجد برای به کارگیری بانوان بوده میباشد، آن ها از این راهرو برای تردد به کار گیری میکردند. این طور گفته می شود که روضه خوان لطف الله دراین مسجد به یادگرفتن مسائل فقهی به زنان صفوی میپرداخت.
امروزه بهخیال تشکیل داد حوضی والا در میدان نقش عالم، دو نصیب این راهرو دیگر به هم مرتبط نیستند. کارشناسان بر این باورند که قابلیت احیای این گذرگاه وجود دارااست؛ ولی به شرطی که آبگینه اواسط میدان عده خواهد شد.
نور و روشنایی در مسجد روضه خوان لطف الله
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمانه صفویه
سازوکار نورپردازی در مسجد روحانی لطف الله بهنیکی نماد می دهد که محمد رضا سازه اصفهانی اشراف جامعی به سوژه نور و روشنایی و ابهامهای آن داشته میباشد و به همین ادله نورپردازی این مسجد با دیگر مساجد تفاوت داراست. وی با قراردادن دو پنجره مشبک در تحت گنبد که رخنههای آن مقابل هم نیستند، سبب ساز دو توشه ناکامی فروغ و روشنایی پیش از ورود به مسجد شدهاست. این ناکامی، تیزی و برندگی نوروفروغ را می گیرد و فضایی روضه خوان به وجود میاورد. این روشنایی قابل انعطاف با هیبت گنبد، خطوط منحنی نقوش و رنگهای آبیرنگ ملایم آبیرنگ بنا تناسب دارااست.
بهنام تاجمیر ریاحی، فیلمبردار و نورپرداز، که روی عنایت فروغ دراین مسجد استیناف نموده است، میگوید: بهادله روشنایی شدید میدان نقش دنیا که ناشی از آفتاب مدام تابان اصفهان میباشد، مردمک دیده تنگ میشود و هنگامی از این دور و بر پرنور به فضا معدودنور و روشنایی راهروی ورودی مسجد روضه خوان لطف الله وارد میشویم، بهخیال شوک بصری، مردمک تنگ دیده نمیتواند ظلمت مسجد را تحمل نماید و بهجز سیاهی چیزی نمی بینیم؛ پس می بایست مجال و قوانینی برای گشادشدن مردمک و وفق یافتن آن با دور و بر تازه مهیا خواهد شد. دالان ورودی بدون نور مسجد بهاین مورد یاری مینماید، گرچه متولیان ارثیه فرهنگی استان، چراغهایی دراین راهرو تعبیه کردهاند و این ظلمات تعمدی را از فی مابین بردهاند. پس از اینکه مردمک دیدهمان گشوده شد و با ظلمت وفق یافت، وارد راهروی دوم میشویم که از پنجره مشبک اواسط سمت چپ آن هم نوری برای هدایت دیده ما ساطع میگردد. زمانی به ورودی فضای ذیل گنبد میرسیم، دیگر دیدهمان به ظلمت عادت نموده است و فراهمایم جزئیات کاشیهای این دور و اطراف و بازی نوروفروغ و ظلمات در آن را ببینیم.
دیدنی اینکه آیه ها قرآنی دیواره بیرونی مسجد به طور کامل در تناسب با زوایای فروغ و روشنایی و تابش خورشید میباشند؛ بهطوری که با تابش نوروفروغ آفتاب در هر ساعت از روز، یک آیه اکران داده می گردد و درپی روز، نوروفروغ آفتاب روی بقیه نشانهها قرآنی میتابد.
کاشیکاری مسجد روضه خوان لطف الله
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
کاشیکاری مسجد روحانی لطف الله از شگفتیهای معماری بعد از ظهر صفوی میباشد که از نمای بیرونی مسجد گرفته تا راهرو و شبستان و محراب، دیده هر بینندهای را مینوازد. ریزهکاریها و مهارت خاصی درین کاشیکاریها مصرف شده میباشد که در کنار رقص فروغ، بسیار قشنگ به لحاظ میرسند. تزیینات کاشیکاری درون مسجد فراتر از ازارهها، کلیه کاشی معرق می باشند.
قسمتهای بالایی سردر ضمن مقرنسکاری، مزین به کاشیهای هفت رنگ بینظیر با نقوش گل و گلدان میباشد. کتیبه بزرگی از کاشی لاجوردی معرق در نصیب میانی سردر وجود دارااست که خط زیبای علیرضا عباسی به خط ثلث سپید روی آن نقش بسته میباشد. زمانی گام به راهروی مسجد میگذارید، با صحنه دیگری از کاشیهای هفت رنگ مواجه خواهید شد که رنگ برنده آنان آبی رنگ و سبز میباشد. شبستان نیز تزیینات کاشیکاری متعددی دارااست؛ بهحدی که به هر طرف رمز بچرخانید کاشیهای هفت رنگ و معرقی را خواهید مشاهده کرد که هوش از سرتان می برد. کاشیهای فیروزهای مارپیچی نیز نقطه نقطع ی عطف این داستان می باشند که شکوه این شبستان را بیشتر و بیشتر مینمایند و مبحث خیر برای عکاسی به شمار میروند. نمیقدرت از این مسجد ذکر کرد و اشارهای به محراب جالب آن نکرد که بهواسطه کاشیکاریهای معرق و مقرنسهای دقیق، نگاهها را به خویش جذب مینماید.
به کار گیری از رنگهای خوشگل و نوروفروغ طبیعی دست به دست هم دادهاند کهاین مسجد را نزد گردشگران داخلی و فرنگی دارای اسم و رسم و دوستداشتنی نمایند؛ هرچه از شگفتیهای این مسجد بگوییم، شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد تا از مجاورت آن را به نظاره ننشینید، زیباییاش را ادراک نخواهید کرد. قبل از هجرت به نصف دنیا و بازدید از مسجد روضه خوان لطف الله، با رسیدگی این نوشتهیعلمی می توانید داده ها بیشتری از این تاثیر دیدهنواز به دست آورید.
معرفی مسجد روحانی لطف الله
مسجد روضه خوان لطف الله که در میدان نقش دنیا اصفهان جایدارد، در ۱۵ دی سال ۱۳۱۰ در فهرست اثر ها ملی کشور ایران قرار گرفته میباشد و با معماری، کاشیکاری و تزیینات فوقالعاده، زیباترین و شایسته ترین جلوههای هنر زمان صفوی را به اکران میگذارد. این بنای باشکوه که از جاهای جذاب اصفهان به حساب می آید، قرنها میباشد که روبهروی عمارت بهتر قاپو و ضلع شرقی میدان نقش عالم عرضاندام مینماید و نگاه هر توریست داخلی و فرنگی را به خویش جذب مینماید.
مدرس محمدرضا اصفهانی یکی مشهورترین معماران بعد از ظهر صفوی بود که توانست مدل معماری اصفهانی را به زیبایی هرچه کلخیس دراین محل ایفا نماید. طبق اعلام خبرگزاری اسپوتنیک، این تاثیر هنری بهتیتر یک کدام از هفت شگفتیها ناشناخته و برگزیدگان بناهای جذاب عالم به شمار میرود.
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمانه صفویه
مسجد روحانی لطف الله تفاوتهای متعددی با بقیه مساجد اهل ایران دارااست؛ بهطوری که خیرفقط مناره ندارد؛ بلکه در آن از تراس چهار ایوانی هم خبری وجود ندارد که همین مورد بر منحصر به فردبودن مسجد روحانی لطف الله صحه میگذارد. نقشه این مسجد بسیار ماهرانه و حرفه ای و اندازهها در تناسب بدون نقص میباشند و هیچ نقطه ضعفی در آن چشم نمیشود.
یکی شاخصههایی که در اکثر مساجد اصفهان وجود داراست، منعکس شدن هفت باره صدا میباشد؛ موضوعی که در مسجد روحانی لطف الله نیز صحت مینماید و جذابیتی دوچندان به خصوصیتهای بیبدیل آن می بخشد. کتیبهها و خطوط باطن مسجد اثری هنرمندانه از دو خطاط بعدازظهر فرمانروا عباس یعنی علیرضا عباسی و خوشنویس گمنام، باقر سازه میباشند که زیبایی مضاعفی بهاین مسجد دادهاند.
دیدنی میباشد بدانید که در پیاده سازی باغچهها و گلکاریهای میدان آزادی طهران از مسجد روحانی لطف الله الهام گرفته گردیده است؛ اما با این تفاوت که معمار آن، حسین ودیعت، بهمکان طرح دایرهای در گنبد مسجد، از صورت بیضی برای میدان آزادی به کار گیری نموده است.
مسجد روحانی لطف الله کجاست؟
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمانه صفویه
مسجد روحانی لطف الله در شهر اصفهان و میدان دارای شهرت نقش عالم (میدان امام) قراردارد و بهحدی دارای اسم و رسم میباشد که بهراحتی میتوانید آن را پیدا فرمائید.
ساعتها بازدید از مسجد روحانی لطف الله: تمامیروزه بهجز هنگام نماز ظهر، در شش ماه اول سال از ساعت ۹ صبح تا ۱۲:۳۰ و ۱۴ تا ۱۷ و در نصفه دوم سال از ساعت ۹ صبح تا ۱۱:۳۰ و ۱۳ تا ۱۶:۳۰
نشانی مسجد روضه خوان لطف الله: استان اصفهان، شهر اصفهان، ضلع شرقی میدان نقش عالم، روبهروی کاخ بهتر قاپو (اکران روی نقشه)
تاریخچه مسجد روحانی لطف الله
اصفهان در سال ۹۸۲ هجری خورشیدی پایتخت صفویان بود و در نقط ی اوج بسط تشکیل دادوسازهایی همانند خیابان چهارباغ، میدان نقش دنیا، مسجد امام و... به راز میبرد. در همین زمانه بود که فرمان روا عباس امر تشکیل داد مسجد روضه خوان لطف الله را اعطا کرد و بنابراین روی خرابه مسجدی که دراین محل قرار داشت، نهاد مسجد جدیدی نهاده شد. محمدرضا اصفهانی مسئولیت ایجاد کرد این مسجد را پذیرفت که توانست در برهه زمانیفرصت ۱۸ سال ساختمانی حیرتانگیز بسازد. مسجد روحانی لطف الله صرفا مختص پادشاه عباس و خانواده سلطنتی بود و عموم معمولی اذن ورود به آن را نداشتند. این طور به لحاظ میرسد که فرمان روا عباس از فرصت بهرهبرداری مسجد در سال ۹۹۸ خورشیدی تا انتها قدمت خویش هرروز دراین مسجد به عبادت میپرداخت.
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
داده ها دقیقی از آخر و عاقبت مسجد روضه خوان لطف الله در گذر مجال نیست؛ هرچند طبق منابع تاریخی این مسجد در زمان صفوی اسامی دیگری نظیر ملا فتح الله و صدر نیز پیدا کرد که بهدنبال به عبارتی روضه خوان لطف الله خوانده شد. بر طبق نوشتههای آرتور پوپ، کشور ایرانشناس آمریکایی، او از رضا فرمانروا خواست تا امر تجدید بنا مسجد را بدهد و وی موافقت کرد و بهدنبال طرحهای مهم و کاشیهای سردر و گنبد تجدید بنا شدند. کتیبه نمای فرنگی گنبد از تجدید بنا سازه در سال ۱۳۱۵ به دست اداره باستانشناسی حکایت داراست.
روحانی لطف الله چه کسی است؟
روحانی لطف الله از تعالیترین علمای شیعه بود که در ناحیه جبل برهان در لبنان مدرن سکونت داشت. وی با دعوت پادشاه عباس نخستین همدم با بعضی از بزرگان شیعه، برای سکونت به کشورایران آمد.
