معنیشناسی
شرور طبیعی به آن گروه از شرور گفته میشود که بر تاثیر دست اندرکاران طبیعی[۱۷] و سوای دخالت آدم در طبیعت فیس می دهند و موجب درد و مشقت میشوند مانند گردباد، زلزله، سیل، حریقفشان و بیماریها[۱۸] و بعضی معلولیتها و نواقصی که برای گردآوریای از آدمها صورت میدهد.[۱۹] بعضا از سخنپژوهان، ملاک شربودن چیزی را درد و سختی دانسته و گفتهاند مصادیق شر از آن جهت که موجب درد و مشقت و غم بشر میشوند، شر نامیده میشوند. برای مثال، آدمها سیل یا این که زلزله را در صورتیکه شر فکر میکنند که موجب هلاکت میزان داراییها و حیف کردن بستگان شوند؛ ولی در حالتیکه موجب جراحت و درد و رنجی نشوند، شر تلقی مسجد النبی کوهسنگی مشهد نخواهند شد.[۲۰]
بعضا، شرور طبیعی را در سه عهد و پیمان تیمبندی کردهاند:
شرور طبیعی محض: شروری که بشرها در آنها هیچ دخالتی ندارند مانند سیل و زلزلهای که آدم در آن بیتأثیر میباشد.
شرور طبیعی ناشی از کوتاهیهای آدم: خواسته از این مجموعه، شروری میباشند که آدم در به وجود وارد شدن آنها دخالت و تأثیر داراست، مانند فیسدادن بعضی از بلایای طبیعی که ناشی از بازنویسی طبیعت به وسیله بشر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.
شرور طبیعی قابل در اختیار گرفتن و مهارت: شروری که بشرها در مهار و در اختیار گرفتن یا این که معدودکردن جراحتهای آنان قادر است دخالت نماید مانند ساختن منزلهای ضدزلزله که زخمهای ناشی از زمین لرزه را مهار مینماید یا این که کاهش رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میدهد.[۲۱]
در مقابل شرور طبیعی، شرور اخلاقی یا این که ارادی قراردارد که از سوء تفویض بشر سرچشمه می گیرند مانند قتل و سرقت و ظلم به دیگری.[۲۲]
امام رضا(ع)
الْمَرَضُ لِلْمُؤْمِنِ تَطْهِيرٌ وَ رَحْمَةٌ وَ لِلْكَافِرِ تَعْذِيبٌ وَ لَعْنَةٌ وَ إِنَّ الْمَرَضَ لَا يَزَالُ بِالْمُؤْمِنِ حَتَّى لَا يَكُونَ عَلَيْهِ ذَنْبٌ؛ بیمارى مؤمن موجب تمیز شدن وی میباشد از گناهان و لغزشها، و نیز عفو خدا میباشد بر وی، و براى کافر موجب عذاب و لعنت، و بیمارى دست از یقه مؤمن بر ندارد تا اورا از گناهان تمیز شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد سازد.[۲۳]
نقش گناهان در پدیدآمدن شرور طبیعی
بعضا از متکلمان مسلمان، با دقت به مجموعهای از آیه ها[۲۴] و احادیث،[۲۵] ایفا و عادات غلط و ناروای آدم را در پدیدآمدن شرور طبیعی مؤثر دانستهاند.[۲۶] از دید علامه طباطبایی، طبق آیه «وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصیبَةٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدیکُمْ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثیر؛ و هر سیرتکامل مصیبتی به شما رسد به منجر دستاورد خویش شماست و آفریدگار از اکثری درمیگذرد»[۲۷] و آیه ۴۱ سوره روم و آیه ۱۱ سوره رعد، مصیبتها و ناملایماتی که بر جامعه وارد میگردد، به دلیل گناهانی میباشد که آدمها مرتکب می گردند؛ هرچند آفریدگار اکثری از آن ها را می بخشد. او رابطه و تأثیر انجام آدم در تولید شرور را یکی سنتهای آفریدگار شمرده میباشد.[۲۸]