روحانی لطف الله در بالا به مشهد رفت و در محضر بزرگانی همانند ملاعبدالله شوشتری به علم آموزی پرداخت و آخر و عاقبت برای سرویسگذاری در آستان قدس رضوی گزینش شد. وی درپی به قزوین رفت تا در آنجا به عمل درس دادن بپردازد. فرمان روا عباس بهخیال ارادتی که به او داشت، برای تجلیل و گرامیداشت وی، فرمان تشکیل داد مسجد ذکر شده را بخشید تا مکانی برای یادگرفتن، درس دادن و برگزاری نماز باشد. روضه خوان لطف الله اقامه نماز آدینه در مسجد روحانی لطف الله را بر ذمه داشت تا اینکه در سال ۱۰۳۵ هجری قمری مریض شد و در اصفهان دار فانی را وداع کرد.
معماری مسجد روحانی لطف الله
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
معماری مسجد روحانی لطف الله که به طریق اصفهانی میباشد، کنارهای از نبوغ معماران اصفهانی را به اکران می گذارد؛ بهخصوص گنبد آن که یکیاز زیباترین گنبدهای عالم محسوب میشود.
یکی نکتههای دیدنی درباره مسجد، عدم وجود شبستان ورودی در آن میباشد؛ در بنا شده در تمامی مساجد هنگام ورود بایستی از یکسری پله عبور فرمایید و آنگاه وارد یک صحن ورودی گردید که شمارا به فضای گنبد می رساند؛ اتفاقی که در مسجد روضه خوان لطف الله افتاده، عدم وجود همین صحن یا این که شبستان ورودی میباشد که با مقصود رعایت اصل تقارن در میدان نقش دنیا بوده میباشد. از آن جا که این مسجد روبهروی خوب قاپو قراردارد، قابلیت جاگذاری یک ایوان یا این که صحن رو به قبله برای آن وجود نداشت.
در پیاده سازی مسجد از نسبت طلایی در برقراری تناسب اجزای سازه مستعمل و حالت شبستان اساسی آن در امر با ورودی سازه، با طریقهای هندسی رقم خورده میباشد.
بیشتر بخوانید
مسجد جامع یزد، بنای تاریخی ۹۰۰ ساله در کشور ایران
مسجد جامع سمنان، قدیمیترین بنای تاریخی شهر
مسجد کبود تبریز؛ فیروزه عالم اسلام
مسجد جامع عتیق شیراز؛ بنایی مقدس، دیرین و پر ارزش
ورودی مسجد
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
فضای جلوی ورودی از ضلع شرقی میدان نقش دنیا استارت می شود که محل قرارگیری آن باعث به تقسیم این ضلع میدان با تناسب طلایی شدهاست. بخش شمالی و جنوبی این اطراف و همینطور دیوار رو به میدان غربی مسجد با کاشی هفت رنگ پوشیده گردیدهاند.
جلوخان مسجد در طی تایپ کردن کتاب «اثر ها جمهوری اسلامی ایران» از آندره گدار به رنگ سپید بوده؛ چون ۱۰ سال پیش از تایپ کردن این کتاب، کاشیهای جلوخان بهخیال فساد به زیرزمین منتقل گردیده بودند و نمای کنونی نتایج زحمت بازسازیکاران میباشد. کتاب «نصف دنیا فی تعریفوتمجید اصفهان» نیز تاکید مینماید که مسجد فعلی بهجز کتیبه سردر که قابل بازسازی نبوده و بده بستان گردیده، تا به امروز هیچ عیب و نقصی نداشته میباشد.
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
کتیبه بالای سردر مزین به کاشی معرق میباشد که بهصورت نواری ممتد هر سه دیوار آن را فراگرفته میباشد. این کتیبه تبارک به مداد علیرضا عباسی با خط ثلث سپید میباشد و سال ۱۰۱۲ هجری قمری را نماد می دهد. قسمتهای بالایی سردر هم با مقرنسها و کاشیهای هفت رنگ و نقوش گل و گلدان تزیین گردیدهاند. بالای این کتیبه و در قوس طاق شاهد مقرنسکاری شمسه با مورد آبیرنگ خواهید بود؛ خلال این، چشمتان به کاشیهای فیروزهای مارپیچی جلب میگردد که کناره قوس اساسی سردر را اشراف کرده میباشد.
بعداز عبور از آن با گذر از چهار پله به محوطه سردر میرسید. تحت دیوارهای این محل مزین به سنگ مرمر رنگ زرد میباشد؛ مضاف بر اینکه سکوهایی از همین سنگ نیز در گوشهها قرار گرفتهاند.
برای در دو لنگه مسجد از چوب چنار یکپارچه مصرف شده که بعداز ۴۰۰ سال هنوز هم پابرجا میباشد. حوضی هشتضلعی در جلوی مسجد وجود داشت که در مسافت سالهای ۱۳۱۶ تا ۱۳۱۸ خورشیدی برداشته شد.
راهروی ورودی
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
راهروی ۲۸ متری ورودی مسجد آغاز به چپ و آن گاه بهسمت راست می چرخد و در غایت به محوطه اساسی ذیل گنبد منتهی می گردد. این چرخش راهرو منجر نوعی طواف دور صحن مهم میگردد. در واقع این راهرو با تولید شم آرامشی معنوی و جداکردن دنیای پرهمهمه فضای شهری خارج از باطن مسجد، شمارا برای رازونیاز با خداوند مهیا مینماید. پیش از اینکه به دومین پیچ برسید، دری را در سمت چپ خویش خواهید روءیت کرد که به شبستان زمستانی روش دارااست. این شبستان سقف کوتاه و پیاده سازی معمولیای دارااست و در فصول سرد برای نماز قرائت استعمال میشد. ۱۴ متر از راهرو را که پشت راز بگذارید، بایستی بهسمت راست بپیچید؛ جایی که راهرو زاویهای ۹۰ رتبه پیدا مینماید.
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
این راهرو نوروروشنایی نسبتا یه خرده داراست و با پرتوهای نوری پرنور شدهاست که از پنجره مشبک سمت راست آن می تابد. به همین استدلال در بدو ورود نسبتاً چیز متعددی نمی بینید؛ چون از جایی پرنور وارد این دور و اطراف نادرفروغ و روشنایی گردیدهاید؛ ولی بعد از تعدادی لحظه، چشمتان عادت مینماید و میتوانید از نقشونگارهای راهرو لذت ببرید که با کاشیکاریهای هفت رنگ اکثر اوقات سبز و آبی رنگ تزیین گردیده است. این راهرو به شما یاری مینماید که به فروغ نادر عادت نمائید و بهیکباره وارد شبستان نصفهبدون نور مسجد نشوید و بتوانید زیباییهای آن را با تمامی وجود فهم و شعور نمائید.
شبستان اساسی
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
شبستان اساسی مسجد روضه خوان لطف الله را میاقتدار نقطه نقطع ی عطف شکوه و زیبایی این مسجد دانست که شمارا مبهوت هنر و معنویت خویش مینماید. این شبستان بهصورت یک مربع با اضلاع ۱۹ متر میباشد و بعداز اینکه از زمین مسافت می گیرد و فراتر میرود، به هشتضلعی تبدیل می شود و زمانی به ساقه گنبد می رسد، به دایره تغییر تحول صورت می دهد. این تبدیل پلان از مربع به دایره جزو خصوصیتهای اصلی معماری مسجد روحانی لطف الله میباشد که از عصر ساسانی به یادگار باقیمانده میباشد. هنگامی که به سقف شبستان نگاه نمائید، هشت طاق جناغی در سراسر شبستان خواهید مشاهده کرد که گنبد را راز پا نگه داشتهاند و دارنده مقرنسهای چشمگیری می باشند که به زیبایی هرچه مجموعخیس با پیچهای فیروزهای در حاشیه طاقها تزیین گردیدهاند.
در کنارهوکنار این شبستان تزیینات هنرمندانهای از نقوش هندسی تا طرح گل و بوته، طاووس و... مشاهده می شود که بهصورت کاشی هفت رنگ در نصیبهایی پایینی و کاشی معرق در قسمتهای بالایی عرضاندام مینمایند. بین این تزیینات، کتیبههایی به خط نستعلیق و نسخه ها نیز وجود داراست کهاین کلیه زیبایی را کامل شدن کردهاند.
جهت سازه نسبت به قبله
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
طبق معماری اهل ایران-اسلامی، اشخاص هنگام ورود به شبستان مسجد در جهت قبله قرار می گیرند؛ اتفاقی که در مسجد روضه خوان لطف الله نمیافتد. در واقع میدان نقش عالم در جهت قبله قرار ندارد و از همین رو معماران برای ایجاد کرد این مسجد از چرخشی ۴۵ رتبهای به کار گیری کردند تا مسجد را در جهت قبله تهیه و تنظیم نمایند؛ در عین هم اکنون این نحوه را با چنان ظرافتی انجام کردند که هیچسیرتکامل کجی و زاویهای در نمای بیرونی آن چشم نمی شود.
در ورودی مسجد در ضلع شرقی میدان نقش عالم و در مبنا شمالی-جنوبی جای دارد. معماران نمیتوانستند مسجد را همراستا با میدان نقش عالم بسازند؛ چراکه برای قبلهیابی و تشکیل داد محرابی که در جهت جنوب غربی و رو به قبله باشد، دردسرهای متعددی پیش رو داشتند. پس برای حل این اختلال، راهرویی در حیث گرفتند که از ورودی مسجد تا فضای ذیل گنبد امتداد مییافت؛ منتها این راهرو را با زاویهای ۴۵ مرتبه پیاده سازی کردند. بنابراین، ظواهر مسجد در جهت شمالی-جنوبی میباشد؛ البته اصل سازه در جهت جنوب غربی-شمال شرقی قرار گرفته میباشد.
چرا مسجد روحانی لطف الله مناره ندارد؟
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
یک کدام از مسئلههایی که در نگاه اولیه به مسجد روضه خوان لطف الله جلب دقت مینماید، نداشتن مناره میباشد که از همین لحاظ از سایر مساجد دنیای اسلام متمایز گردیدهاست؛ چون مناره نصیب اساسی و مهم معماری مساجد محسوب میشود.
کوشش مناره اصولا در قبل از اسلام برای مسیریابی روی ساختمانها استعمال میشد و نشانهدهنده وجود یک شهر بود؛ هرچند بعد از اسلام به علامتای از وجود مسجد و محلی برای اقامه اذان تبدیل شد. با دقت به اینکه مسجد روحانی لطف الله را فقط برای عبادت سلطان و خاندانش ساخته بودند و آیتم به کارگیری عموم معمولی خلا، نیازی به ایجاد کرد مناره برای آن شم نشد. بههمینخیال، این مسجد باشکوه و خوشگل کمتر آیتم اعتنا سیاحان قرار گرفت و بهتبع آن نسبت به بقیه جاهای جالب اصفهان، ناشناخته ماند.
اعتنا به زوایای متعدد در پیاده سازیهای فرصت صفوی بسیار دیدنی میباشد؛ بهخصوص در معماری شهر اصفهان که مثال بارز آن را میقدرت در نداشتن مناره برای مسجد روحانی لطف الله روئت کرد که با این شیوه عملا خانوادههای دربار را از عوام مردم تفکیک نموده است.
داستان دیگری وجود داراست که معماران، گنبد را نمادی از زن و مناره را نمادی از مرد میدانند. وجود گنبد بهتنهایی دراین مسجد، اکران دهنده این میباشد کهاین مسجد اختصاصا برای زنان ایجاد شده است. بعضا از احادیث میگویند کهاین مسجد بقعهسرا نیز بوده میباشد. با این درحال حاضر هیچ قطعیتی دراینباره نیست و هنوز دلایل خلا مناره مشخص و معلوم وجود ندارد. همینطور روایتی آورده شده میباشد که برای اینکه بالای مناره، به باطن بهتر قاپو روءیت کرد داشته میباشد، برای این مسجد مناره نساختهاند کهاین داستان نیز سندیتی ندارد.