در روایتی از نبی اسلام(ص) نیز نقل شدهاست که دربین هیچ قومی زنا آشکار نشد مگر آنکه آنها به طاعون و دردهای بیسوابق گرفتار شدند؛ معدودفروشی نکردند جز آنکه به قحطی و تنگدستی و ستم حاکمان دچار شدند؛ از پرداخت زکات دوری نکردند مگر اینکه از نزول باران محروم شدند.[۲۹] گفتهاند براساس احادیث، شغل های نیک و نه اشخاص باتقوا در دفع عذاب و شرور نیز مؤثر میباشد.[۳۰] به اعتقاد محمدتقی مصباح یزدی، در شرایطیکه ذکر قرآن و احادیث خلا، تأثیر انجام بشر در آسیب ها و شرور هیچگاه برای ما قابل آشنایی عدم وجود؛ هرچند هنوز هم واقعیت آن را نمیتوانیم صحیح فهم کنیم.[۳۱]
جواب اجمالی: یقین به حکمت و مصلحت آفریدگار
به گفته مرتضی مطهری، اهل ایمان معمولاً با یک جواب شرعی و اجمالی به شرور، وجدان خویش را قانع میسازند. به باور آنها، دلایل سفت و مسلم، وجود پروردگار علیم و حکیم و توانا و عالِم را ثابت نموده است. خدایی با این صفات، به دلیل اینکه با کسی دشمنی ندارد و مستلزم کسی یا این که چیزی وجود ندارد، به کسی ظلم نمینماید. اینگونه خدایی، به نظام احسن و ساختوساز آن نیز عالِم و میتواند. براین اساس چنانچه شرور برخلاف نظام احسن بود، مطمئناً آفریدگار آنهارا نمیآفرید. از بینش این مجموعه، درحالتی که احیاناً شروری در عالم وجود دارااست، به دلیل حکمت و مصلحتی میباشد که برای ما مشخص وجود ندارد.[۳۲]
معنیشناسی
شرور طبیعی به آن گروه از شرور گفته میشود که بر تاثیر دست اندرکاران طبیعی[۱۷] و سوای دخالت آدم در طبیعت فیس می دهند و موجب درد و مشقت میشوند مانند گردباد، زلزله، سیل، حریقفشان و بیماریها[۱۸] و بعضی معلولیتها و نواقصی که برای گردآوریای از آدمها صورت میدهد.[۱۹] بعضا از سخنپژوهان، ملاک شربودن چیزی را درد و سختی دانسته و گفتهاند مصادیق شر از آن جهت که موجب درد و مشقت و غم بشر میشوند، شر نامیده میشوند. برای مثال، آدمها سیل یا این که زلزله را در صورتیکه شر فکر میکنند که موجب هلاکت میزان داراییها و حیف کردن بستگان شوند؛ ولی در حالتیکه موجب جراحت و درد و رنجی نشوند، شر تلقی مسجد النبی کوهسنگی مشهد نخواهند شد.[۲۰]
بعضا، شرور طبیعی را در سه عهد و پیمان تیمبندی کردهاند:
شرور طبیعی محض: شروری که بشرها در آنها هیچ دخالتی ندارند مانند سیل و زلزلهای که آدم در آن بیتأثیر میباشد.
شرور طبیعی ناشی از کوتاهیهای آدم: خواسته از این مجموعه، شروری میباشند که آدم در به وجود وارد شدن آنها دخالت و تأثیر داراست، مانند فیسدادن بعضی از بلایای طبیعی که ناشی از بازنویسی طبیعت به وسیله بشر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.