گنبد مسجد روضه خوان لطف الله
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
گنبد باشکوه مسجد روحانی لطف الله بهشکل دو قالب پیوسته میباشد که طول مرکز گنبد تا سطح زمین حدود ۳۲ متر و دهانه آن ۱۲ متر و قطر بیرونی آن ۲۲ متر میباشد. این گنبد نسبت به گنبد مساجد دیگر، طول کمتری دارااست که با یقین ایجاد کرد آن در مقایسه با گنبدهای بی آلایش دشوارتر بوده میباشد. معمار این سازه در هنگام تشکیل داد، دیوارهای همسایه گنبد را ضخیم ساخته بود تا قدرت تحمل سنگینی و فشار گنبد را داشته باشند.
گنبد مسجد روی هشت طاق جناغی قرار گرفته میباشد و بالای این طاقها، ۱۶ پنجره مشبک مشاهده می شود که در مسافت ۱۷۰ سانتیمتری از هم قرار داراهستند و به تهویه هوا یاری مینمایند. خلال اینکه هر مورد از این پنجرهها با نقوش اسلیمی تزیین گردیدهاند؛ موضوعی که سبب ساز باخت نوروفروغ و نورپردازی غیرمستقیم میشود. در طی روز بخشی از فروغ و روشنایی خورشید از روش این پنجرهها وارد مسجد می گردد و فضایی روضه خوان به وجود می آورد.
در مسافت دربین این پنجرهها، کتیبههایی مزین به نشانهها سوره نصر و آدینه و... درنظرگرفته شده میباشد. دو کتبیه نیز به خط رضا عباسی در ساقه گنبد وجود دارااست که نقوش گل و بوته و کاشیهای آبیرنگ آن به زیبایی هرچه آحادخیس عرضاندام مینمایند و از زیباترین کاشیکاریها در معماری اهل ایران به شمار می روند.
یکیاز جذابترین نصیبهای گنبد را میاقتدار راس داخلی گنبد دانست که از نقوش لوزی ساخته شده میباشد و وقتیکه فروغ به آن میتابد، صورت پرهای یک طاووس عرضاندام مینماید و در زمان فرصت با تغییر تحول جهت تابش روشنایی، پرهای این طاووس به گذر زمان گشوده و نادرمعدود بسته میگردد. این زمینه از آن جهت التفات دارااست که هرچند کشیدن گونه های حیوانها در مساجد غیرمجاز میباشد؛ این عمل با ظرافتی قشنگ و با یاری نوروروشنایی در مسجد روحانی لطف الله متفحص شدهاست. این ۳۲ نقش لوزی بهشکلی در کنار هم قرار گفتهاند که هرچه بهسمت راس گنبد پیش می روند، خردخیس می گردند و با این طریق عملکرد گردیدهاست که طول گنبد بیشتر به لحاظ رسد.
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
جذابیتهای این گنبد به همین جا خلاصه نمی شود و کاشیهای معرق بهکاررفته در درون آن زیبایی این گنبد را تعدادی موازی کردهاند؛ بهخصوص که در تاثیر تابش نوروفروغ خورشید، جلوهای بسیار قشنگ پیدا مینمایند. یکی دلایل جالبشدن کاشیهای معرق، طول ذیل گنبد میباشد که در شرایطی که بیشتر بود، نوروفروغ به کاشیها نمیرسید و اینگونه اثری خلق و خوی نمیشد.
نصیب بیرونی گنبد خوشگل و بزرگ مسجد روحانیلطفالله در طیهای متفاوت روز به رنگهای متنوعی درمیآید؛ بهطوری که در سپیدهدم میتوانید شاهد رنگ صورتی، در زمان ظهر رنگ کرم و در تنگ غروب رنگ آجری باشید.
طرح گنبد مسجد بهصورت یک ستاره هشتگوش ساخته گردیده میباشد که با شیب ملایمی به راءس گنبد منتهی میگردد. بدنه فرنگی گنبد نیز مزین به کاشی معرق با مورد نخودیرنگ میباشد که در نصیب تحت آن، کتیبههایی از سورههای قرآن به خط ثلث روی مورد لاجوردی نقش بسته میباشد. یک ستاره هشت گوش در بالاترین نقطه گنبد وجود دارااست و خطوط اسلیمی باشکوهی روی بدنه گنبد به دیده میخورند.
محراب مسجد روضه خوان لطف الله
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمانه صفویه
محراب مسجد روضه خوان لطف الله نیز همانند بقیه نصیبهای آن، از شاهکارهای بینظیر معماری میباشد و بهلطف کاشیکاریهای معرق و مقرنسهای دقیق، دیده هر بینندهای را به خویش خیره مینماید. محراب، طاقی دندانهدار داراست که مزین به مقرنسهای صدفی و نقوش گیاهی میباشد و نقوش اسلیمی بر فراز آن دیده میشود. رنگ زیبای بهکاررفته و به کار گیری از نقوش و خطوط دکوری منجر گردیده است که محراب به یک کدام از جالبترین قسمتهای مسجد روحانی لطف الله تبدیل خواهد شد؛ البته این تمامی داستان وجود ندارد و منفذی بالای ورودی به شبستان جایدارد که با هدایت نوروروشنایی به محراب، زیبایی گوشه و کنار را دوچندان مینماید.
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
دو لوح با این عبارت «فعالیت بینوا حقیر محتاج بر عفو وبخشش معبود محمدرضا ابن معلم حسین بنای اصفهان» در درون محراب وجود دارااست؛ علاوه بر اینکه کتیبههایی در حوالی محراب چشم میگردد که به خط علیرضا عباسی میباشند و ضمن روایتی از رسول اکرم (ص) و امام ششم (ع)، اشعاری منتسب به روحانی بهایی نیز روی اآنها وجود داراست.
راهروی زیرزمینی مسجد روضه خوان لطف الله
مبنی بر شواهد تاریخی، راهرویی زیرزمینی در ذیل میدان نقش دنیا وجود دارااست که خوب قاپو و مسجد روحانی لطف الله را به یکدیگر متصل میکرد و با دقت به اینکه این مسجد برای به کارگیری بانوان بوده میباشد، آن ها از این راهرو برای تردد به کار گیری میکردند. این طور گفته می شود که روضه خوان لطف الله دراین مسجد به یادگرفتن مسائل فقهی به زنان صفوی میپرداخت.
امروزه بهخیال تشکیل داد حوضی والا در میدان نقش عالم، دو نصیب این راهرو دیگر به هم مرتبط نیستند. کارشناسان بر این باورند که قابلیت احیای این گذرگاه وجود دارااست؛ ولی به شرطی که آبگینه اواسط میدان عده خواهد شد.
نور و روشنایی در مسجد روضه خوان لطف الله
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمانه صفویه
سازوکار نورپردازی در مسجد روحانی لطف الله بهنیکی نماد می دهد که محمد رضا سازه اصفهانی اشراف جامعی به سوژه نور و روشنایی و ابهامهای آن داشته میباشد و به همین ادله نورپردازی این مسجد با دیگر مساجد تفاوت داراست. وی با قراردادن دو پنجره مشبک در تحت گنبد که رخنههای آن مقابل هم نیستند، سبب ساز دو توشه ناکامی فروغ و روشنایی پیش از ورود به مسجد شدهاست. این ناکامی، تیزی و برندگی نوروفروغ را می گیرد و فضایی روضه خوان به وجود میاورد. این روشنایی قابل انعطاف با هیبت گنبد، خطوط منحنی نقوش و رنگهای آبیرنگ ملایم آبیرنگ بنا تناسب دارااست.
بهنام تاجمیر ریاحی، فیلمبردار و نورپرداز، که روی عنایت فروغ دراین مسجد استیناف نموده است، میگوید: بهادله روشنایی شدید میدان نقش دنیا که ناشی از آفتاب مدام تابان اصفهان میباشد، مردمک دیده تنگ میشود و هنگامی از این دور و بر پرنور به فضا معدودنور و روشنایی راهروی ورودی مسجد روضه خوان لطف الله وارد میشویم، بهخیال شوک بصری، مردمک تنگ دیده نمیتواند ظلمت مسجد را تحمل نماید و بهجز سیاهی چیزی نمی بینیم؛ پس می بایست مجال و قوانینی برای گشادشدن مردمک و وفق یافتن آن با دور و بر تازه مهیا خواهد شد. دالان ورودی بدون نور مسجد بهاین مورد یاری مینماید، گرچه متولیان ارثیه فرهنگی استان، چراغهایی دراین راهرو تعبیه کردهاند و این ظلمات تعمدی را از فی مابین بردهاند. پس از اینکه مردمک دیدهمان گشوده شد و با ظلمت وفق یافت، وارد راهروی دوم میشویم که از پنجره مشبک اواسط سمت چپ آن هم نوری برای هدایت دیده ما ساطع میگردد. زمانی به ورودی فضای ذیل گنبد میرسیم، دیگر دیدهمان به ظلمت عادت نموده است و فراهمایم جزئیات کاشیهای این دور و اطراف و بازی نوروفروغ و ظلمات در آن را ببینیم.
دیدنی اینکه آیه ها قرآنی دیواره بیرونی مسجد به طور کامل در تناسب با زوایای فروغ و روشنایی و تابش خورشید میباشند؛ بهطوری که با تابش نوروفروغ آفتاب در هر ساعت از روز، یک آیه اکران داده می گردد و درپی روز، نوروفروغ آفتاب روی بقیه نشانهها قرآنی میتابد.
کاشیکاری مسجد روضه خوان لطف الله
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
کاشیکاری مسجد روحانی لطف الله از شگفتیهای معماری بعد از ظهر صفوی میباشد که از نمای بیرونی مسجد گرفته تا راهرو و شبستان و محراب، دیده هر بینندهای را مینوازد. ریزهکاریها و مهارت خاصی درین کاشیکاریها مصرف شده میباشد که در کنار رقص فروغ، بسیار قشنگ به لحاظ میرسند. تزیینات کاشیکاری درون مسجد فراتر از ازارهها، کلیه کاشی معرق می باشند.
قسمتهای بالایی سردر ضمن مقرنسکاری، مزین به کاشیهای هفت رنگ بینظیر با نقوش گل و گلدان میباشد. کتیبه بزرگی از کاشی لاجوردی معرق در نصیب میانی سردر وجود دارااست که خط زیبای علیرضا عباسی به خط ثلث سپید روی آن نقش بسته میباشد. زمانی گام به راهروی مسجد میگذارید، با صحنه دیگری از کاشیهای هفت رنگ مواجه خواهید شد که رنگ برنده آنان آبی رنگ و سبز میباشد. شبستان نیز تزیینات کاشیکاری متعددی دارااست؛ بهحدی که به هر طرف رمز بچرخانید کاشیهای هفت رنگ و معرقی را خواهید مشاهده کرد که هوش از سرتان می برد. کاشیهای فیروزهای مارپیچی نیز نقطه نقطع ی عطف این داستان می باشند که شکوه این شبستان را بیشتر و بیشتر مینمایند و مبحث خیر برای عکاسی به شمار میروند. نمیقدرت از این مسجد ذکر کرد و اشارهای به محراب جالب آن نکرد که بهواسطه کاشیکاریهای معرق و مقرنسهای دقیق، نگاهها را به خویش جذب مینماید.
مسجد روحانی لطف الله یکیاز مساجد جمهوری اسلامی ایران به شمار میرود که بهواسطه تزیینات بیبدیل و معماری فوقالعاده خوب، بسیار شگفتانگیز و تماشایی میباشد. مسجد النبی کوهسنگی مشهد این مسجد در میدان نقش عالم اصفهان قراردارد و می توانید در کنار بازدید از این مسجد، از جاذبههای دیگر میدان نقش دنیا یعنی مسجد امام، کاخ بهتر قاپو و سردر قیصریه دیدن نمائید. آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد مسجد روحانی لطف الله با گنبد نخودیرنگ و زیبای خویش بهدست محمدرضا اصفهانی سازه گردیده و شاهکار معدودنظیری از هنر کاشیکاری و معماری میباشد. رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد
به کار گیری از رنگهای خوشگل و نوروفروغ طبیعی دست به دست هم دادهاند کهاین مسجد را نزد گردشگران داخلی و فرنگی دارای اسم و رسم و دوستداشتنی نمایند؛ هرچه از شگفتیهای این مسجد بگوییم، شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد تا از مجاورت آن را به نظاره ننشینید، زیباییاش را ادراک نخواهید کرد. قبل از هجرت به نصف دنیا و بازدید از مسجد روضه خوان لطف الله، با رسیدگی این نوشتهیعلمی می توانید داده ها بیشتری از این تاثیر دیدهنواز به دست آورید.