شرور طبیعی قابل در اختیار گرفتن و مهارت: شروری که بشرها در مهار و در اختیار گرفتن یا این که معدودکردن جراحتهای آنان قادر است دخالت نماید مانند ساختن منزلهای ضدزلزله که زخمهای ناشی از زمین لرزه را مهار مینماید یا این که کاهش رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میدهد.[۲۱]
در مقابل شرور طبیعی، شرور اخلاقی یا این که ارادی قراردارد که از سوء تفویض بشر سرچشمه می گیرند مانند قتل و سرقت و ظلم به دیگری.[۲۲]
امام رضا(ع)
الْمَرَضُ لِلْمُؤْمِنِ تَطْهِيرٌ وَ رَحْمَةٌ وَ لِلْكَافِرِ تَعْذِيبٌ وَ لَعْنَةٌ وَ إِنَّ الْمَرَضَ لَا يَزَالُ بِالْمُؤْمِنِ حَتَّى لَا يَكُونَ عَلَيْهِ ذَنْبٌ؛ بیمارى مؤمن موجب تمیز شدن وی میباشد از گناهان و لغزشها، و نیز عفو خدا میباشد بر وی، و براى کافر موجب عذاب و لعنت، و بیمارى دست از یقه مؤمن بر ندارد تا اورا از گناهان تمیز شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد سازد.[۲۳]
نقش گناهان در پدیدآمدن شرور طبیعی
بعضا از متکلمان مسلمان، با دقت به مجموعهای از آیه ها[۲۴] و احادیث،[۲۵] ایفا و عادات غلط و ناروای آدم را در پدیدآمدن شرور طبیعی مؤثر دانستهاند.[۲۶] از دید علامه طباطبایی، طبق آیه «وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصیبَةٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدیکُمْ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثیر؛ و هر سیرتکامل مصیبتی به شما رسد به منجر دستاورد خویش شماست و آفریدگار از اکثری درمیگذرد»[۲۷] و آیه ۴۱ سوره روم و آیه ۱۱ سوره رعد، مصیبتها و ناملایماتی که بر جامعه وارد میگردد، به دلیل گناهانی میباشد که آدمها مرتکب می گردند؛ هرچند آفریدگار اکثری از آن ها را می بخشد. او رابطه و تأثیر انجام آدم در تولید شرور را یکی سنتهای آفریدگار شمرده میباشد.[۲۸]
در روایتی از نبی اسلام(ص) نیز نقل شدهاست که دربین هیچ قومی زنا آشکار نشد مگر آنکه آنها به طاعون و دردهای بیسوابق گرفتار شدند؛ معدودفروشی نکردند جز آنکه به قحطی و تنگدستی و ستم حاکمان دچار شدند؛ از پرداخت زکات دوری نکردند مگر اینکه از نزول باران محروم شدند.[۲۹] گفتهاند براساس احادیث، شغل های نیک و نه اشخاص باتقوا در دفع عذاب و شرور نیز مؤثر میباشد.[۳۰] به اعتقاد محمدتقی مصباح یزدی، در شرایطیکه ذکر قرآن و احادیث خلا، تأثیر انجام بشر در آسیب ها و شرور هیچگاه برای ما قابل آشنایی عدم وجود؛ هرچند هنوز هم واقعیت آن را نمیتوانیم صحیح فهم کنیم.[۳۱]
جواب اجمالی: یقین به حکمت و مصلحت آفریدگار
به گفته مرتضی مطهری، اهل ایمان معمولاً با یک جواب شرعی و اجمالی به شرور، وجدان خویش را قانع میسازند. به باور آنها، دلایل سفت و مسلم، وجود پروردگار علیم و حکیم و توانا و عالِم را ثابت نموده است. خدایی با این صفات، به دلیل اینکه با کسی دشمنی ندارد و مستلزم کسی یا این که چیزی وجود ندارد، به کسی ظلم نمینماید. اینگونه خدایی، به نظام احسن و ساختوساز آن نیز عالِم و میتواند. براین اساس چنانچه شرور برخلاف نظام احسن بود، مطمئناً آفریدگار آنهارا نمیآفرید. از بینش این مجموعه، درحالتی که احیاناً شروری در عالم وجود دارااست، به دلیل حکمت و مصلحتی میباشد که برای ما مشخص وجود ندارد.[۳۲]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: نقش فرهنگی، گردشگری و انتقال ارزشهای دینی