معرفی مسجد روحانی لطف الله
مسجد روضه خوان لطف الله که در میدان نقش دنیا اصفهان جایدارد، در ۱۵ دی سال ۱۳۱۰ در فهرست اثر ها ملی کشور ایران قرار گرفته میباشد و با معماری، کاشیکاری و تزیینات فوقالعاده، زیباترین و شایسته ترین جلوههای هنر زمان صفوی را به اکران میگذارد. این بنای باشکوه که از جاهای جذاب اصفهان به حساب می آید، قرنها میباشد که روبهروی عمارت بهتر قاپو و ضلع شرقی میدان نقش عالم عرضاندام مینماید و نگاه هر توریست داخلی و فرنگی را به خویش جذب مینماید.
مدرس محمدرضا اصفهانی یکی مشهورترین معماران بعد از ظهر صفوی بود که توانست مدل معماری اصفهانی را به زیبایی هرچه کلخیس دراین محل ایفا نماید. طبق اعلام خبرگزاری اسپوتنیک، این تاثیر هنری بهتیتر یک کدام از هفت شگفتیها ناشناخته و برگزیدگان بناهای جذاب عالم به شمار میرود.
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمانه صفویه
مسجد روحانی لطف الله تفاوتهای متعددی با بقیه مساجد اهل ایران دارااست؛ بهطوری که خیرفقط مناره ندارد؛ بلکه در آن از تراس چهار ایوانی هم خبری وجود ندارد که همین مورد بر منحصر به فردبودن مسجد روحانی لطف الله صحه میگذارد. نقشه این مسجد بسیار ماهرانه و حرفه ای و اندازهها در تناسب بدون نقص میباشند و هیچ نقطه ضعفی در آن چشم نمیشود.
یکی شاخصههایی که در اکثر مساجد اصفهان وجود داراست، منعکس شدن هفت باره صدا میباشد؛ موضوعی که در مسجد روحانی لطف الله نیز صحت مینماید و جذابیتی دوچندان به خصوصیتهای بیبدیل آن می بخشد. کتیبهها و خطوط باطن مسجد اثری هنرمندانه از دو خطاط بعدازظهر فرمانروا عباس یعنی علیرضا عباسی و خوشنویس گمنام، باقر سازه میباشند که زیبایی مضاعفی بهاین مسجد دادهاند.
دیدنی میباشد بدانید که در پیاده سازی باغچهها و گلکاریهای میدان آزادی طهران از مسجد روحانی لطف الله الهام گرفته گردیده است؛ اما با این تفاوت که معمار آن، حسین ودیعت، بهمکان طرح دایرهای در گنبد مسجد، از صورت بیضی برای میدان آزادی به کار گیری نموده است.
مسجد روحانی لطف الله کجاست؟
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمانه صفویه
مسجد روحانی لطف الله در شهر اصفهان و میدان دارای شهرت نقش عالم (میدان امام) قراردارد و بهحدی دارای اسم و رسم میباشد که بهراحتی میتوانید آن را پیدا فرمائید.
ساعتها بازدید از مسجد روحانی لطف الله: تمامیروزه بهجز هنگام نماز ظهر، در شش ماه اول سال از ساعت ۹ صبح تا ۱۲:۳۰ و ۱۴ تا ۱۷ و در نصفه دوم سال از ساعت ۹ صبح تا ۱۱:۳۰ و ۱۳ تا ۱۶:۳۰
نشانی مسجد روضه خوان لطف الله: استان اصفهان، شهر اصفهان، ضلع شرقی میدان نقش عالم، روبهروی کاخ بهتر قاپو (اکران روی نقشه)
تاریخچه مسجد روحانی لطف الله
اصفهان در سال ۹۸۲ هجری خورشیدی پایتخت صفویان بود و در نقط ی اوج بسط تشکیل دادوسازهایی همانند خیابان چهارباغ، میدان نقش دنیا، مسجد امام و... به راز میبرد. در همین زمانه بود که فرمان روا عباس امر تشکیل داد مسجد روضه خوان لطف الله را اعطا کرد و بنابراین روی خرابه مسجدی که دراین محل قرار داشت، نهاد مسجد جدیدی نهاده شد. محمدرضا اصفهانی مسئولیت ایجاد کرد این مسجد را پذیرفت که توانست در برهه زمانیفرصت ۱۸ سال ساختمانی حیرتانگیز بسازد. مسجد روحانی لطف الله صرفا مختص پادشاه عباس و خانواده سلطنتی بود و عموم معمولی اذن ورود به آن را نداشتند. این طور به لحاظ میرسد که فرمان روا عباس از فرصت بهرهبرداری مسجد در سال ۹۹۸ خورشیدی تا انتها قدمت خویش هرروز دراین مسجد به عبادت میپرداخت.
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
داده ها دقیقی از آخر و عاقبت مسجد روضه خوان لطف الله در گذر مجال نیست؛ هرچند طبق منابع تاریخی این مسجد در زمان صفوی اسامی دیگری نظیر ملا فتح الله و صدر نیز پیدا کرد که بهدنبال به عبارتی روضه خوان لطف الله خوانده شد. بر طبق نوشتههای آرتور پوپ، کشور ایرانشناس آمریکایی، او از رضا فرمانروا خواست تا امر تجدید بنا مسجد را بدهد و وی موافقت کرد و بهدنبال طرحهای مهم و کاشیهای سردر و گنبد تجدید بنا شدند. کتیبه نمای فرنگی گنبد از تجدید بنا سازه در سال ۱۳۱۵ به دست اداره باستانشناسی حکایت داراست.
روحانی لطف الله چه کسی است؟
روحانی لطف الله از تعالیترین علمای شیعه بود که در ناحیه جبل برهان در لبنان مدرن سکونت داشت. وی با دعوت پادشاه عباس نخستین همدم با بعضی از بزرگان شیعه، برای سکونت به کشورایران آمد.
روحانی لطف الله در بالا به مشهد رفت و در محضر بزرگانی همانند ملاعبدالله شوشتری به علم آموزی پرداخت و آخر و عاقبت برای سرویسگذاری در آستان قدس رضوی گزینش شد. وی درپی به قزوین رفت تا در آنجا به عمل درس دادن بپردازد. فرمان روا عباس بهخیال ارادتی که به او داشت، برای تجلیل و گرامیداشت وی، فرمان تشکیل داد مسجد ذکر شده را بخشید تا مکانی برای یادگرفتن، درس دادن و برگزاری نماز باشد. روضه خوان لطف الله اقامه نماز آدینه در مسجد روحانی لطف الله را بر ذمه داشت تا اینکه در سال ۱۰۳۵ هجری قمری مریض شد و در اصفهان دار فانی را وداع کرد.
معماری مسجد روحانی لطف الله
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
معماری مسجد روحانی لطف الله که به طریق اصفهانی میباشد، کنارهای از نبوغ معماران اصفهانی را به اکران می گذارد؛ بهخصوص گنبد آن که یکیاز زیباترین گنبدهای عالم محسوب میشود.
یکی نکتههای دیدنی درباره مسجد، عدم وجود شبستان ورودی در آن میباشد؛ در بنا شده در تمامی مساجد هنگام ورود بایستی از یکسری پله عبور فرمایید و آنگاه وارد یک صحن ورودی گردید که شمارا به فضای گنبد می رساند؛ اتفاقی که در مسجد روضه خوان لطف الله افتاده، عدم وجود همین صحن یا این که شبستان ورودی میباشد که با مقصود رعایت اصل تقارن در میدان نقش دنیا بوده میباشد. از آن جا که این مسجد روبهروی خوب قاپو قراردارد، قابلیت جاگذاری یک ایوان یا این که صحن رو به قبله برای آن وجود نداشت.
در پیاده سازی مسجد از نسبت طلایی در برقراری تناسب اجزای سازه مستعمل و حالت شبستان اساسی آن در امر با ورودی سازه، با طریقهای هندسی رقم خورده میباشد.
بیشتر بخوانید
مسجد جامع یزد، بنای تاریخی ۹۰۰ ساله در کشور ایران
مسجد جامع سمنان، قدیمیترین بنای تاریخی شهر
مسجد کبود تبریز؛ فیروزه عالم اسلام
مسجد جامع عتیق شیراز؛ بنایی مقدس، دیرین و پر ارزش
ورودی مسجد
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
فضای جلوی ورودی از ضلع شرقی میدان نقش دنیا استارت می شود که محل قرارگیری آن باعث به تقسیم این ضلع میدان با تناسب طلایی شدهاست. بخش شمالی و جنوبی این اطراف و همینطور دیوار رو به میدان غربی مسجد با کاشی هفت رنگ پوشیده گردیدهاند.
جلوخان مسجد در طی تایپ کردن کتاب «اثر ها جمهوری اسلامی ایران» از آندره گدار به رنگ سپید بوده؛ چون ۱۰ سال پیش از تایپ کردن این کتاب، کاشیهای جلوخان بهخیال فساد به زیرزمین منتقل گردیده بودند و نمای کنونی نتایج زحمت بازسازیکاران میباشد. کتاب «نصف دنیا فی تعریفوتمجید اصفهان» نیز تاکید مینماید که مسجد فعلی بهجز کتیبه سردر که قابل بازسازی نبوده و بده بستان گردیده، تا به امروز هیچ عیب و نقصی نداشته میباشد.
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
کتیبه بالای سردر مزین به کاشی معرق میباشد که بهصورت نواری ممتد هر سه دیوار آن را فراگرفته میباشد. این کتیبه تبارک به مداد علیرضا عباسی با خط ثلث سپید میباشد و سال ۱۰۱۲ هجری قمری را نماد می دهد. قسمتهای بالایی سردر هم با مقرنسها و کاشیهای هفت رنگ و نقوش گل و گلدان تزیین گردیدهاند. بالای این کتیبه و در قوس طاق شاهد مقرنسکاری شمسه با مورد آبیرنگ خواهید بود؛ خلال این، چشمتان به کاشیهای فیروزهای مارپیچی جلب میگردد که کناره قوس اساسی سردر را اشراف کرده میباشد.
بعداز عبور از آن با گذر از چهار پله به محوطه سردر میرسید. تحت دیوارهای این محل مزین به سنگ مرمر رنگ زرد میباشد؛ مضاف بر اینکه سکوهایی از همین سنگ نیز در گوشهها قرار گرفتهاند.
برای در دو لنگه مسجد از چوب چنار یکپارچه مصرف شده که بعداز ۴۰۰ سال هنوز هم پابرجا میباشد. حوضی هشتضلعی در جلوی مسجد وجود داشت که در مسافت سالهای ۱۳۱۶ تا ۱۳۱۸ خورشیدی برداشته شد.
راهروی ورودی
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
راهروی ۲۸ متری ورودی مسجد آغاز به چپ و آن گاه بهسمت راست می چرخد و در غایت به محوطه اساسی ذیل گنبد منتهی می گردد. این چرخش راهرو منجر نوعی طواف دور صحن مهم میگردد. در واقع این راهرو با تولید شم آرامشی معنوی و جداکردن دنیای پرهمهمه فضای شهری خارج از باطن مسجد، شمارا برای رازونیاز با خداوند مهیا مینماید. پیش از اینکه به دومین پیچ برسید، دری را در سمت چپ خویش خواهید روءیت کرد که به شبستان زمستانی روش دارااست. این شبستان سقف کوتاه و پیاده سازی معمولیای دارااست و در فصول سرد برای نماز قرائت استعمال میشد. ۱۴ متر از راهرو را که پشت راز بگذارید، بایستی بهسمت راست بپیچید؛ جایی که راهرو زاویهای ۹۰ رتبه پیدا مینماید.
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
این راهرو نوروروشنایی نسبتا یه خرده داراست و با پرتوهای نوری پرنور شدهاست که از پنجره مشبک سمت راست آن می تابد. به همین استدلال در بدو ورود نسبتاً چیز متعددی نمی بینید؛ چون از جایی پرنور وارد این دور و اطراف نادرفروغ و روشنایی گردیدهاید؛ ولی بعد از تعدادی لحظه، چشمتان عادت مینماید و میتوانید از نقشونگارهای راهرو لذت ببرید که با کاشیکاریهای هفت رنگ اکثر اوقات سبز و آبی رنگ تزیین گردیده است. این راهرو به شما یاری مینماید که به فروغ نادر عادت نمائید و بهیکباره وارد شبستان نصفهبدون نور مسجد نشوید و بتوانید زیباییهای آن را با تمامی وجود فهم و شعور نمائید.
شبستان اساسی
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
شبستان اساسی مسجد روضه خوان لطف الله را میاقتدار نقطه نقطع ی عطف شکوه و زیبایی این مسجد دانست که شمارا مبهوت هنر و معنویت خویش مینماید. این شبستان بهصورت یک مربع با اضلاع ۱۹ متر میباشد و بعداز اینکه از زمین مسافت می گیرد و فراتر میرود، به هشتضلعی تبدیل می شود و زمانی به ساقه گنبد می رسد، به دایره تغییر تحول صورت می دهد. این تبدیل پلان از مربع به دایره جزو خصوصیتهای اصلی معماری مسجد روحانی لطف الله میباشد که از عصر ساسانی به یادگار باقیمانده میباشد. هنگامی که به سقف شبستان نگاه نمائید، هشت طاق جناغی در سراسر شبستان خواهید مشاهده کرد که گنبد را راز پا نگه داشتهاند و دارنده مقرنسهای چشمگیری می باشند که به زیبایی هرچه مجموعخیس با پیچهای فیروزهای در حاشیه طاقها تزیین گردیدهاند.
در کنارهوکنار این شبستان تزیینات هنرمندانهای از نقوش هندسی تا طرح گل و بوته، طاووس و... مشاهده می شود که بهصورت کاشی هفت رنگ در نصیبهایی پایینی و کاشی معرق در قسمتهای بالایی عرضاندام مینمایند. بین این تزیینات، کتیبههایی به خط نستعلیق و نسخه ها نیز وجود داراست کهاین کلیه زیبایی را کامل شدن کردهاند.
جهت سازه نسبت به قبله
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
طبق معماری اهل ایران-اسلامی، اشخاص هنگام ورود به شبستان مسجد در جهت قبله قرار می گیرند؛ اتفاقی که در مسجد روضه خوان لطف الله نمیافتد. در واقع میدان نقش عالم در جهت قبله قرار ندارد و از همین رو معماران برای ایجاد کرد این مسجد از چرخشی ۴۵ رتبهای به کار گیری کردند تا مسجد را در جهت قبله تهیه و تنظیم نمایند؛ در عین هم اکنون این نحوه را با چنان ظرافتی انجام کردند که هیچسیرتکامل کجی و زاویهای در نمای بیرونی آن چشم نمی شود.
در ورودی مسجد در ضلع شرقی میدان نقش عالم و در مبنا شمالی-جنوبی جای دارد. معماران نمیتوانستند مسجد را همراستا با میدان نقش عالم بسازند؛ چراکه برای قبلهیابی و تشکیل داد محرابی که در جهت جنوب غربی و رو به قبله باشد، دردسرهای متعددی پیش رو داشتند. پس برای حل این اختلال، راهرویی در حیث گرفتند که از ورودی مسجد تا فضای ذیل گنبد امتداد مییافت؛ منتها این راهرو را با زاویهای ۴۵ مرتبه پیاده سازی کردند. بنابراین، ظواهر مسجد در جهت شمالی-جنوبی میباشد؛ البته اصل سازه در جهت جنوب غربی-شمال شرقی قرار گرفته میباشد.
چرا مسجد روحانی لطف الله مناره ندارد؟
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
یک کدام از مسئلههایی که در نگاه اولیه به مسجد روضه خوان لطف الله جلب دقت مینماید، نداشتن مناره میباشد که از همین لحاظ از سایر مساجد دنیای اسلام متمایز گردیدهاست؛ چون مناره نصیب اساسی و مهم معماری مساجد محسوب میشود.
کوشش مناره اصولا در قبل از اسلام برای مسیریابی روی ساختمانها استعمال میشد و نشانهدهنده وجود یک شهر بود؛ هرچند بعد از اسلام به علامتای از وجود مسجد و محلی برای اقامه اذان تبدیل شد. با دقت به اینکه مسجد روحانی لطف الله را فقط برای عبادت سلطان و خاندانش ساخته بودند و آیتم به کارگیری عموم معمولی خلا، نیازی به ایجاد کرد مناره برای آن شم نشد. بههمینخیال، این مسجد باشکوه و خوشگل کمتر آیتم اعتنا سیاحان قرار گرفت و بهتبع آن نسبت به بقیه جاهای جالب اصفهان، ناشناخته ماند.
اعتنا به زوایای متعدد در پیاده سازیهای فرصت صفوی بسیار دیدنی میباشد؛ بهخصوص در معماری شهر اصفهان که مثال بارز آن را میقدرت در نداشتن مناره برای مسجد روحانی لطف الله روئت کرد که با این شیوه عملا خانوادههای دربار را از عوام مردم تفکیک نموده است.
داستان دیگری وجود داراست که معماران، گنبد را نمادی از زن و مناره را نمادی از مرد میدانند. وجود گنبد بهتنهایی دراین مسجد، اکران دهنده این میباشد کهاین مسجد اختصاصا برای زنان ایجاد شده است. بعضا از احادیث میگویند کهاین مسجد بقعهسرا نیز بوده میباشد. با این درحال حاضر هیچ قطعیتی دراینباره نیست و هنوز دلایل خلا مناره مشخص و معلوم وجود ندارد. همینطور روایتی آورده شده میباشد که برای اینکه بالای مناره، به باطن بهتر قاپو روءیت کرد داشته میباشد، برای این مسجد مناره نساختهاند کهاین داستان نیز سندیتی ندارد.
گنبد مسجد روضه خوان لطف الله
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
گنبد باشکوه مسجد روحانی لطف الله بهشکل دو قالب پیوسته میباشد که طول مرکز گنبد تا سطح زمین حدود ۳۲ متر و دهانه آن ۱۲ متر و قطر بیرونی آن ۲۲ متر میباشد. این گنبد نسبت به گنبد مساجد دیگر، طول کمتری دارااست که با یقین ایجاد کرد آن در مقایسه با گنبدهای بی آلایش دشوارتر بوده میباشد. معمار این سازه در هنگام تشکیل داد، دیوارهای همسایه گنبد را ضخیم ساخته بود تا قدرت تحمل سنگینی و فشار گنبد را داشته باشند.
گنبد مسجد روی هشت طاق جناغی قرار گرفته میباشد و بالای این طاقها، ۱۶ پنجره مشبک مشاهده می شود که در مسافت ۱۷۰ سانتیمتری از هم قرار داراهستند و به تهویه هوا یاری مینمایند. خلال اینکه هر مورد از این پنجرهها با نقوش اسلیمی تزیین گردیدهاند؛ موضوعی که سبب ساز باخت نوروفروغ و نورپردازی غیرمستقیم میشود. در طی روز بخشی از فروغ و روشنایی خورشید از روش این پنجرهها وارد مسجد می گردد و فضایی روضه خوان به وجود می آورد.
در مسافت دربین این پنجرهها، کتیبههایی مزین به نشانهها سوره نصر و آدینه و... درنظرگرفته شده میباشد. دو کتبیه نیز به خط رضا عباسی در ساقه گنبد وجود دارااست که نقوش گل و بوته و کاشیهای آبیرنگ آن به زیبایی هرچه آحادخیس عرضاندام مینمایند و از زیباترین کاشیکاریها در معماری اهل ایران به شمار می روند.
یکیاز جذابترین نصیبهای گنبد را میاقتدار راس داخلی گنبد دانست که از نقوش لوزی ساخته شده میباشد و وقتیکه فروغ به آن میتابد، صورت پرهای یک طاووس عرضاندام مینماید و در زمان فرصت با تغییر تحول جهت تابش روشنایی، پرهای این طاووس به گذر زمان گشوده و نادرمعدود بسته میگردد. این زمینه از آن جهت التفات دارااست که هرچند کشیدن گونه های حیوانها در مساجد غیرمجاز میباشد؛ این عمل با ظرافتی قشنگ و با یاری نوروروشنایی در مسجد روحانی لطف الله متفحص شدهاست. این ۳۲ نقش لوزی بهشکلی در کنار هم قرار گفتهاند که هرچه بهسمت راس گنبد پیش می روند، خردخیس می گردند و با این طریق عملکرد گردیدهاست که طول گنبد بیشتر به لحاظ رسد.
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
جذابیتهای این گنبد به همین جا خلاصه نمی شود و کاشیهای معرق بهکاررفته در درون آن زیبایی این گنبد را تعدادی موازی کردهاند؛ بهخصوص که در تاثیر تابش نوروفروغ خورشید، جلوهای بسیار قشنگ پیدا مینمایند. یکی دلایل جالبشدن کاشیهای معرق، طول ذیل گنبد میباشد که در شرایطی که بیشتر بود، نوروفروغ به کاشیها نمیرسید و اینگونه اثری خلق و خوی نمیشد.
نصیب بیرونی گنبد خوشگل و بزرگ مسجد روحانیلطفالله در طیهای متفاوت روز به رنگهای متنوعی درمیآید؛ بهطوری که در سپیدهدم میتوانید شاهد رنگ صورتی، در زمان ظهر رنگ کرم و در تنگ غروب رنگ آجری باشید.
طرح گنبد مسجد بهصورت یک ستاره هشتگوش ساخته گردیده میباشد که با شیب ملایمی به راءس گنبد منتهی میگردد. بدنه فرنگی گنبد نیز مزین به کاشی معرق با مورد نخودیرنگ میباشد که در نصیب تحت آن، کتیبههایی از سورههای قرآن به خط ثلث روی مورد لاجوردی نقش بسته میباشد. یک ستاره هشت گوش در بالاترین نقطه گنبد وجود دارااست و خطوط اسلیمی باشکوهی روی بدنه گنبد به دیده میخورند.
محراب مسجد روضه خوان لطف الله
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمانه صفویه
محراب مسجد روضه خوان لطف الله نیز همانند بقیه نصیبهای آن، از شاهکارهای بینظیر معماری میباشد و بهلطف کاشیکاریهای معرق و مقرنسهای دقیق، دیده هر بینندهای را به خویش خیره مینماید. محراب، طاقی دندانهدار داراست که مزین به مقرنسهای صدفی و نقوش گیاهی میباشد و نقوش اسلیمی بر فراز آن دیده میشود. رنگ زیبای بهکاررفته و به کار گیری از نقوش و خطوط دکوری منجر گردیده است که محراب به یک کدام از جالبترین قسمتهای مسجد روحانی لطف الله تبدیل خواهد شد؛ البته این تمامی داستان وجود ندارد و منفذی بالای ورودی به شبستان جایدارد که با هدایت نوروروشنایی به محراب، زیبایی گوشه و کنار را دوچندان مینماید.
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
دو لوح با این عبارت «فعالیت بینوا حقیر محتاج بر عفو وبخشش معبود محمدرضا ابن معلم حسین بنای اصفهان» در درون محراب وجود دارااست؛ علاوه بر اینکه کتیبههایی در حوالی محراب چشم میگردد که به خط علیرضا عباسی میباشند و ضمن روایتی از رسول اکرم (ص) و امام ششم (ع)، اشعاری منتسب به روحانی بهایی نیز روی اآنها وجود داراست.
راهروی زیرزمینی مسجد روضه خوان لطف الله
مبنی بر شواهد تاریخی، راهرویی زیرزمینی در ذیل میدان نقش دنیا وجود دارااست که خوب قاپو و مسجد روحانی لطف الله را به یکدیگر متصل میکرد و با دقت به اینکه این مسجد برای به کارگیری بانوان بوده میباشد، آن ها از این راهرو برای تردد به کار گیری میکردند. این طور گفته می شود که روضه خوان لطف الله دراین مسجد به یادگرفتن مسائل فقهی به زنان صفوی میپرداخت.
امروزه بهخیال تشکیل داد حوضی والا در میدان نقش عالم، دو نصیب این راهرو دیگر به هم مرتبط نیستند. کارشناسان بر این باورند که قابلیت احیای این گذرگاه وجود دارااست؛ ولی به شرطی که آبگینه اواسط میدان عده خواهد شد.
نور و روشنایی در مسجد روضه خوان لطف الله
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمانه صفویه
سازوکار نورپردازی در مسجد روحانی لطف الله بهنیکی نماد می دهد که محمد رضا سازه اصفهانی اشراف جامعی به سوژه نور و روشنایی و ابهامهای آن داشته میباشد و به همین ادله نورپردازی این مسجد با دیگر مساجد تفاوت داراست. وی با قراردادن دو پنجره مشبک در تحت گنبد که رخنههای آن مقابل هم نیستند، سبب ساز دو توشه ناکامی فروغ و روشنایی پیش از ورود به مسجد شدهاست. این ناکامی، تیزی و برندگی نوروفروغ را می گیرد و فضایی روضه خوان به وجود میاورد. این روشنایی قابل انعطاف با هیبت گنبد، خطوط منحنی نقوش و رنگهای آبیرنگ ملایم آبیرنگ بنا تناسب دارااست.
بهنام تاجمیر ریاحی، فیلمبردار و نورپرداز، که روی عنایت فروغ دراین مسجد استیناف نموده است، میگوید: بهادله روشنایی شدید میدان نقش دنیا که ناشی از آفتاب مدام تابان اصفهان میباشد، مردمک دیده تنگ میشود و هنگامی از این دور و بر پرنور به فضا معدودنور و روشنایی راهروی ورودی مسجد روضه خوان لطف الله وارد میشویم، بهخیال شوک بصری، مردمک تنگ دیده نمیتواند ظلمت مسجد را تحمل نماید و بهجز سیاهی چیزی نمی بینیم؛ پس می بایست مجال و قوانینی برای گشادشدن مردمک و وفق یافتن آن با دور و بر تازه مهیا خواهد شد. دالان ورودی بدون نور مسجد بهاین مورد یاری مینماید، گرچه متولیان ارثیه فرهنگی استان، چراغهایی دراین راهرو تعبیه کردهاند و این ظلمات تعمدی را از فی مابین بردهاند. پس از اینکه مردمک دیدهمان گشوده شد و با ظلمت وفق یافت، وارد راهروی دوم میشویم که از پنجره مشبک اواسط سمت چپ آن هم نوری برای هدایت دیده ما ساطع میگردد. زمانی به ورودی فضای ذیل گنبد میرسیم، دیگر دیدهمان به ظلمت عادت نموده است و فراهمایم جزئیات کاشیهای این دور و اطراف و بازی نوروفروغ و ظلمات در آن را ببینیم.
دیدنی اینکه آیه ها قرآنی دیواره بیرونی مسجد به طور کامل در تناسب با زوایای فروغ و روشنایی و تابش خورشید میباشند؛ بهطوری که با تابش نوروفروغ آفتاب در هر ساعت از روز، یک آیه اکران داده می گردد و درپی روز، نوروفروغ آفتاب روی بقیه نشانهها قرآنی میتابد.
کاشیکاری مسجد روضه خوان لطف الله
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
کاشیکاری مسجد روحانی لطف الله از شگفتیهای معماری بعد از ظهر صفوی میباشد که از نمای بیرونی مسجد گرفته تا راهرو و شبستان و محراب، دیده هر بینندهای را مینوازد. ریزهکاریها و مهارت خاصی درین کاشیکاریها مصرف شده میباشد که در کنار رقص فروغ، بسیار قشنگ به لحاظ میرسند. تزیینات کاشیکاری درون مسجد فراتر از ازارهها، کلیه کاشی معرق می باشند.
قسمتهای بالایی سردر ضمن مقرنسکاری، مزین به کاشیهای هفت رنگ بینظیر با نقوش گل و گلدان میباشد. کتیبه بزرگی از کاشی لاجوردی معرق در نصیب میانی سردر وجود دارااست که خط زیبای علیرضا عباسی به خط ثلث سپید روی آن نقش بسته میباشد. زمانی گام به راهروی مسجد میگذارید، با صحنه دیگری از کاشیهای هفت رنگ مواجه خواهید شد که رنگ برنده آنان آبی رنگ و سبز میباشد. شبستان نیز تزیینات کاشیکاری متعددی دارااست؛ بهحدی که به هر طرف رمز بچرخانید کاشیهای هفت رنگ و معرقی را خواهید مشاهده کرد که هوش از سرتان می برد. کاشیهای فیروزهای مارپیچی نیز نقطه نقطع ی عطف این داستان می باشند که شکوه این شبستان را بیشتر و بیشتر مینمایند و مبحث خیر برای عکاسی به شمار میروند. نمیقدرت از این مسجد ذکر کرد و اشارهای به محراب جالب آن نکرد که بهواسطه کاشیکاریهای معرق و مقرنسهای دقیق، نگاهها را به خویش جذب مینماید.
به کار گیری از رنگهای خوشگل و نوروفروغ طبیعی دست به دست هم دادهاند کهاین مسجد را نزد گردشگران داخلی و فرنگی دارای اسم و رسم و دوستداشتنی نمایند؛ هرچه از شگفتیهای این مسجد بگوییم، شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد تا از مجاورت آن را به نظاره ننشینید، زیباییاش را ادراک نخواهید کرد. قبل از هجرت به نصف دنیا و بازدید از مسجد روضه خوان لطف الله، با رسیدگی این نوشتهیعلمی می توانید داده ها بیشتری از این تاثیر دیدهنواز به دست آورید.
معرفی مسجد روحانی لطف الله
مسجد روضه خوان لطف الله که در میدان نقش دنیا اصفهان جایدارد، در ۱۵ دی سال ۱۳۱۰ در فهرست اثر ها ملی کشور ایران قرار گرفته میباشد و با معماری، کاشیکاری و تزیینات فوقالعاده، زیباترین و شایسته ترین جلوههای هنر زمان صفوی را به اکران میگذارد. این بنای باشکوه که از جاهای جذاب اصفهان به حساب می آید، قرنها میباشد که روبهروی عمارت بهتر قاپو و ضلع شرقی میدان نقش عالم عرضاندام مینماید و نگاه هر توریست داخلی و فرنگی را به خویش جذب مینماید.
مدرس محمدرضا اصفهانی یکی مشهورترین معماران بعد از ظهر صفوی بود که توانست مدل معماری اصفهانی را به زیبایی هرچه کلخیس دراین محل ایفا نماید. طبق اعلام خبرگزاری اسپوتنیک، این تاثیر هنری بهتیتر یک کدام از هفت شگفتیها ناشناخته و برگزیدگان بناهای جذاب عالم به شمار میرود.
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمانه صفویه
مسجد روحانی لطف الله تفاوتهای متعددی با بقیه مساجد اهل ایران دارااست؛ بهطوری که خیرفقط مناره ندارد؛ بلکه در آن از تراس چهار ایوانی هم خبری وجود ندارد که همین مورد بر منحصر به فردبودن مسجد روحانی لطف الله صحه میگذارد. نقشه این مسجد بسیار ماهرانه و حرفه ای و اندازهها در تناسب بدون نقص میباشند و هیچ نقطه ضعفی در آن چشم نمیشود.
یکی شاخصههایی که در اکثر مساجد اصفهان وجود داراست، منعکس شدن هفت باره صدا میباشد؛ موضوعی که در مسجد روحانی لطف الله نیز صحت مینماید و جذابیتی دوچندان به خصوصیتهای بیبدیل آن می بخشد. کتیبهها و خطوط باطن مسجد اثری هنرمندانه از دو خطاط بعدازظهر فرمانروا عباس یعنی علیرضا عباسی و خوشنویس گمنام، باقر سازه میباشند که زیبایی مضاعفی بهاین مسجد دادهاند.
دیدنی میباشد بدانید که در پیاده سازی باغچهها و گلکاریهای میدان آزادی طهران از مسجد روحانی لطف الله الهام گرفته گردیده است؛ اما با این تفاوت که معمار آن، حسین ودیعت، بهمکان طرح دایرهای در گنبد مسجد، از صورت بیضی برای میدان آزادی به کار گیری نموده است.
مسجد روحانی لطف الله کجاست؟
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمانه صفویه
مسجد روحانی لطف الله در شهر اصفهان و میدان دارای شهرت نقش عالم (میدان امام) قراردارد و بهحدی دارای اسم و رسم میباشد که بهراحتی میتوانید آن را پیدا فرمائید.
ساعتها بازدید از مسجد روحانی لطف الله: تمامیروزه بهجز هنگام نماز ظهر، در شش ماه اول سال از ساعت ۹ صبح تا ۱۲:۳۰ و ۱۴ تا ۱۷ و در نصفه دوم سال از ساعت ۹ صبح تا ۱۱:۳۰ و ۱۳ تا ۱۶:۳۰
نشانی مسجد روضه خوان لطف الله: استان اصفهان، شهر اصفهان، ضلع شرقی میدان نقش عالم، روبهروی کاخ بهتر قاپو (اکران روی نقشه)
تاریخچه مسجد روحانی لطف الله
اصفهان در سال ۹۸۲ هجری خورشیدی پایتخت صفویان بود و در نقط ی اوج بسط تشکیل دادوسازهایی همانند خیابان چهارباغ، میدان نقش دنیا، مسجد امام و... به راز میبرد. در همین زمانه بود که فرمان روا عباس امر تشکیل داد مسجد روضه خوان لطف الله را اعطا کرد و بنابراین روی خرابه مسجدی که دراین محل قرار داشت، نهاد مسجد جدیدی نهاده شد. محمدرضا اصفهانی مسئولیت ایجاد کرد این مسجد را پذیرفت که توانست در برهه زمانیفرصت ۱۸ سال ساختمانی حیرتانگیز بسازد. مسجد روحانی لطف الله صرفا مختص پادشاه عباس و خانواده سلطنتی بود و عموم معمولی اذن ورود به آن را نداشتند. این طور به لحاظ میرسد که فرمان روا عباس از فرصت بهرهبرداری مسجد در سال ۹۹۸ خورشیدی تا انتها قدمت خویش هرروز دراین مسجد به عبادت میپرداخت.
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
داده ها دقیقی از آخر و عاقبت مسجد روضه خوان لطف الله در گذر مجال نیست؛ هرچند طبق منابع تاریخی این مسجد در زمان صفوی اسامی دیگری نظیر ملا فتح الله و صدر نیز پیدا کرد که بهدنبال به عبارتی روضه خوان لطف الله خوانده شد. بر طبق نوشتههای آرتور پوپ، کشور ایرانشناس آمریکایی، او از رضا فرمانروا خواست تا امر تجدید بنا مسجد را بدهد و وی موافقت کرد و بهدنبال طرحهای مهم و کاشیهای سردر و گنبد تجدید بنا شدند. کتیبه نمای فرنگی گنبد از تجدید بنا سازه در سال ۱۳۱۵ به دست اداره باستانشناسی حکایت داراست.
روحانی لطف الله چه کسی است؟
روحانی لطف الله از تعالیترین علمای شیعه بود که در ناحیه جبل برهان در لبنان مدرن سکونت داشت. وی با دعوت پادشاه عباس نخستین همدم با بعضی از بزرگان شیعه، برای سکونت به کشورایران آمد.
روحانی لطف الله در بالا به مشهد رفت و در محضر بزرگانی همانند ملاعبدالله شوشتری به علم آموزی پرداخت و آخر و عاقبت برای سرویسگذاری در آستان قدس رضوی گزینش شد. وی درپی به قزوین رفت تا در آنجا به عمل درس دادن بپردازد. فرمان روا عباس بهخیال ارادتی که به او داشت، برای تجلیل و گرامیداشت وی، فرمان تشکیل داد مسجد ذکر شده را بخشید تا مکانی برای یادگرفتن، درس دادن و برگزاری نماز باشد. روضه خوان لطف الله اقامه نماز آدینه در مسجد روحانی لطف الله را بر ذمه داشت تا اینکه در سال ۱۰۳۵ هجری قمری مریض شد و در اصفهان دار فانی را وداع کرد.
معماری مسجد روحانی لطف الله
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
معماری مسجد روحانی لطف الله که به طریق اصفهانی میباشد، کنارهای از نبوغ معماران اصفهانی را به اکران می گذارد؛ بهخصوص گنبد آن که یکیاز زیباترین گنبدهای عالم محسوب میشود.
یکی نکتههای دیدنی درباره مسجد، عدم وجود شبستان ورودی در آن میباشد؛ در بنا شده در تمامی مساجد هنگام ورود بایستی از یکسری پله عبور فرمایید و آنگاه وارد یک صحن ورودی گردید که شمارا به فضای گنبد می رساند؛ اتفاقی که در مسجد روضه خوان لطف الله افتاده، عدم وجود همین صحن یا این که شبستان ورودی میباشد که با مقصود رعایت اصل تقارن در میدان نقش دنیا بوده میباشد. از آن جا که این مسجد روبهروی خوب قاپو قراردارد، قابلیت جاگذاری یک ایوان یا این که صحن رو به قبله برای آن وجود نداشت.
در پیاده سازی مسجد از نسبت طلایی در برقراری تناسب اجزای سازه مستعمل و حالت شبستان اساسی آن در امر با ورودی سازه، با طریقهای هندسی رقم خورده میباشد.
بیشتر بخوانید
مسجد جامع یزد، بنای تاریخی ۹۰۰ ساله در کشور ایران
مسجد جامع سمنان، قدیمیترین بنای تاریخی شهر
مسجد کبود تبریز؛ فیروزه عالم اسلام
مسجد جامع عتیق شیراز؛ بنایی مقدس، دیرین و پر ارزش
ورودی مسجد
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
فضای جلوی ورودی از ضلع شرقی میدان نقش دنیا استارت می شود که محل قرارگیری آن باعث به تقسیم این ضلع میدان با تناسب طلایی شدهاست. بخش شمالی و جنوبی این اطراف و همینطور دیوار رو به میدان غربی مسجد با کاشی هفت رنگ پوشیده گردیدهاند.
جلوخان مسجد در طی تایپ کردن کتاب «اثر ها جمهوری اسلامی ایران» از آندره گدار به رنگ سپید بوده؛ چون ۱۰ سال پیش از تایپ کردن این کتاب، کاشیهای جلوخان بهخیال فساد به زیرزمین منتقل گردیده بودند و نمای کنونی نتایج زحمت بازسازیکاران میباشد. کتاب «نصف دنیا فی تعریفوتمجید اصفهان» نیز تاکید مینماید که مسجد فعلی بهجز کتیبه سردر که قابل بازسازی نبوده و بده بستان گردیده، تا به امروز هیچ عیب و نقصی نداشته میباشد.
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
کتیبه بالای سردر مزین به کاشی معرق میباشد که بهصورت نواری ممتد هر سه دیوار آن را فراگرفته میباشد. این کتیبه تبارک به مداد علیرضا عباسی با خط ثلث سپید میباشد و سال ۱۰۱۲ هجری قمری را نماد می دهد. قسمتهای بالایی سردر هم با مقرنسها و کاشیهای هفت رنگ و نقوش گل و گلدان تزیین گردیدهاند. بالای این کتیبه و در قوس طاق شاهد مقرنسکاری شمسه با مورد آبیرنگ خواهید بود؛ خلال این، چشمتان به کاشیهای فیروزهای مارپیچی جلب میگردد که کناره قوس اساسی سردر را اشراف کرده میباشد.
بعداز عبور از آن با گذر از چهار پله به محوطه سردر میرسید. تحت دیوارهای این محل مزین به سنگ مرمر رنگ زرد میباشد؛ مضاف بر اینکه سکوهایی از همین سنگ نیز در گوشهها قرار گرفتهاند.
برای در دو لنگه مسجد از چوب چنار یکپارچه مصرف شده که بعداز ۴۰۰ سال هنوز هم پابرجا میباشد. حوضی هشتضلعی در جلوی مسجد وجود داشت که در مسافت سالهای ۱۳۱۶ تا ۱۳۱۸ خورشیدی برداشته شد.
راهروی ورودی
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
راهروی ۲۸ متری ورودی مسجد آغاز به چپ و آن گاه بهسمت راست می چرخد و در غایت به محوطه اساسی ذیل گنبد منتهی می گردد. این چرخش راهرو منجر نوعی طواف دور صحن مهم میگردد. در واقع این راهرو با تولید شم آرامشی معنوی و جداکردن دنیای پرهمهمه فضای شهری خارج از باطن مسجد، شمارا برای رازونیاز با خداوند مهیا مینماید. پیش از اینکه به دومین پیچ برسید، دری را در سمت چپ خویش خواهید روءیت کرد که به شبستان زمستانی روش دارااست. این شبستان سقف کوتاه و پیاده سازی معمولیای دارااست و در فصول سرد برای نماز قرائت استعمال میشد. ۱۴ متر از راهرو را که پشت راز بگذارید، بایستی بهسمت راست بپیچید؛ جایی که راهرو زاویهای ۹۰ رتبه پیدا مینماید.
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
این راهرو نوروروشنایی نسبتا یه خرده داراست و با پرتوهای نوری پرنور شدهاست که از پنجره مشبک سمت راست آن می تابد. به همین استدلال در بدو ورود نسبتاً چیز متعددی نمی بینید؛ چون از جایی پرنور وارد این دور و اطراف نادرفروغ و روشنایی گردیدهاید؛ ولی بعد از تعدادی لحظه، چشمتان عادت مینماید و میتوانید از نقشونگارهای راهرو لذت ببرید که با کاشیکاریهای هفت رنگ اکثر اوقات سبز و آبی رنگ تزیین گردیده است. این راهرو به شما یاری مینماید که به فروغ نادر عادت نمائید و بهیکباره وارد شبستان نصفهبدون نور مسجد نشوید و بتوانید زیباییهای آن را با تمامی وجود فهم و شعور نمائید.
شبستان اساسی
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
شبستان اساسی مسجد روضه خوان لطف الله را میاقتدار نقطه نقطع ی عطف شکوه و زیبایی این مسجد دانست که شمارا مبهوت هنر و معنویت خویش مینماید. این شبستان بهصورت یک مربع با اضلاع ۱۹ متر میباشد و بعداز اینکه از زمین مسافت می گیرد و فراتر میرود، به هشتضلعی تبدیل می شود و زمانی به ساقه گنبد می رسد، به دایره تغییر تحول صورت می دهد. این تبدیل پلان از مربع به دایره جزو خصوصیتهای اصلی معماری مسجد روحانی لطف الله میباشد که از عصر ساسانی به یادگار باقیمانده میباشد. هنگامی که به سقف شبستان نگاه نمائید، هشت طاق جناغی در سراسر شبستان خواهید مشاهده کرد که گنبد را راز پا نگه داشتهاند و دارنده مقرنسهای چشمگیری می باشند که به زیبایی هرچه مجموعخیس با پیچهای فیروزهای در حاشیه طاقها تزیین گردیدهاند.
در کنارهوکنار این شبستان تزیینات هنرمندانهای از نقوش هندسی تا طرح گل و بوته، طاووس و... مشاهده می شود که بهصورت کاشی هفت رنگ در نصیبهایی پایینی و کاشی معرق در قسمتهای بالایی عرضاندام مینمایند. بین این تزیینات، کتیبههایی به خط نستعلیق و نسخه ها نیز وجود داراست کهاین کلیه زیبایی را کامل شدن کردهاند.
جهت سازه نسبت به قبله
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
طبق معماری اهل ایران-اسلامی، اشخاص هنگام ورود به شبستان مسجد در جهت قبله قرار می گیرند؛ اتفاقی که در مسجد روضه خوان لطف الله نمیافتد. در واقع میدان نقش عالم در جهت قبله قرار ندارد و از همین رو معماران برای ایجاد کرد این مسجد از چرخشی ۴۵ رتبهای به کار گیری کردند تا مسجد را در جهت قبله تهیه و تنظیم نمایند؛ در عین هم اکنون این نحوه را با چنان ظرافتی انجام کردند که هیچسیرتکامل کجی و زاویهای در نمای بیرونی آن چشم نمی شود.
در ورودی مسجد در ضلع شرقی میدان نقش عالم و در مبنا شمالی-جنوبی جای دارد. معماران نمیتوانستند مسجد را همراستا با میدان نقش عالم بسازند؛ چراکه برای قبلهیابی و تشکیل داد محرابی که در جهت جنوب غربی و رو به قبله باشد، دردسرهای متعددی پیش رو داشتند. پس برای حل این اختلال، راهرویی در حیث گرفتند که از ورودی مسجد تا فضای ذیل گنبد امتداد مییافت؛ منتها این راهرو را با زاویهای ۴۵ مرتبه پیاده سازی کردند. بنابراین، ظواهر مسجد در جهت شمالی-جنوبی میباشد؛ البته اصل سازه در جهت جنوب غربی-شمال شرقی قرار گرفته میباشد.
چرا مسجد روحانی لطف الله مناره ندارد؟
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
یک کدام از مسئلههایی که در نگاه اولیه به مسجد روضه خوان لطف الله جلب دقت مینماید، نداشتن مناره میباشد که از همین لحاظ از سایر مساجد دنیای اسلام متمایز گردیدهاست؛ چون مناره نصیب اساسی و مهم معماری مساجد محسوب میشود.
کوشش مناره اصولا در قبل از اسلام برای مسیریابی روی ساختمانها استعمال میشد و نشانهدهنده وجود یک شهر بود؛ هرچند بعد از اسلام به علامتای از وجود مسجد و محلی برای اقامه اذان تبدیل شد. با دقت به اینکه مسجد روحانی لطف الله را فقط برای عبادت سلطان و خاندانش ساخته بودند و آیتم به کارگیری عموم معمولی خلا، نیازی به ایجاد کرد مناره برای آن شم نشد. بههمینخیال، این مسجد باشکوه و خوشگل کمتر آیتم اعتنا سیاحان قرار گرفت و بهتبع آن نسبت به بقیه جاهای جالب اصفهان، ناشناخته ماند.
اعتنا به زوایای متعدد در پیاده سازیهای فرصت صفوی بسیار دیدنی میباشد؛ بهخصوص در معماری شهر اصفهان که مثال بارز آن را میقدرت در نداشتن مناره برای مسجد روحانی لطف الله روئت کرد که با این شیوه عملا خانوادههای دربار را از عوام مردم تفکیک نموده است.
داستان دیگری وجود داراست که معماران، گنبد را نمادی از زن و مناره را نمادی از مرد میدانند. وجود گنبد بهتنهایی دراین مسجد، اکران دهنده این میباشد کهاین مسجد اختصاصا برای زنان ایجاد شده است. بعضا از احادیث میگویند کهاین مسجد بقعهسرا نیز بوده میباشد. با این درحال حاضر هیچ قطعیتی دراینباره نیست و هنوز دلایل خلا مناره مشخص و معلوم وجود ندارد. همینطور روایتی آورده شده میباشد که برای اینکه بالای مناره، به باطن بهتر قاپو روءیت کرد داشته میباشد، برای این مسجد مناره نساختهاند کهاین داستان نیز سندیتی ندارد.
گنبد مسجد روضه خوان لطف الله
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
گنبد باشکوه مسجد روحانی لطف الله بهشکل دو قالب پیوسته میباشد که طول مرکز گنبد تا سطح زمین حدود ۳۲ متر و دهانه آن ۱۲ متر و قطر بیرونی آن ۲۲ متر میباشد. این گنبد نسبت به گنبد مساجد دیگر، طول کمتری دارااست که با یقین ایجاد کرد آن در مقایسه با گنبدهای بی آلایش دشوارتر بوده میباشد. معمار این سازه در هنگام تشکیل داد، دیوارهای همسایه گنبد را ضخیم ساخته بود تا قدرت تحمل سنگینی و فشار گنبد را داشته باشند.
گنبد مسجد روی هشت طاق جناغی قرار گرفته میباشد و بالای این طاقها، ۱۶ پنجره مشبک مشاهده می شود که در مسافت ۱۷۰ سانتیمتری از هم قرار داراهستند و به تهویه هوا یاری مینمایند. خلال اینکه هر مورد از این پنجرهها با نقوش اسلیمی تزیین گردیدهاند؛ موضوعی که سبب ساز باخت نوروفروغ و نورپردازی غیرمستقیم میشود. در طی روز بخشی از فروغ و روشنایی خورشید از روش این پنجرهها وارد مسجد می گردد و فضایی روضه خوان به وجود می آورد.
در مسافت دربین این پنجرهها، کتیبههایی مزین به نشانهها سوره نصر و آدینه و... درنظرگرفته شده میباشد. دو کتبیه نیز به خط رضا عباسی در ساقه گنبد وجود دارااست که نقوش گل و بوته و کاشیهای آبیرنگ آن به زیبایی هرچه آحادخیس عرضاندام مینمایند و از زیباترین کاشیکاریها در معماری اهل ایران به شمار می روند.
یکیاز جذابترین نصیبهای گنبد را میاقتدار راس داخلی گنبد دانست که از نقوش لوزی ساخته شده میباشد و وقتیکه فروغ به آن میتابد، صورت پرهای یک طاووس عرضاندام مینماید و در زمان فرصت با تغییر تحول جهت تابش روشنایی، پرهای این طاووس به گذر زمان گشوده و نادرمعدود بسته میگردد. این زمینه از آن جهت التفات دارااست که هرچند کشیدن گونه های حیوانها در مساجد غیرمجاز میباشد؛ این عمل با ظرافتی قشنگ و با یاری نوروروشنایی در مسجد روحانی لطف الله متفحص شدهاست. این ۳۲ نقش لوزی بهشکلی در کنار هم قرار گفتهاند که هرچه بهسمت راس گنبد پیش می روند، خردخیس می گردند و با این طریق عملکرد گردیدهاست که طول گنبد بیشتر به لحاظ رسد.
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از روزگار صفویه
جذابیتهای این گنبد به همین جا خلاصه نمی شود و کاشیهای معرق بهکاررفته در درون آن زیبایی این گنبد را تعدادی موازی کردهاند؛ بهخصوص که در تاثیر تابش نوروفروغ خورشید، جلوهای بسیار قشنگ پیدا مینمایند. یکی دلایل جالبشدن کاشیهای معرق، طول ذیل گنبد میباشد که در شرایطی که بیشتر بود، نوروفروغ به کاشیها نمیرسید و اینگونه اثری خلق و خوی نمیشد.
نصیب بیرونی گنبد خوشگل و بزرگ مسجد روحانیلطفالله در طیهای متفاوت روز به رنگهای متنوعی درمیآید؛ بهطوری که در سپیدهدم میتوانید شاهد رنگ صورتی، در زمان ظهر رنگ کرم و در تنگ غروب رنگ آجری باشید.
طرح گنبد مسجد بهصورت یک ستاره هشتگوش ساخته گردیده میباشد که با شیب ملایمی به راءس گنبد منتهی میگردد. بدنه فرنگی گنبد نیز مزین به کاشی معرق با مورد نخودیرنگ میباشد که در نصیب تحت آن، کتیبههایی از سورههای قرآن به خط ثلث روی مورد لاجوردی نقش بسته میباشد. یک ستاره هشت گوش در بالاترین نقطه گنبد وجود دارااست و خطوط اسلیمی باشکوهی روی بدنه گنبد به دیده میخورند.
محراب مسجد روضه خوان لطف الله
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمانه صفویه
محراب مسجد روضه خوان لطف الله نیز همانند بقیه نصیبهای آن، از شاهکارهای بینظیر معماری میباشد و بهلطف کاشیکاریهای معرق و مقرنسهای دقیق، دیده هر بینندهای را به خویش خیره مینماید. محراب، طاقی دندانهدار داراست که مزین به مقرنسهای صدفی و نقوش گیاهی میباشد و نقوش اسلیمی بر فراز آن دیده میشود. رنگ زیبای بهکاررفته و به کار گیری از نقوش و خطوط دکوری منجر گردیده است که محراب به یک کدام از جالبترین قسمتهای مسجد روحانی لطف الله تبدیل خواهد شد؛ البته این تمامی داستان وجود ندارد و منفذی بالای ورودی به شبستان جایدارد که با هدایت نوروروشنایی به محراب، زیبایی گوشه و کنار را دوچندان مینماید.
مسجد روحانی لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
دو لوح با این عبارت «فعالیت بینوا حقیر محتاج بر عفو وبخشش معبود محمدرضا ابن معلم حسین بنای اصفهان» در درون محراب وجود دارااست؛ علاوه بر اینکه کتیبههایی در حوالی محراب چشم میگردد که به خط علیرضا عباسی میباشند و ضمن روایتی از رسول اکرم (ص) و امام ششم (ع)، اشعاری منتسب به روحانی بهایی نیز روی اآنها وجود داراست.
راهروی زیرزمینی مسجد روضه خوان لطف الله
مبنی بر شواهد تاریخی، راهرویی زیرزمینی در ذیل میدان نقش دنیا وجود دارااست که خوب قاپو و مسجد روحانی لطف الله را به یکدیگر متصل میکرد و با دقت به اینکه این مسجد برای به کارگیری بانوان بوده میباشد، آن ها از این راهرو برای تردد به کار گیری میکردند. این طور گفته می شود که روضه خوان لطف الله دراین مسجد به یادگرفتن مسائل فقهی به زنان صفوی میپرداخت.
امروزه بهخیال تشکیل داد حوضی والا در میدان نقش عالم، دو نصیب این راهرو دیگر به هم مرتبط نیستند. کارشناسان بر این باورند که قابلیت احیای این گذرگاه وجود دارااست؛ ولی به شرطی که آبگینه اواسط میدان عده خواهد شد.
نور و روشنایی در مسجد روضه خوان لطف الله
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمانه صفویه
سازوکار نورپردازی در مسجد روحانی لطف الله بهنیکی نماد می دهد که محمد رضا سازه اصفهانی اشراف جامعی به سوژه نور و روشنایی و ابهامهای آن داشته میباشد و به همین ادله نورپردازی این مسجد با دیگر مساجد تفاوت داراست. وی با قراردادن دو پنجره مشبک در تحت گنبد که رخنههای آن مقابل هم نیستند، سبب ساز دو توشه ناکامی فروغ و روشنایی پیش از ورود به مسجد شدهاست. این ناکامی، تیزی و برندگی نوروفروغ را می گیرد و فضایی روضه خوان به وجود میاورد. این روشنایی قابل انعطاف با هیبت گنبد، خطوط منحنی نقوش و رنگهای آبیرنگ ملایم آبیرنگ بنا تناسب دارااست.
بهنام تاجمیر ریاحی، فیلمبردار و نورپرداز، که روی عنایت فروغ دراین مسجد استیناف نموده است، میگوید: بهادله روشنایی شدید میدان نقش دنیا که ناشی از آفتاب مدام تابان اصفهان میباشد، مردمک دیده تنگ میشود و هنگامی از این دور و بر پرنور به فضا معدودنور و روشنایی راهروی ورودی مسجد روضه خوان لطف الله وارد میشویم، بهخیال شوک بصری، مردمک تنگ دیده نمیتواند ظلمت مسجد را تحمل نماید و بهجز سیاهی چیزی نمی بینیم؛ پس می بایست مجال و قوانینی برای گشادشدن مردمک و وفق یافتن آن با دور و بر تازه مهیا خواهد شد. دالان ورودی بدون نور مسجد بهاین مورد یاری مینماید، گرچه متولیان ارثیه فرهنگی استان، چراغهایی دراین راهرو تعبیه کردهاند و این ظلمات تعمدی را از فی مابین بردهاند. پس از اینکه مردمک دیدهمان گشوده شد و با ظلمت وفق یافت، وارد راهروی دوم میشویم که از پنجره مشبک اواسط سمت چپ آن هم نوری برای هدایت دیده ما ساطع میگردد. زمانی به ورودی فضای ذیل گنبد میرسیم، دیگر دیدهمان به ظلمت عادت نموده است و فراهمایم جزئیات کاشیهای این دور و اطراف و بازی نوروفروغ و ظلمات در آن را ببینیم.
دیدنی اینکه آیه ها قرآنی دیواره بیرونی مسجد به طور کامل در تناسب با زوایای فروغ و روشنایی و تابش خورشید میباشند؛ بهطوری که با تابش نوروفروغ آفتاب در هر ساعت از روز، یک آیه اکران داده می گردد و درپی روز، نوروفروغ آفتاب روی بقیه نشانهها قرآنی میتابد.
کاشیکاری مسجد روضه خوان لطف الله
مسجد روضه خوان لطف الله، اثری شگفت انگیز از زمان صفویه
کاشیکاری مسجد روحانی لطف الله از شگفتیهای معماری بعد از ظهر صفوی میباشد که از نمای بیرونی مسجد گرفته تا راهرو و شبستان و محراب، دیده هر بینندهای را مینوازد. ریزهکاریها و مهارت خاصی درین کاشیکاریها مصرف شده میباشد که در کنار رقص فروغ، بسیار قشنگ به لحاظ میرسند. تزیینات کاشیکاری درون مسجد فراتر از ازارهها، کلیه کاشی معرق می باشند.
قسمتهای بالایی سردر ضمن مقرنسکاری، مزین به کاشیهای هفت رنگ بینظیر با نقوش گل و گلدان میباشد. کتیبه بزرگی از کاشی لاجوردی معرق در نصیب میانی سردر وجود دارااست که خط زیبای علیرضا عباسی به خط ثلث سپید روی آن نقش بسته میباشد. زمانی گام به راهروی مسجد میگذارید، با صحنه دیگری از کاشیهای هفت رنگ مواجه خواهید شد که رنگ برنده آنان آبی رنگ و سبز میباشد. شبستان نیز تزیینات کاشیکاری متعددی دارااست؛ بهحدی که به هر طرف رمز بچرخانید کاشیهای هفت رنگ و معرقی را خواهید مشاهده کرد که هوش از سرتان می برد. کاشیهای فیروزهای مارپیچی نیز نقطه نقطع ی عطف این داستان می باشند که شکوه این شبستان را بیشتر و بیشتر مینمایند و مبحث خیر برای عکاسی به شمار میروند. نمیقدرت از این مسجد ذکر کرد و اشارهای به محراب جالب آن نکرد که بهواسطه کاشیکاریهای معرق و مقرنسهای دقیق، نگاهها را به خویش جذب مینماید.
مراسم محرم و صفر در مسجد النبی کوهسنگی مشهد